Pa­ngab­re

Igin­ta­la­an an Agos­to ko­mo bu­lan han pag­han­dum han in­ter­na­syu­nal nga ma­ka­ta­wo nga ba­la­ud (IHL o in­ter­na­tio­nal hu­ma­ni­ta­ri­an law), an ka­ti­rig-u­ban han mga pag­su­run­don nga nag­gi­gi­ya ha mga ger­ra agud se­gu­ru­hon an mga ka­tu­ngod han mga da­bi ngan di­ri da­bi ha ar­ma­do nga sum­pa­ki­ay. Gin­bug-os ini prin­si­pal agud ata­ma­non an kau­pa­yan han mga si­bil­yan ha but­nga han ar­ma­do nga sum­pa­ki­ay.

Ma­yor ha mga prin­sip­yo hi­ni an pag-la­la­in ha mga kom­ba­tant ha di­ri kom­ba­tant, pag-ap­li­kar han haum nga pwer­sa su­bay ha pro­por­tio­na­lity (pa­gin mag­ka­tu­pong), pag­ta­ta­la­an kun hin-o ngan ano la an le­hi­ti­mo nga tar­get, pro­tek­syon kontra ha pag­pa­tay, pag­ka­sa­mad ngan ka­hi­ba­ngan ha mga di­ri da­bi ha ag­way, pag­se­gu­ro han mi­ni­mal nga ka­hi­ba­ngan ha mga si­bil­yan ngan ira mga ko­mu­ni­dad ngan iba pa.

Gin­ta­tam­pa­la­san ini nga mga pag­su­run­don han ar­ma­do nga pwer­sa han Gub­yer­no han Pi­li­pi­nas (GRP) ha pa­ki­kig­ger­ra hi­ni ha Ba­gong Huk­bong Ba­yan. Ha nag­la­bay nga 10 ka­tu­ig la, ila­rum han had­to anay re­hi­men Du­ter­te ngan han ya­na nga re­hi­men Marcos, na­ru­na­pu­lo nga re­bo­lus­yu­nar­yo ngan wa­ray ka­pas uma­to an ti­nu­yo nga pa­ta­yon han mga pwer­sa han Ar­med Forces of the Phi­lip­pi­nes (AFP). Da­mo an gin­da­kop, gin­tortyur ngan gin­sa­law­dan han mga ka­so nga kri­mi­nal. May­da mga ka­ba­ba­yin-an nga ma­nga­ra­way nga gin­da­kop ngan gin­hi­mo nga hos­ta­ge, an iba kau­pod has­ta an ba­ta nga pu­ya, agud pi­ri­ton nga su­mu­ren­der an ka­da tag­sa ni­ra nga asa­wa nga ma­nga­ra­way. Hi­la­ba an lis­ta­han han pag­pa­tay ha mga si­bil­yan nga gin­pa­pa­ga­was nga kom­ba­tant, mga ka­so han pan­mom­ba ngan pa­na­na­mok ha mga si­bil­yan nga ko­mu­ni­dad, pwer­sa­hay nga pag­pa­pa­su­ren­der ngan pag­ga­mit ha mga pan­kom­bat nga ope­ra­syon ko­mo gi­ya o su­ru­gu­on, ngan iba pa.

Wa­ray igin­kai­ba an pre­sen­te nga pre­si­den­te han GRP nga hi Fer­di­nand Marcos Jr ha gin­sun­dan ni­ya nga hi Rod­ri­go Du­ter­te ha ka­ma­da­ra­hug ngan ka­da­mu­on han mga kri­men ha ger­ra ngan iba pa nga pag­ta­la­pas ha in­ter­na­syu­nal nga ma­ka­ta­wo nga ba­la­ud. Ti­kang ha ma­du­go nga Deve­lop­ment Sup­port and Secu­rity Plan (DSSP) Ka­pa­ya­pa­an han re­hi­men Du­ter­te, gin­bug-os ni Marcos an PLEDS (Peace, Law Enforce­ment, Deve­lop­ment Sup­port) “Pag­ka­kai­sa” agud ig­pa­da­yon an bru­tal nga kam­pan­ya han gra­du­al constricti­on nga gin­de­ko­ra­syu­nan han mga dek­la­ras­yon nga “is­ta­bi­li­dad” ngan “lo­kal nga ka­mu­ra­ya­wan.” Ka­pa­re­ho han DSSP Ka­pa­ya­pa­an, wa­ray hu­nong ha PLEDS “Pag­ka­kai­sa” an pag­la­lan­sar han hi­lua­gan nga pan­kom­bat nga ope­ra­syon ha mga ko­mu­ni­dad nga gin­ta­ta­ha­pan nga may na­ka­tin­dog nga “re­bo­lu­syu­nar­yo nga imprastrak­tu­ra.” Wa­ray pa li­wat hu­nong an mi­li­ta­ri­sa­syon han AFP ha mga ko­mu­ni­dad, gin­ta­mas-ta­ma­san an mga ka­tu­ngod ngan ka­lib­ri­han han mga si­bil­yan ngan pag­ti­lo ha ira pa­ka­bu­hi­an, nga­ta­nan ha nga­ran han “pag­pu­gong ha pag­ba­lik” han huk­bo han ka­taw­han.

Igin-ga­ga­was han Ang Ba­yan ini nga is­pe­syal nga re­port ko­mo par­te han pa­na­li­ngu­ha nga pa­pag­ba­tu­non hi Fer­di­nand Marcos Jr ngan mga upis­yal ni­ya ha de­pen­sa ngan Ar­med Forces of the Phi­lip­pi­nes, Phi­lip­pi­ne Na­tio­nal Po­lice ngan pa­ra­mi­li­tar ha ira mga kri­men ha ger­ra ngan iba pa nga ser­yo­so nga pag­ta­la­pas han in­ter­na­syu­nal nga ma­ka­ta­wo nga ba­la­ud. Na­ka­po­kus ini prin­si­pal ha mga pag­ta­la­pas ha mga pag­su­run­don ka­sum­pay ha di­rek­ta ngan di­ri di­rek­ta nga da­bi ha ar­ma­do nga sum­pa­ki­ay. Lup­gop hi­ni nga re­port an mga ar­ma­do ngan di­ri ar­ma­do nga mga kaa­pi han Par­ti­do Ko­mu­nis­ta ng Pi­li­pi­nas, Na­tio­nal De­mocra­tic Front of the Phi­lip­pi­nes ngan membro han Ba­gong Huk­bong Ba­yan. Da­bi hi­ni nga mga kri­men prin­si­pal an mga tro­pa han 94th IB, 62nd IB, 402nd IB­de, 15th IB, 59th IB, 8th ID, 4th ID, 31st IB, ngan iba pa.

An mas hi­la­wig nga lis­ta han mga kri­men han re­hi­men Marcos na­ka­su­lod ha se­mestral nga mga is­pe­syal nga re­port han AB nga ma­ta­tad-an ha web­si­te han PRWC: https://phi­lip­pi­ne­revo­lu­ti­on.nu/. Ma­ki­kit-an li­wat din­hi an is­pe­syal nga re­port ka­sum­pay han mga kri­men ha ger­ra ila­rum han re­hi­men Du­ter­te.

Tu­yo nga pag­pa­tay ha mga na­da­kop
ngan wa­ray ka­pas uma­to

Ha lis­ta han AB, 78 nga mga kaa­pi han Par­ti­do ngan membro han huk­bo han ka­taw­han an tu­yo nga gin­pa­tay han mga pwer­sa han AFP ti­kang Hul­yo 2022 tub­tub Hul­yo 2025. Suk­wa­hi ini ha gin­pa­pa­ga­was han mi­li­tar ngan gin-uut­ro han mga ahen­sya han es­ta­do nga na­ma­tay hi­ra ha mga engkwentro, ha­ros nga­ta­nan ha ira gin­da­kop ngan aa­da ha ila­rum na han kus­to­di­ya han mi­li­tar han pa­ta­yon. An iba, ag­sub nga sa­ma­ran, na­kub­kob ngan na­da­kop hin bu­hi kun­di la­yon pa gi­ha­pon nga gin­pa­tay.

Do­ku­men­ta­do ngan da­mo an ma­ka­ka­pag-a­soy ha mga sir­kumstan­sya han mga pag­pa­tay, su­gad li­wat an mga tes­ti­gos nga wa­ray na­hi­ta­bo nga mga engkwentro ha mga lu­gar nga ku­nu­hay gin­hi­ta­bu­an. Ma­ki­kit-an li­wat ha mga la­was han mga gin­pa­tay an mga pa­ngi­lal-an han tortyur. Pi­ra ha ira na­hi­mu­an pa hin re­port han otop­si­ya, diin kla­ro nga sob­ra-sob­ra hi­ra nga gin­pa­ku­ri­an an­tes pa­ta­yon.

Usa ka­tu­ig na had­ton Agos­to 5 ti­kang han gin­ma­sa­ker han mga sun­da­lo ila­rum han 3rd ID an na­pu­lo nga Pu­la nga ma­nga­ra­way ha bawnde­ri han An­tique, Ak­lan ngan Iloi­lo. Si­gon ha mga ma­nga­ra­way nga na­ka­tal­was, suk­wa­hi ha upi­syal nga re­port han AFP, wa­ray na­hi­ta­bo nga ser­ye han mga engkwentro diin na­pa­tay an 11 su­gad han igin­ha­ham­bog han mi­li­tar. Da­ko nga bu­wa an pa­ha­yag han 3rd ID ngan 301st Bde nga may­da na­hi­ta­bo nga ser­ye han engkwentro had­ton Agos­to 5, Agos­to 7, Agos­to 8, Agos­to 15 ngan Agos­to 24 had­ton 2024. Lu­god, an sya­han nga engkwentro gud la an na­hi­ta­bo (A­gos­to 5), diin na­mar­tir hi Ka Amor (Benja­min Cor­tel). Hi­ni nga hi­ga­yon, na­da­kop an si­yam pa, gin­tortyur ngan gin­da­ra ha mag­ka­la­in-la­in nga lo­ka­syon agud did­to pa­ta­yon. Ko­lek­ti­bo nga gin­ki­la­la ko­mo mar­tir han Agos­to han Pa­nay hi­ra Vicen­te Hi­noja­les (Ka Emil/Hadji), sek­re­tar­yo han pan­re­hi­yon nga ko­mi­te han Par­ti­do ha is­la ngan Ma. Concepcion Ara­ne­ta-Boca­la (Ka Concha), ta­ga­pag­ya­kan han Par­ti­do ha Pa­nay ngan kon­sul­tant han NDFP ha eres­tor­ya pan­ka­mu­ra­ya­wan, kau­pod hi­ra Re­wil­mar Tor­ra­to (Ka Ma­ra/Mi­nerva), Au­re­lio Bosque (Ka Rio/Zarco), Juve­le­ne Silve­rio (Ka Po­rang/A­kay), Ro­mu­lo Ga­ngo­so (Ka Rea­gan/Pe­dik), Jerry Tacai­san (Ka Mil­ler), Ar­man­do Sa­ba­res (Ka Ne­ne/Ku­lot) ngan Jiel­mor Gau­ra­noc (Ka Ta­ngo/Doc). Na­ka­tal­was hi John Paul Ca­pio (Ka Ro­ling/Ron­ron), kun­di na­da­kop li­wat hi­ya sam­tang na­bi­ya­he ngan tu­yo nga gin­pa­tay.

Has­ta ya­na, di­ri pa na­ba­ba­wi han pa­mil­ya ni­ra Be­ni­to Tiamzon (Ka Laan) ngan Wil­ma Tiamzon (Ka Ba­gong-tao) an ira mga pa­tay nga la­was, ka­hu­man pa­ta­yon kau­pod an iba pa nga gin­ki­ki­la­la nga mar­tir han Cat­ba­lo­gan. Gin­da­kop an du­ha kau­pod hi­ra Ka Yen, Ka Jaja, Ka Matt, Ka Ash, Ka Delfin, Ka Lu­pe ngan Ka Bu­tig had­ton Agos­to 22, 2022 sam­tang na­bi­ya­he ti­kang Northern Sa­mar ti­pa­kad­to ha Cat­ba­lo­gan City. Gin­pa­ku­ri­an hi­ra ngan gin­pa­tay. Igin­sa­kay an ira mga pa­tay nga la­was ha usa nga ba­lo­to, gin­pa­la­wod hin pi­ra ka­ki­lo­met­ro ti­kang ha bay­bay ngan did­to gin­pa­sa­bog. Ru­mok gud ngan di­ri na ma­ki­lal-an an mga pa­tay nga la­was nga gin­ki­ki­na­hang­lan han hi­la­ba nga pro­se­so han DNA tes­ting agud tud­lu­kon an pag­ka­ta­wo han mga pa­tay nga la­was. Gin­pa­ga­was han mga ber­du­go nga nag­ka­may­da hin “bu­ku­ray” ngan na­kig­pu­si­lay an mga gru­po, suk­wa­hi ha pa­ha­yag han mga mo­lup­yo ha bay­bay nga usa nga bu­to la an ira na­hi­ba­ti­an. Gin­hi­mo an ma­sa­ker ngan dra­ma nga pup­si­lay han Task Force Storm han 8th ID ngan han Joint Special Ope­ra­ti­ons Task Force-Ri­dent, usa nga yu­nit nga gin­pa­hia­ra ngan gin­di­re­her han US.

Su­gad li­wat, aa­da ha hi­num­du­man han mga sang­kay ngan pa­mil­ya han abu­ga­da nga hi Han­nah Ce­sis­ta (Ka Ma­ya), usa ha li­ma nga ma­nga­ra­way nga na­da­kop ngan gin­pa­tay han mga pwer­sa han 47th IB ngan pu­lis ha Bi­lar, Bo­hol had­ton aga han Peb­re­ro 23, 2024 an ka­ma­da­ra­hug han mi­li­tar ha iya. Gin­pa­tay kau­pod ni­ya hi­ra Do­mi­ngo Com­poc (Ka La­ser), Par­li­to His­to­ria (Ka Aldrin), Mar­lon Omo­su­ra (Ka Dar­win) ngan Al­ber­to Sancho (Ka Jua­ning) nga ko­lek­ti­bo nga gin­ki­la­la ko­mo Bi­lar 5. Ha asoy han mga tes­ti­go, gin­pa­ka­mang ha la­gay hi Ce­sis­ta agud pa­ga­wa­son nga ina­to an­tes hi­ya pu­si­lon. Sam­tang, na­ku­ha­an han usa nga re­si­den­te han rit­ra­to hi Com­poc nga bu­hi ngan ka­pot han usa nga sun­da­lo, an­tes hi­ya igin­ba­li­ta nga na­pa­tay ha hi­ni­mu-hi­mo nga engkwentro.

Su­gad li­wat an na­hi­ta­bo kan Ka­lis­ka Do­mi­nica Pe­ral­ta (Ka Rek­ka) nga na­da­kop, igin­bu­lag ha iya mga kau­pod ngan tu­yo nga gin­pa­tay han mga ele­men­to han 48th IB ha Quezon, Bu­kid­non had­ton Ab­ril 10, 2024. Ha Bu­kid­non li­wat gin­da­kop hi­ra Vincent Mad­los (Ka Yu­no) ngan asa­wa ni­ya nga hi Glo­rivic Cam­pos Be­landres (Ka Lay­ka) had­ton Septyembre 1, 2022 nga nag­hu­hu­lat han ma­ta­po ha ira ha Atu­gan Brid­ge ha Im­pa­sug-ong, kun­di gin­da­kop han mga sun­da­lo han AFP. Gin­pa­ga­was hi­ra nga na­pa­tay ha usa nga engkwentro ha Ca­pi­tan Ba­yong ha pa­re­ho nga bung­to pi­ra kao­ras ka­hu­man hi­ra dak­pon.

Hi Ro­ge­lio Po­sa­das (Ka Cocoy), sek­re­tar­yo han pan­re­hi­yon nga ko­mi­te han Par­ti­do ha is­la han Neg­ros, gin­da­kop sam­tang sa­kay han is­ko­ter nga na­bi­ya­he ha Aran­da-La Cas­tel­la­na Road ti­kang ha Isa­be­la, Neg­ros Occi­den­tal had­ton Ab­ril 20, 2023, kau­pod an tu­lo pa. Gin­pa­ga­was nga na­pa­tay hi­ya ha usa nga engkwentro ha Ba­ra­ngay San­tol, Bi­nal­ba­gan ha si­nu­nod nga ad­law. Nag­pa­ga­was pa an mga sun­da­lo hin tu­lo nga bu­wa nga engkwentro ha ka­sa­pit nga mga ko­mu­ni­dad agud uwa­ton an mga re­si­den­te. Su­gad li­wat an gin­hi­mo nga pa­ga­was han mi­li­tar ha pag­pa­tay kay No­noy Pon­te­ras (Ka Jojo) ngan Ma­ri­sa Pob­re­sa (Ka Kim), mga ta­wu­han han NDF-Neg­ros, nga gin­da­kop ha Baco­lod City had­ton Mar­so 7, 2025. Gin­pa­ga­was nga na­pa­tay hi­ra ha usa nga engkwentro ha Ca­du­ha­an, Ca­diz City ha si­nu­nod nga ad­law.

Sam­tang, tig­da gud la nga gin­pa­tay an ta­ga­pag­ya­kan han BHB-Neg­ros Is­land nga hi Ro­meo Nan­ta (Ka Jua­ni­to Mag­ba­nua) had­ton Ok­tub­re 10, 2022 ka­hu­man hi­ya dak­pon ha Ca­ra­ba­lan, Hi­ma­may­lan City. Usa pa nga per­so­na­li­dad, an mag­si­ri­day nga hi Ericson Acos­ta (Ka Fre­do), an gin­pa­tay han mga sun­da­lo ha gin-uuk­yan ni­ya nga ba­lay han pa­rag-u­ma ha Ca­man­si, Ka­ban­ka­lan City had­ton Nob­yembre 30, 2022. Gin­pa­tay li­wat han mga ber­du­go an kau­pod ni­ya nga li­der-pa­rag-u­ma nga hi Jo­seph Ji­me­nez. Ta­nan hi­ra gin­pa­ga­was han AFP nga na­pa­tay ha engkwentro.

Upat nga ma­sa­kit nga Pu­la nga ma­nga­ra­way an tig­da nga gin­pa­tay han mga ele­men­to han 94th IB ha Ba­ra­ngay San­tol, Bi­nal­ba­gan had­ton Hul­yo 6, 2022. Wa­ray ka­pas uma­to hi­ra Roel La­de­ra (Ka Jack), Nik­ka De­la Cruz (Ka Chai), Al­den Rod­ri­guez (Ka Rocky) ngan Roel De­gu­it (Ka Ca­loy) han istra­pi­ngon han mga sun­da­lo an gin-uuk­yan ni­ra nga pa­yag. Sa­ma­ran na­man hi­ra Ma­rio Bal­du­sa (Ka Je­koy) ngan Jan­hel Sar­sa (Ka Jor­ge) han pa­ta­yon hi­ra han 62nd IB ha Quin­tin Re­mo, Moi­ses Pa­dil­la had­ton Nob­yembre 28, 2022.

Na­bi­ya­he na­man an li­ma nga ma­nga­ra­way han BHB han ula­ngon an gin­sa­sak­yan ni­ra nga tray­si­kol ngan pa­but­han ini han mga ele­men­to han 47th IB ha Ba­ra­ngay Ta­bu­gon, Ka­ban­ka­lan City had­ton Septyembre 21, 2023. La­yon nga na­ma­tay ha ma­dak­mol nga bol­yum han pa­mu­sil an mga Pu­la nga me­dik nga hi­ra Bobby Ped­ro (Ka Re­koy), Ma­rio Mul­lon (Ka Go­ring) ngan Ja­nice Flo­res (Ka Joyce), kau­pod an mag-a­sa­wa nga hi­ra Alejo de­los Re­yes (Ka Bravo) ngan Me­lis­sa de­la Peña (Ka Dia­ne) nga had­to unom ka­bu­lan nga bu­rod. Na­pa­tay li­wat an dray­ber han tray­si­kol nga hi Ro­bin Gai­tan. Nga­ta­nan hi­ra di­ri ar­ma­do ngan wa­ray mag-ak­syon nga tia­to.

Su­gad li­wat an na­hi­ta­bo ha ka­so ni­ra Ari­el Ar­bit­ra­rio (Ka Karl), Da­ni­el­le Ma­rie Pe­la­gio (Ka Seed) at Erin Sag­sa­gat (Ka Jorly) nga gin­pa­tay han mga sun­da­lo han 502nd IB­de ha Peñab­lanca, Ca­ga­yan had­ton kaa­ga­hon han Septyembre 11, 2024. Gin­da­kop ngan gin­pa­tay hi­ra ka­hu­man pa­ku­ri­an. Du­ha kaad­law pa an na­ka­ta­li­wan an­tes pa­lu­ta­won han mi­li­tar an pa­tay nga la­was ni Ar­bit­ra­rio, usa ha mga kon­sul­tant han NDFP ha eres­tor­ya pan­ka­mu­ra­ya­wan ngan had­to na­tin­dog nga sek­re­tar­yo han pan­re­hi­yon nga ko­mi­te han Par­ti­do ha Ca­ga­yan Val­ley.

Ha Sout­hern Ta­ga­log, gin­pa­tay han mga ele­men­to han 59th IB ngan MIG-4 hi Isa­ga­ni Isi­ta (Ka Ri­ngo) had­ton Hul­yo 30, 2023 ha Sa­ria­ya, Quezon ngan gin­se­ring nga “i­na­to” sam­tang gin­sa­sa­law­dan hin man­dam­yen­to de ares­to. Gin­da­kop ngan gin­pa­tay hi­ra Jethro Isaac Fer­rer (Ka Pascual) ngan Pe­ter Rive­ra (Ka Rochie) had­ton Nob­yembre 13, 2023 sam­tang nag­bu­bu­ru­ha­ton ma­sa ha Glo­ria, Ori­en­tal Min­do­ro. Ha Rizal, gin­da­kop ngan gin­pa­tay han mga sun­da­lo han 80th IB an nag­re­re­ko­ber ha sa­kit nga hi Wally Co­lan­des Agu­des (Ka KM) had­ton Hul­yo 18, 2024 ha gin-uuk­yan ni­ya nga ba­lay ha bung­to han Rod­ri­guez.

Di­ri la gin­tortyur kun­di gin­pi­rit pa nga mag­gi­ya ha pan­kom­bat nga ope­ra­syon hi Rafael Zambra­no (Ka Do­dong), an­tes hul-os nga pa­ta­yon han mga sun­da­lo han 37th IB had­ton Ok­tub­re 8, 2023. Gin­pa­tay hi­ya ha Ka­la­man­sig, Sul­tan Ku­da­rat. Ha Sul­tan Ku­da­rat li­wat gin­pa­tay hi­ra In­dot Du­lu­nan (Ka Den­nis), Sep Ka­sa (Ka Ho), Al­lan Da­lim­bag (Ka Du­ran), An­na­bel Ta­lon (Ka Ele­na), ngan usa nga gin­ki­la­la nga Ka Po­gi, kau­pod an si­bil­yan nga hi Gerry Ka­sa, had­ton Nob­yembre 22, 2023 ha Ba­ra­ngay Chua ha bung­to han Ba­gum­ba­yan. Si­gon ha mga tes­ti­go, si­nu­ren­der an li­ma ka­hu­man ma­pa­li­bu­tan. Gin­pan­mu­sil hi­ra hin hi­ra­ni­han.

Ha Ley­te, gin­pa­tay hi­ra Jua­ni­to Sel­leza Jr (Ka Ti­bor), Sa­dam Pacli­ta (Ka Dimple) ngan Li­no De­lan­te (Ka Do­dong) sam­tang nag­re­re­ko­ber ha sa­kit ha Co­gon, Ca­ri­ga­ra had­ton Hun­yo 17, 2025.

Mga re­ti­ra­do nga kad­re ngan may­da sa­kit hi­ra Rod­ri­go Mejica Lo­rezo (Ka Akag) ngan De­lia Rosco Ro­ta­mo­la (Ka Me­ma) han pa­ta­yon ha San Jo­se de Buan ha Wes­tern Sa­mar, had­ton Agos­to 7, 2022.

Ha Ka­ban­ka­lan City, gin­pa­tay han 94th IB hi Arjen Ma­hi­nay (Ka No­nong), usa nga pa­syen­te nga nag­re­re­ko­ber ti­kang ha stro­ke, ngan an kau­pod ni­ya nga me­dik nga hi Junjun Cal­let (Ka Ru­ben) ha Ba­ra­ngay Ori­ngao had­ton Peb­re­ro 4, 2022. Na­ka­hig­da na­la hi Anthony Cur­son (Ka Mi­gu­el) du­rot han sa­kit ha ba­to han pa­ta­yon hi­ya han 62nd IB ha Bud­la­san, Can­la­on City had­ton Ab­ril 28, 2023.

Na­sa­ma­ran ha ag­way hi Alvin Bay­no (Ka Dag­ger), nga im­bes nga ta­gan hin first aid, gin­pa­tay ha Ba­nog-ba­nog, Isa­be­la, Neg­ros Occi­den­tal had­ton Ma­yo 20, 2023. Sa­ma­ran li­wat ha ag­way hi Marvic Ebay­le (Ka Bryan) nga di­ret­so nga gin­pa­tay han mga mi­li­tar nga ta­wu­han ha Mon­til­la, Moi­ses Pa­dil­la had­ton Hun­yo 20, 2023. Usa ka­ki­lo­met­ro ti­kang ha gin­hi­ta­bu­an han engkwentro giu­tan han BHB-Neg­ros ngan 62nd IB, na­da­kop an sa­ma­ran nga hi Tony Pa­ha­ya­hay (Ka Pi­dol) ha Hu­may-hu­may, Gui­hul­gan City. La­yon hi­ya nga gin­pa­tay han mga sun­da­lo.

Sa­ma­ran li­wat ha ag­way hi Alvin Lu­mag­sao Sin­sa­no (Ka Zian) han pa­ta­yon hi­ya han mga ele­men­to han 15th IB ha Ba­ra­ngay Ca­min­da­ngan, Si­pa­lay City had­ton Agos­to 1, 2024. An­tes hi­ni, had­ton Hul­yo 29, 2024, gin­da­kop han 15th IB an had­to di­ri ar­ma­do nga hi Reg­gie Fun­da­dor (Ka Ta­ta) ha pa­re­ho nga ba­ra­ngay. Ki­na­bu­wa­san, na­kit-an na la an iya pa­tay nga la­was ha ara­gi­an ha Cros­sing Mag­tan­day ha ba­ra­ngay. Ki­ta ha pa­tay nga la­was an mga pa­ngi­lal-an han tortyur.

Bu­hi pa hi Rod­bey Lu­ma­nog (Ka Wanny) han ma­da­kop ha Ba­ra­ngay Ca­min­da­ngan, Si­pa­lay City had­ton Ene­ro 10, 2025 ka­hu­man mag­ka­eng­kwentro an iya yu­nit ngan mga sun­da­lo hi­ton nga ba­ra­ngay. Gin­tortyur hi­ya an­tes pa­ta­yon. Had­ton Ok­tub­re 31, 2024, na­da­kop li­wat hin bu­hi hi Alvin Pa­noy (Ka Bel­mar) ha usa nga engkwentro giu­tan han yu­nit hi­ni ngan han 12th IB ha Li­bacao, Ak­lan. Wa­ray pa ma­ka­ka­hi­ra­yo an iya mga ka-yu­nit ngan na­ba­ti­an pa an iya gu­li­at an­tes hi­ya gin­pau­ra­nan han ba­la sam­tang ba­ga nag­se­se­leb­rar an mga sun­da­lo ngan na­gu­li­at hin “Happy new year!”

Na­da­kop sam­tang nag­bu­bu­ru­ha­ton ma­sa ngan gin­pa­tay ha Leon, Iloi­lo hi­ra Jenny Fa­rio­lan (Ka Ho­pe) ngan John Eric Ta­li­bo (Ka Blue) han 61st IB ngan 301st IB­de had­ton Hul­yo 19, 2024. Su­gad li­wat, na­da­kop sam­tang nag-aa­log han tu­big hi Henry Ca­si­do (Ka Nico) han pa­ta­yon hi­ya han 94th IB ha Ba­ra­ngay Ori­ngao, Ka­ban­ka­lan City had­ton Peb­re­ro 4, 2023.

Gin­sik­mit ha usa nga os­pi­tal ha Mi­sa­mis Ori­en­tal an re­ti­ra­do nga mga kad­re nga hi­ra Rudy Ga­ray (Ka Da­no) ngan Ro­sa­lie Ca­lin­doy (Ka Zig). Gin­pa­tay hi­ra ngan igin­lu­taw an ira mga pa­tay nga la­was ha San Juan, Ba­yu­gan City had­ton Mar­so 26, 2023. Su­gad li­wat an ka­so han re­ti­ra­do nga kad­re nga hi Ema­nu­el Lla­nos Anob, nga gin­sik­mit ha li­gid han hay­wey ha Bu­tu­an City, gin­pa­tay ngan gin­pa­ga­was nga na­pa­tay ha usa nga engkwentro ha bawnde­ri han Ba­ra­ngay Uma­lag ngan Cas­til­lo ha San Mi­gu­el, Su­ri­gao del Sur. Igin­lu­taw han mga sun­da­lo an iya pa­tay nga la­was ha usa nga pu­ne­rar­ya ha Ba­yu­gan City.

Had­ton Ab­ril 4, 2023, gin­pau­ra­nan han ba­la an kad­re han ko­mi­te han Par­ti­do ha is­la han Bo­hol nga hi Ma­nu­el Ti­nio (Ka Do­die) sam­tang na­bi­ya­he ha bawnde­ri han San Mi­gu­el ngan Ubay ha Bo­hol. Na­hia­gum hi­ya hin pi­to nga igo han ba­la ha la­was nga la­yon ni­ya igin­ka­ma­tay.

Pag­sik­mit ngan pi­ni­ri­tay nga pag­pa­wa­ra

Ka­du­ngan han mga pag­pa­tay an mga pag­sik­mit ngan pi­ni­rit nga pag­pa­wa­ra han mga re­bo­lu­syu­nar­yo, has­ta an mga si­bil­yan nga kau­pod ni­ra sam­tang na­bi­ya­he, nag­pa­pa­tam­bal o na­ma­ma­hu­way.

Has­ta ya­na, wa­ray pa iglulutaw han mga sun­da­lo hi­ra Lynn Grace Mar­tu­ril­las, Re­nel De­los San­tos ngan De­nald Mia­len, nga kau­pod ha pag­bi­ya­he ni Ro­ge­lio Po­sa­das han sik­mi­ton hi­ya ha ka­hi­lab-an han da­lan ti­pa­kad­to ha La Cas­tel­la­na ha Neg­ros. Usa nga or­ga­ni­sa­dor han pa­rag-u­ma hi Mar­tu­ril­las, sam­tang dray­ber han gin-ar­ki­la ni­ra nga mo­tor­sik­lo hi­ra De­los San­tos ngan Mia­len.

Di­ri pa li­wat na­hia­gi­an hi Ari­el Ba­di­ang (Ka Pao­lo), usa nga kad­re han ko­mi­te han Par­ti­do ha Sout­hern Min­da­nao, nga gin­sik­mit han mga sun­da­lo ha Ma­no­lo For­tich, Bu­kid­non had­ton Peb­re­ro 2, 2023.

Ha Min­do­ro Occi­den­tal, na­da­kop ngan wa­ray na igin­lu­taw an hors de com­bat nga hi Sonny Ro­ge­lio (Ka Ed) ngan an kau­pod ni­ya nga hi Sonny Sam­bu­tan (Ka Omeng). Na­hi­mu­lag an du­ha han ma­ka­eng­kwentro han ira yu­nit an mga sun­da­lo han 10th Special Acti­on Bat­ta­li­on ngan 76th IB had­ton Ok­tub­re 17, 2023 ha bung­to han Bo­nga­bong.

Ser­yo­so nga pag­ta­la­pas ha mga pro­tek­syon ha mga bu­rod, bag-o nga iroy ngan ira mga pu­ya

Tu­lo nga ka­so han pwer­sa­hay nga pag­sik­mit han ka­ba­ba­yin-an nga bu­rod nga na­ka-me­dical leave, du­ha nga bag-o nga iroy ngan an ira mga pu­ya an na­hi­do­ku­men­to ngan na­hi­ba­li­ta han AB. Gra­be nga pag­ta­la­pas han AFP di­ri la an ili­gal nga sik­re­to nga pagpri­so han mga bu­rod, kun­di has­ta li­wat an pag­kid­nap han ira mga pu­ya ngan pag­ga­mit ha ira ko­mo hos­teyds agud pa­su­ren­de­ron an amay o iroy nga Pu­la nga ma­nga­ra­way.

Pi­to ka­bu­lan nga bu­rod hi Che­rilyn Re­bi­ta (Ka Jan) han dak­pon hi­ya, kau­pod hi Jacklyn Eg­tob (Ka Ja­ne), usa nga ma­nga­ra­way nga sa­ma­ran, ha gin-uuk­yan ni­ra nga ba­lay ha Su­ri­gao del Nor­te had­ton Agos­to 22, 2022. Sik­re­to hi­ra nga iginpri­so ha usa nga “safe­hou­se” han mi­li­tar ha Ata-a­ta­hon ha bung­to han Na­si­pit, Agu­san del Nor­te. Din­hi pau­ru-ut­ro hi­ra nga igin­pai­la­rum ha in­te­ro­ga­syon han mga upi­syal han 402nd IB­de ngan mga nag­pa­ki­la­la nga ta­wu­han han “OP­PAP,” kau­pod an usa nga “si­nu­ren­der” nga Pu­la nga ma­nga­ra­way nga hi “Da­gat” Ra­ba­nes. Hi­ni nga sik­re­to nga pri­su­han na­nga­nak hi Re­bi­ta han pu­ya nga ba­ba­ye nga gin-nga­ra­nan ni­ya nga Baby Rhea. Pi­ra ka­se­ma­na pa­la hi Baby Rhea han pwer­sa­hay hi­ya nga igin­bu­bu­lag ha iroy agud hi­mu­on nga hos­ta­ge ha la­rang nga pag­pa­pa­su­ren­der ha iya amay nga usa li­wat nga ma­nga­ra­way. Gin­ta­gan li­wat han “mi­syon” hi Eg­tob nga pag­pa­pa­su­ren­der han iya bug­to nga ma­nga­ra­way.

Ha pag­ba­lik ni­ra Re­bi­ta ngan Eg­tob ha ira yu­nit agud ipa­tu­man an ira “mi­syon,” du­ha pa nga bu­rod an gin­sik­mit han pa­re­ho nga yu­nit-mi­li­tar. Gin­kid­nap hi­ra Au­rily Hava­na (Ka Laiza) ngan hi Jen­nifer Bi­nung­ka­san (Ka Lai­le) had­ton Nob­yembre 3, 2022 ha usa nga hay­wey ha Bu­tu­an City han pa­re­ho nga mga ele­men­to han 402nd IB­de nga nag­dul-ong kan­da Re­bi­ta ngan Eg­tob ha lu­gar.

Na­ba­wi han pa­mil­ya nga Re­bi­ta hi Baby Rhea, du­ha ka­bu­lan ka­hu­man ni­ra nga ig-in­sis­ter nga ha iya kau­rup­dan an ma­ka­ta­du­ngan nga lu­gar han pu­ya.

Du­ha li­wat nga bu­rod, hi­ra Jing Vil­laca­ril­lo (Ka Aub­rey) ngan Ka Sa­ra an gin­sik­mit han mga ele­men­to han 11th IB ha gin­pa­hu­wa­yan ni­ra nga lu­gar ha Sia­ton, Neg­ros Occi­den­tal had­ton Di­syembre 18, 2023. Tig­da nga igin­pai­la­rum hi­ra ha tortyur ha lu­yo han sen­si­ti­bo ni­ra nga ka­mu­ta­ngan. Pwer­sa­hay hi­ra nga gin­pa­pa­su­ren­der ka­bal­yo han ma­ka­ta­wo nga pagtra­tar.

Ha Sa­mar, had­ton Mar­so 2023 gin­kid­nap ngan sik­re­to nga iginpri­so an du­ha nga bag-o nga iroy ngan ira mga bag-o nga igin-a­nak nga pu­ya, kau­pod an iba pa ha kam­po han 8th ID ha Ba­ra­ngay Mau­long, Cat­ba­lo­gan. Wa­ray hi­ra ma­bi­si­ta han mga kau­rup­dan, ngan wa­ray li­gal nga rep­re­sen­ta­syon. Di­ri ma­me­nos ha 10 an bik­ti­ma han sik­re­to nga de­ten­syon ha na­se­ring nga kam­po nga na­hia­gum hin emo­syo­nal, pi­si­kal ngan men­tal nga tortyur han ber­du­go nga mga sun­da­lo. Pa­da­yon hi­ra nga gin­de­de­ti­ner hin wa­ray kla­ra­do nga hi­nung­dan o na­ka­sa­la­wad nga ka­so. Ka­tin han 8th ID hi Ma­ri­el Re­ba­to ngan na­ta­ta­wo pa­la ni­ya nga anak, Mo­nica Ogacho ngan an bag-o nga ta­wo ni­ya nga pu­ya. Kau­pod ni­ra nga iginpri­so hi­ra Marygrace Tam­bis Bici­na, Re­na­to Cho­koy Rufo ngan tu­lo pa nga gin­sik­mit han mi­li­tar had­ton Mar­so 2023. An pi­ra ha mga bik­ti­ma gin­pu­rot han mga sun­da­lo ti­kang ha ira gin­pep­le­te­han nga ba­lay ha Cal­ba­yog City had­ton Di­syembre 2022 pa.

Pag­da­kop, pag­sa­la­wad han hi­ni­mu-hi­mo nga ka­so ngan pwer­sa­hay nga pag­pa­pa­su­ren­der

Unom nga kon­sul­tant han Na­tio­nal De­mocra­tic Front of the Phi­lip­pi­nes ha eres­tor­ya pan­ka­mu­ra­ya­wan an gin­da­kop, gin­sa­lad­wan han hi­ni­mu-hi­mo nga ka­so ngan iginpri­so han re­hi­men Marcos ti­kang han lu­ming­kod ini ha po­der. Ha ur­hi nga lis­ta had­ton Hun­yo 2025, di­ri ma­me­nos ha 15 nga kon­sul­tant ngan iba pa nga ta­wu­han han NDF an na­kap­ri­so ha mag­ka­la­in-la­in nga pri­su­han ha na­sud. Ta­la­pas an ira pag­ka­da­kop ngan an pag­sa­la­wad ha ira han mga ka­so nga kri­mi­nal ha Joint Ag­ree­ment on Safety and Im­mu­nity Gua­ran­tee (JA­SIG), usa ha mga ba­ta­kan nga mga ka­sa­ra­bu­tan ha eres­tor­ya pan­ka­mu­ra­ya­wan, nga gin­pir­ma­han han GRP ngan NDFP had­ton 1995.

Gin-a­res­to hi Ru­ben Sa­lu­ta ngan an iya asa­wa nga hi Pre­sen­tacion Cor­don-Sa­lu­ta, ngan an kau­pod ni­ra ha ba­lay nga hi Yvon­ne Lo­sa­ria ha La­ba­ngal, Ge­ne­ral San­tos City had­ton Ene­ro 30, 2023. Gin­sa­lad­wan hi Sa­lu­ta han hi­ni­mu-hi­mo nga ka­so han pag­pa­tay, sam­tang ka­so nga re­bel­yon an igin­sa­la­wad kontra kan­ra Cor­don-Sa­lu­ta ngan Lo­sa­rio. La­bot ini ha ka­so nga il­le­gal pos­ses­si­on of fi­re­arms ti­kang ha “e­bi­den­sya” nga unom nga hig­ta­as nga ka­lib­re han ar­mas, ba­la ngan iba pa nga hi­ga­mit mi­li­tar nga igin­ta­nom han mga nag-a­res­to nga tim ha ira gin-uuk­yan. Pa­re­ho nga la­gas na ngan may­da sa­kit an mag-a­sa­wa nga Sa­lu­ta. May­da ser­yo­so nga sa­kit li­wat nga gin-aa­bat an kau­pod ni­ra nga hi Lo­sa­ria.

Ha hang­yo han mga oto­ri­dad han Pi­li­pi­nas, gin-a­res­to ha Lang­ka­wi, Ma­lay­sia had­ton Ab­ril 1 hi Eric Jun Ca­si­lao, kon­sul­tant han NDFP pa­ra ha Recip­rocal Wor­king Com­mit­tee on the Compre­hen­sive Ag­ree­ment on Socio Eco­no­mic Reforms (CA­SER). Gin-de­port hi­ya ti­kang ha Ma­lay­sia had­ton Ab­ril 18, 2023, igin­dek­la­ra nga “te­ro­ris­ta” ngan igin­pa­ra­da nga ba­ga hin kri­mi­nal ha Ni­noy Aqui­no In­ter­na­tio­nal Air­port.

Had­ton ika-u­pat nga kwar­ter han 2024, sus­ru­nod nga gin­da­kop han re­hi­men an upat pa nga kon­sul­tant ha mag­ka­la­in-la­in nga lu­gar. Gin­da­kop han 10th ID hi Porfe­rio Tu­na (Ka Si­mon San­tia­go) ha Ta­gum City had­ton Ok­tub­re 2, 2024. Gin­da­ra hi­ya ha kam­po han 10th ID ngan pi­rit nga gin­pa­pa­su­ren­der agud pa­ba­lis­ka­ron an iya pam­pu­li­ti­ka nga pa­ni­nin­du­gan. Had­ton Ok­tub­re 21, 2024, gin­da­kop hi Si­me­on Naog­san (Ka Fi­liw) ha Bacar­ra, Ilocos Nor­te diin nag­re­re­ko­ber hi­ya ha gin-aa­bat nga sa­kit. Du­ha kaad­law ka­hu­man hi­ni, gin­su­lod han mga ahen­te han mi­li­tar ngan pu­lis an gin-uuk­yan nga ba­lay ha Quezon City ngan gin­da­kop hi Wig­ber­to Vil­la­rico, has­ta an kau­pod ni­ya ha ba­lay nga hi Marjo­rie Liza­da.

Had­ton Di­syembre 5, 2024, gin­su­lod han mga ahen­te han mi­li­tar ngan pu­lis an gin-uuk­yan nga ba­lay ni To­mas Do­mi­na­do ha Iloi­lo City. Gin­da­kop hi­ya ngan an iya ca­re­giver (pa­rag-a­ta­man) nga hi Jofel, ngan igin­bal­hin ha pri­su­han ha di­ri ma­ka­ta­wo nga mga kon­di­syon. Pa­ra­li­sa­do ngan da­mo an gin-aa­bat nga sa­kit ni Do­mi­na­do, du­gang ha na­hia­gu­man ni­ya nga stro­ke had­ton na­ka­la­bay nga tuig. Ha de­ten­syon, igin­hi­kaw ha iya an kaa­nga­yan nga me­di­kal nga aten­syon, nga mas nag­pag­ra­be ha ma­ka­lu­lu-oy ni­ya nga ka­mu­ta­ngan. Na­da­ra la hi­ya ha os­pi­tal ka­hu­man mag-in­sis­ter an iya mga anak ngan abo­ga­do.

Sam­tang, ka­hia­ra­an han AFP an ma­nik­mit han mga Pu­la nga ma­nga­ra­way, ibu­tang hi­ra ha sik­re­to nga mga pri­su­han agud pi­ri­ton nga su­mu­ren­der ngan ta­li­ku­ran an ira igin­pa­pa­kig-a­way. Usa hi­ni hi Ge­rald Ges­to­le, membro han BHB-Sor­so­gon nga nag­pa­pa­tam­bal, nga gin­sik­mit ha San Ped­ro, La­gu­na had­ton Nobyembre 11, 2024. Na­hia­gum hin pa­na­nar­hug ngan in­ti­mi­da­syon an iya pa­mil­ya han bi­li­ngon ni­ra hi Ges­to­le ha pu­lis ngan pan­mi­li­tar nga kam­po. Ha da­yu­day gin­tu­gu­tan nga ko­mon­tak ha pa­mil­ya hi Ges­to­le, ngan nag­se­ring nga kau­pod hi­ya ha iba pa nga “si­nu­ren­der” nga aa­da ha kus­to­di­ya han mi­li­tar. Di­ri gin­tu­gu­tan an iya pa­mil­ya nga bu­mi­si­ta o bi­san ipa­hi­ba­ro an iya ki­na­mu­mu­ta­ngan.

Gin­sik­mit li­wat hi Rachel Da­hoy­la San­til­lan, nga gin­ki­la­la ko­mo kad­re han Par­ti­do, sam­tang na­bi­ya­he ha Bu­kid­non. Gin­pa­ga­was nga naa­res­to hi­ya ha Bum­ba­ran (ya­na Amai Ma­na­bi­lang) ha La­nao del Sur had­ton Set­yembre 4, 2022. Gin­pi­rit hi­ya nga su­mu­ren­der an­tes pa­ga­wa­son.

Pan­mi­mi­rit, di­ri ma­ka­ta­wo nga de­ten­syon ngan pagtra­tar

Ha Sout­hern Ta­ga­log, usa nga sa­ma­ran nga Pu­la nga ma­nga­ra­way an na­da­kop han 85th IB ka­hu­man han ag­way ha San Francisco, Quezon had­ton Nob­yembre 30, 2022. Im­bes nga tam­ba­lon, igin­pa­ra­da hi­ya nga ba­ga hin tro­pe­yo ha social me­dia.

Usa na­man nga gin-a­ku­sa­ran nga Pu­la nga ma­nga­ra­way an pa­da­yon nga iginpri­so ha di­ri ma­ka­ta­wo nga kon­di­syon ha La­gu­na Provincial Jail ha bung­to han Sta. Cruz ha na­se­ring nga pru­bin­sya. Igin­bal­hin hi Acer Tucer­bo, gin-a­ku­sa­ran nga pla­tun li­der han BHB ha Ma­tu­gui­nao, Wes­tern Sa­mar had­ton Peb­re­ro 12, 2023.

Pag­tam­pa­la­san ha mga pa­tay nga la­was

Si­yam nga in­si­den­te han pag­tam­pa­la­san ha pa­tay nga la­was han mga kad­re ngan ma­nga­ra­way an na­hi­lis­ta han AB ha nag­la­bay nga tu­lo ka­tu­ig. Tu­lo ha pi­na­kag­ra­be nga ka­so an pag­tam­pa­la­san ha mga pa­tay nga la­was han mga ka­sa­ma nga na­da­kop ngan tu­yo nga gin­pa­tay, kau­pod an mga pa­tay nga la­was han mga Mar­tir han Cat­ba­lo­gan, Bi­lar 5 ngan han mag-a­sa­wa nga Mad­los ngan Be­landres.

Ha Sul­tan Ku­da­rat, gin­tam­pa­la­san han mga pu­lis ngan sun­da­lo an pa­tay nga la­was ni Em­ma­nu­el Fer­nan­dez (Ka Am­pog) nga gin­ba­ya­an han mga me­dik ha usa nga pa­yag agud ma­ku­ha han iya pa­mil­ya ha Sen. Ni­noy Aqui­no had­ton Ok­tub­re 30, 2022. Na­ma­tay ha sa­kit ha sa­kob han yu­nit han BHB hi Fer­nan­dez, ngan gin­mau­pay han mga Pu­la nga me­dik nga ibal­hin an iya pa­tay nga la­was ha pa­mil­ya agud mai­lu­bong. Han ma­hi­ba­ru­an han lo­kal nga pu­lis, igin­pa­hi­ba­ro ini ha 603rd IB­de nga ku­mad­to ha lu­gar ngan gin­ka­wat an pa­tay nga la­was. Gin­pa­ga­was ni­ra nga na­pa­tay hi­ya ha engkwentro agud ma­kub­ra an pa­tong ha iya ulo. Hi Fer­nan­dez an sek­re­tar­yo han pan­re­hi­yon nga ko­mi­te han Par­ti­do ha Far South Min­da­nao hi­to nga pa­na­hon ngan membro han Ko­mi­te Sentral.

Ha Ba­ta­ngas, gin­tam­pa­la­san han 59th IB an mga pa­tay nga la­was han mga na­pa­tay ha ag­way had­ton Di­syembre 17, 2023 nga hi­ra Ma­ria Jet­ruth Jo­long­ba­yan (Ka Or­ya), Alyssa Le­monci­to (Ka Ila­ya), Precious Alyssa Anacta (Ka Ko­mi), Joy Merca­do (Ka Kyrie), ngan Leo­nar­do Ma­na­han (Ka Men­del). Gin­pa­bay-an han mga sun­da­lo nga ma­bu­lad ha ad­law an ira mga pa­tay nga la­was ngan mai­ha nga gin­pa­si­bay-an ha gin­hi­ta­bu­an han ag­way. Tu­ngod hi­ni, ha­ros di­ri na ma­ki­la­la an ira mga la­was, ngan ma­ba­ho na an am­yon hi­ni.

Mga ta­wu­han li­wat han 59th IB an da­bi ha pag­tam­pa­la­san ha mga pa­tay nga la­was ni­ra Gladys Cas­sandra “Ka Geor­ge” Men­doza (25), Jethro Royce “Ka Alex” Mag­ti­ra (21) ngan Jian Mar­kus “Ka Reb” Tayco (23) nga na­pa­tay ha ag­way had­ton Hun­yo 23, 2024 ha Tuy, Ba­ta­ngas. Igin­bu­lad ngan gin­pa­si­bay-an nga ma­du­not an mga pa­tay nga la­was nga di­ri na ma­ki­la­la tu­ngod kay hi­nu­bag na an ira mga na­wong ngan la­was.

Ha Ca­piz, gin­tad­tad han ba­la han mga sun­da­lo ti­kang 12th IB an pa­tay na nga la­was ni Jyrel Ka­ti­pu­nan (Ka Ja­son), usa nga Pu­la nga ma­nga­ra­way nga na­pa­tay ha ag­way had­ton Di­syembre 9, 2024. Su­gad li­wat an gin­hi­mo han mga sun­da­lo ha pa­tay nga la­was ni Onal Osia Ba­laoing (Ka Puk-et) ha Bal­ba­lan, Ka­li­nga ka­hu­man hi­ya ma­ma­tay had­ton Di­syembre 17, 2023. Gin­pan­mu­sil ni­ra an mga pa­tay nga la­was tub­tub ha pu­mu­tok an ti­nae ngan utok. Gin­ba­ri han mga sun­da­lo an da­mo nga par­te han iya ka­mot ngan tiil.

Pag­ga­mit ha dispro­por­tio­na­te
o sob­ra-sob­ra nga pwer­sa

Ta­la­pas ha prin­sip­yo han pro­por­tio­na­lity, na­ga­mit an mga pwer­sa han 250-lib­ras ngan 500-lib­ras nga bom­ba nga igin­hu­hu­log ti­kang ha mga fighter jet agud rub-on an tem­po­rar­yo nga kam­po han BHB. Ka­sa­ga­ran nga igin­ra­ra­son han mga sun­da­lo ha pag­ga­mit hi­ni an bu­wa nga es­tor­ya nga pan-a­to ni­ra ini ha com­mand de­to­na­ted explo­sives (CDEx) han huk­bo han ka­taw­han. Re­sul­ta hi­ni nga mga bom­ba an ka­ru­mok han mga la­was han mga ma­nga­ra­way, pag­ka­ru­ba han ka­gu­gub-an ngan kaum­han, ngan pag-ung­baw han ka­sa­mu­kan ha mga si­bil­yan nga ko­mu­ni­dad.

Di­ri ma­me­nos ha tu­lo nga in­si­den­te han pan­mom­ba an nag­re­sul­ta han gra­be nga ka­hi­ba­ngan ha na­pa­tay nga mga ma­nga­ra­way.

Usa hi­ni an pag­hu­log han di­ri ma­me­nos ha si­yam nga bom­ba ha Las Navas, Northern Sa­mar had­ton kaa­ga­hon han Nob­yembre 23, 2022. Ka­du­ngan han dag­ko nga bom­ba, gin-istra­ping han mga he­li­kop­ter ngan gin­kan­yon han mga 105 ho­wit­ser an tem­po­rar­yo nga gin­ka­kam­pu­han han BHB. Unom nga ma­nga­ra­way an na­pa­tay, kau­pod hi He­le­ni­ta Par­da­lis (Ka Elay), sektre­tar­yo had­to han pan­re­hi­yon nga ko­mi­te han Par­ti­do ha Eas­tern Vi­sa­yas ngan membro han Ko­mi­te Sentral. Ha mga rit­ra­to nga na­ku­ha ha gin­ta­bu­an, ma­ki­kit-an an gra­be nga mga igo ha ulo, la­was ngan in­ter­nal or­gans han mga ma­nga­ra­way. Nag­hi­mo li­wat han lu­ho nga may ka­hi­lab-on nga tu­lo ka­met­ro ngan ka­hi­la­ru­mon nga du­ha ka­met­ro ha tu­na an mga bom­ba nga igin­hu­log.

Di­ri ma­me­nos ha li­ma nga membro han BHB ha An­tica­la, Bu­tu­an City, an la­yon nga na­ma­tay ha ura-u­ra nga ku­sog han li­ma nga 500-lib­ras nga bom­ba nga igin­hu­log han mga ed­ro nga Su­per Tuca­no han AFP ha tem­po­rar­yo nga ba­se han huk­bo han ka­taw­han.

Ha Bu­kid­non, 10 nga ma­nga­ra­way an na­ma­tay han hu­lu­gan hin upat nga bom­ba han Tactical Air Wing han 4th ID ha tem­po­rar­yo nga kam­po han huk­bo ha Ba­ra­ngay Can-a­yan, Ma­lay­ba­lay City had­ton Di­syembre 25, 2023. Sob­ra-sob­ra ngan wa­ray pag­ta­hud an pan­hu­log han pi­ra nga 250-lib­ras nga bom­ba, nga nag­sab­rag hin ka­ngir­hat ha ka­taw­han ha pru­bin­sya.