Pasiuna

Walay hunong ang rehimeng Marcos sa pagpaantus ug pagsumpo sa katawhang Pilipino sa milabayng tuig. Samtang napuliki sa pagpangawat sa kwarta sa katawhan, subsub ang iyang pagsumpo sa mga pakigbisog sa katawhan ug pagpanghadlok kanila.

Sa pag-ulbo sa mga protesta batok sa korapsyon sukad Setyembre, gibuhian sa rehimeng Marcos ang usa ka kampanya sa pagsumpo aron pig-oton ang mga nagprotesta ug pahupayon ang ilang pakigbisog. Sistematiko kining migamit sa pasistang makinarya sa estado aron ipatuman ang mapanumpuong mga palisiya ug lakang.

Nagpadayon ang pagbanaw sa dugo ug pagdaghan sa mga kaso sa paglapas sa tawhanong katungod sa ngalan sa kontra-insurhensiya. Hungog nga tumong sa rehimen ang pagpukan sa makinasudnon ug demokratikong tinguha ug pakigbisog sa katawhang Pilipino, ug tapuson ang ilang rebolusyonaryong pakigbisog. Nagsilbi kini sa interes sa langyawng monopolyo kapitalista, dagkong burgesya-kumprador, agalong yutaan, ug mga burukrata-kapitalista.

Aron ipakita ang grabe ug kaylap nga kabangis sa rehimen, ug ipalanog ang singgit sa katawhan alang sa hustisya, gipagula sa Ang Bayan (AB) kining maong taho mahitungod sa walag-too nga pag-abuso ug pagyatak sa mga armadong galamay ni Marcos sa tawhanong katungod sa milabayng tuig (Disyembre 2024 hangtud Disyembre 1 karong tuiga). Nalambigit dinhi ang pasistang ginsakpan sa Armed Forces of the Philippines (AFP), Philippine National Police (PNP), mga paramilitar, ug uban pang armadong ahente sa reaksyunaryong estado.

Kini nga report naggikan sa mga impormasyong gibalita, gikolekta, ug gisusi sa AB.

Tungod sa labaw pang gipakusog nga pagpanumpo nga hinungdan sa kalisdanan sa pagpadala og mga report, daghang kaso sa kabanikanhan ang wala natala. Gigamit sa AB ang internasyunal nga istandard sa pagsusi sa ihap sa mga biktima sa ebakwasyon ug militarisasyon, ug sa ihap sa mga batang naapektuhan.

Wala giapil sa kasamtangang report ang daghang paglapas sa tawhanong katungod sa katawhang Moro nga kasagarang wala nabalita sa publiko. Wala usab giapil ang mga ekstrahudisyal nga pagpatay ubos sa peke nga gera kontra-droga nga gipadayon sa rehimeng Marcos. Sa milabayng tuig, gitaho sa The Dahas Project nga dili momenos sa 264 ang biktima niining mini nga gubat.

Palisiya sa pagpanumpo

Mayor nga palisiyang gipatuman sa rehimeng Marcos karong tuiga mao ang National Action Plan for Unity, Peace, and Development (NAP-UPD) 2025-2028. Kini ang nahimong gambalay sa gipakusog nga pulitikanhong paggpanumpo batok sa katawhang Pilipino. Sa miaging tuig pa gisugdan sa pag-andam ang maong bag-ong-karaang palisiya.

Ang NAP-UPD upisyal nga giaprubahan pinaagi sa Memorandum Circular No. 83, series 2025 nga gipagula sa Office of the President. Gimando sa memorandum sa tanang ahensya sa gubyerno nga ipatuman ang plano isip kabahin sa “whole-of-nation” ug “whole-of-society” approach sa “pagsulbad sa mga problema nga gibunga sa rebolusyonaryong kalihukan.” Gibase ang NAP-UPD sa National Security Policy 2023-2028 ug Philippine Development Plan 2023-2028.

Gitawag kining “estratehikong blueprint” o giya aron pukanon ang Partido Komunista ng Pilipinas, ang Bagong Hukbong Bayan, ug National Democratic Front sa 2028. Ang bag-ong palisiya ipatuman nag-una sa National Task Force-Elcac, nga pito ka tuig na sukad gitukod sa rehimeng Duterte.

Sa maong palisiya, subsub nga gipatuman sa AFP ug PNP ang hugaw nga todo-gyera batok sa katawhang Pilipino sa kasyudaran ug kabanikanhan. Nagpadayon ang grabeng pasistang terorismo sa estado, pagyukbo sa imperyalismong US, ug pagsumpo sa mga patriyotikong ug demokratikong pwersa.

Sa pagpatuman sa NAP-UPD, padayon nga gigamit ni Marcos ang Anti-Terrorism Law, nga lima ka tuig na, ug Terrorism Financing Prevention and Suppression Act aron pig-oton ug pahilumon ang mga kritiko ug mitingog batok sa iyang rehimen, ug bisan ang yanong katawhan. Ginatarget sa rehimen ang gitawag niining “mga ligal nga prente sa CPP-NPA-NDFP” aron kuno “hunongon ang pagrekrut, putlon ang suportang pinansyal, ug batukan ang propaganda.” Malukpanon niining ginayatakan ang katungod sa pag-organisa sa mga sektor.

Taliwala sa kanunayng ginayawyaw sa US, AFP, ug ni Marcos mahitungod sa “pagpaling” sa armadong pwersa sa nasud gikan “internal defense” ngadto “external defense” tungod “huyang na” o “napukan na” ang BHB, nagpabilin ang kadaghanan sa pwersa sa AFP sa kabanikanhan ug mga natarang gerilya. Balik-balik ang deklarasyon sa rehimen nga wala nay aktibong natarang gerilya, apan liboan pa gihapon na pwersa sa militar, pulis, ug paramilitar ang gipalihok alang sa kampanya kontra-insurhensiya.

Sa kabanikanhan, padayong gipailalum sa militarisasyon ug okupasyon ang mga komunidad nga sakup sa mga focused military operation (FMO) sa porma sa okupasyon o daw balaod militar nga pagkontrol sa mga baryo nga napailalum sa Retooled Community Support Program (RCSP). Sa maong mga operasyon, mga mag-uumang sibilyan o dili armado ang nag-unang ginatarget sa kabangis ug pagsumpo sa militar. Dungan niini ang walay puas nga aerial bombing, istraping, ug pagppanganyon sa mga umahan ug kabukiran nga naghatag peligro sa kinabuhi sa mga sibilyan ug miguba sa kinaiyahan.

Kung asa grabe ang pasistang terorismo sa militar, didto usab gilauman ang pagsulod sa dagkung mina, plantasyon, ekoturismo, ug uban pang tipo sa kumpanya nga magun-ubon sa kinaiyahan ug magpalayas sa mga komunidad. Nagsilbi usab nga pag-andam ang mga operasyong militar aron himoong “luwas” ang pipila ka erya alang sa mga war games sa US, kauban ang mga kaalyado niini sama sa Japan, Australia, ug Canada, ug ang itoy nga AFP.

Walay hunong ang subsub nga pagpatuman sa NTF-Elcac sa programang “balik-loob,” “lokalisadong panaghisgot kalinaw,” ug pagpanglingla gamit ang pekeng amnestiya sa kabanikanhan. Kasumpay kini sa kampanya sa intimidasyon, pugos nga “pagpapasurender” sa mga sibilyan, ug pagpangurakot sa pondo sa nasud. Gipondohan sa rehimeng Marcos ang pagtukod niadtong Abril sa pederasyon sa mga “kanhi rebelde” aron gamiton batok sa katawhang Pilipino. Mikuyanap karon ang mga traydor ug naglibot sa nagkalain-laing bahin sa nasud aron manglingla. Gisulod nila ang mga unibersidad ug eskwelahan aron mangsabwag og kahadlok ug magpakaylap og pasistang ideya.

Sama sa milabayng tulo ka tuig sa poder, walay puas ang paglapas sa rehimeng Marcos sa mga lagda sa gubat, sa porma sa tinuyo nga pagpatay sa mga samarong manggugubat, pagpatay sa mga sibilyan sa pekeng engkwentro, ug pagpaantus sa tibuok komunidad atol sa mga operasyong kombat sa AFP.

Mga paglapas sa tawhanong katungod

Sa rekord sa Ang Bayan, 239,357 ang nahimong biktima sa 665 ka kaso sa mga paglapas sa tibuok nasud sa rehimeng US-Marcos gikan Disyembre 1, 2024 hangtud Disyembre 1 karong tuiga.

Sa abereyds, dili moubos sa tulo ang biktima sa pulitikanhong pagpatay, duha ka biktima sa pagdukot ug 25 ka biktima sa tortyur kada bulan. Sa milabayng tuig, 11 ang biktima sa pakyas nga pagpatay sa mga pwersa sa estado.

Sama sa miaging mga report, labing daghan ang narekord nga biktima sa han-ay sa mga mag-uuma (211,447) ug kabus-sa-kasyudaran (25,988). Lakip sa mga biktima ang mga bata (94,597). Pinakarami ang natala nga kaso sa paglapas sa tawhanong katungod sa Negros Island (192), sunod sa Southern Tagalog (119) ug Bikol (115). Sa mga prubinsya, nanguna ang Negros Occidental (132), gisundan sa Masbate (94) ug Negros Oriental (60).

Sa kapin sa tulo ka tuig sa poder sa rehimeng Marcos, narekord sa AB ang 3,748 ka kinatibuk-ang kaso diin dili moubos sa 747,598 ang ihap sa mga biktima. Dinhi, mokabat sa 581 kada adlaw ang mga biktima sa paglapas sa tawhanong katungod.

Pagpatay, pakyas nga pagpatay, ug tortyur

Dili moubos sa 40 ang biktima sa pulitikanhong pagpatay sa tibuok nasud sa milabayng tuig. Kadaghanan sa mga kaso natala atol sa mga FMO ug RCSP sa mga sundalo ug pulis sa mga komunidad sa mga mag-uuma ug lumad. Nataho ang mga pagpatay sa Maynila, Occidental ug Oriental Mindoro, Masbate, Northern ug Eastern Samar, Samar, Leyte, Capiz, Iloilo, Negros Occidental ug Oriental, Misamis Oriental, Agusan del Sur, Surigao del Sur, Davao Oriental, ug Sarangani.

Sama sa miagi, gipagawas sa AFP nga napatay sa “engkwentro” ang kadaghanan sa mga biktima. Aron ipakita nga napatay sa engkwentro, ginasul-uban, gibutngan og armas, bala, ug uban pang gamit militar ang ilang mga patayng lawas, ug gibutang sa lapok ug bisan asa. Gipahibalo sa AFP ang ingon niining pekeng balita bisan og hugot kining gipanghimakak sa pamilya, silingan, ug bisan sa mga upisyal sa lokal nga konseho sa baryo.

Sa mga biktima, 13 ang mga hors de combat (mga kombatant nga wala nay kapasidad nga mosukol tungod kay samaron o nagsakit), ug dili kombatant o mga retirado sa rebolusyonaryong kalihukan. Gidakop sila sa mga berdugong ginsakpan sa AFP ug tinuyong gipatay, imbis nga ideklara nga mga bihag sa gubat o kasuhan sa ilang korte. Makita usab sa mga patayng lawas ang timaan sa tortyur.

Mga kaso sa masaker. Nataho ang upat ka kaso sa masaker: usa ka tibuok pamilya ang biktima sa usa, tulo ka mag-uuma sa lain, ug ang duha pagmasaker sa mga hors de combat.

Sa Agusan del Sur, walay puas nga gimasaker sa mga sundalo sa 26th IB ang pamilyang Gomansil sa Dayuman River, Barangay San Vicente (Balagnan), Esperanza niadtong Disyembre 15, 2024. Gipatay sa mga berdugo ang magtiayong Toto ug Toni Gomansil ug ang ilang anak nga si Celine. Gipasanginlan sila nga nakigkontak sa BHB ug rebolusyonaryong kalihukan sa prubinsya.

Sa wala pa ang krimen, nananghid pa ang pamilya Gomansil sa mga sundalo nga nakadeploy sa duol nga detatsment aron tugutan nga magtrabaho sa ilang umahan. Bisan sa ilang “pagpananghid,” gisundan sila sa mga sundalo ug gigapos ang magtiayong Toto ug Toni. Gipailalum sila sa grabeng interogasyon ug makapila nga gipangutana kung aduna bay presensya sa BHB sa ilang komunidad, nga gipanghimakak sa magtiayon. Gipangita usab kanila ang asawa ni Celine nga gipasanginlang manggugubat sa BHB.

Sunod niini, giluba sa mga sundalo ang magtiayon hangtud mamatay. Nakadagan pa si Celine sa dihang nakita ang pagpatay sa iyang mga ginikanan apan gipusil dayon sa mga sundalo. Gipasipad-an ug gihiwa pa sa mga sundalo ang patayng lawas ni Celine.

Sa Northern Samar, girakrakan hangtud mapatay sa mga sundalo sa 8th ID ang tulo ka mag-uuma sa Barangay Nagoocan, Catubig niadtong Hunyo 8. Gipagawas sa militar nga ang tulo lakip sa lima nga napatay sa usa ka armadong engkwentro sa mga sundalo ug BHB. Ang mga biktima giila nga sila Noel Lebico Sr., Arnel Aquino, ug Nonoy Norcio.

Si Lebico residente sa Barangay Roxas sa Catubig, si Aquino gikan sa Barangay Osmeña sa Palapag, samtang si Norcio taga-Barangay Luneta, Gamay. Ang mga baryo ug lungsod nga ilang gipuy-an nakapailalum sa de facto nga balaod militar sukad 2020. Sa wala pa ang insidente, dugay nang nakasinati og pagpamig-ot ug kabangis sa militar ang mga biktima.

Nagdumili ang tulo nga mopailalum sa programa sa pugos nga pagpasurender sa 8th ID.

Pagpatay sa menor de edad. Sa milabayng tuig, wala makaluwas sa kabangis sa militar ang mga menor de edad. Niining panahona tulo ka kaso sa pagpatay sa bata ang narekord. Nahitabo ang maong makalilisang nga mga krimen sa mga pwersa sa estado sa Masbate, Eastern Samar, ug Negros Occidental.

Sa Masbate, gipusil patay sa mga sundalo sa AFP nga naka-istasyon sa Barangay Paguihaman, Uson, Masbate ang duha ka batan-on nga pauli na unta gikan sa usa ka Christmas party sa kaadlawon sa Disyembre 27, 2024. Dihadihang namatay ang 18-anyos nga si Redjan Montealegre, residente sa kasikbit nga Barangay Mongahay, ug ang 14-anyos nga si JP Osabel, residente sa Barangay Mabini. Pareho silang gipusil sa ulo.

Sa Eastern Samar, gipatay sa 63rd IB ang 16-anyos nga si Jayson Grafil Padullo sa paturagas nga pagpamusil niadtong Hunyo 15 sa Sityo Bagong Barrio, Barangay Pinanag-an, Borongan City. Gipagawas nga si Padullo usa ka Pulang manggugubat. Hugot kining gipanghimakak sa mga silingan ni Jayson sa Barangay Benowangan ug giingong sibilyan siya. Matud nila, bag-ong enrol siya sa Grade 7 ug nakatakda motungha niadtong Hunyo.

Sa Negros Occidental, napatay sa paturagas nga pagpamusil sa 62nd IB ang 6-anyos nga batang lalaki sa pamilya Gelacio sa Sityo Inangaw, Barangay Quintin Remo, Moises Padilla niadtong Oktubre 28. Naglasong ug nagpaulan og bala sa tunga sa komunidad ang mga sundalo human makasangka ang usa ka yunit sa BHB.

Pagpatay sa katawhang lumad. Sa milabayng tuig, narekord ang duha ka kaso sa pagpatay sa nasudnong minorya.

Sa Surigao del Sur, gipatay sa mga ginsakpan sa 9th Special Forces Company sa 3rd Special Forces Battalion (SFB) ang 25-anyos nga Lumad-Manobo nga si Eliotero Ugking niadtong Hunyo 6 sa Kilometro 9, Barangay Diatagon, Lianga.

Sa saysay sa pamilya, gikan si Ugking sa Sityo Neptune gikan sa pagtrabaho ug paghakot sa falcatta. Nagbaklay siya pauli sa alas-4 sa kaadlawon niadtong Hunyo 6 sa Kilometro 9 diin nakakampo ang tropa sa 3rd SFB. Niadtong buntaga, nakadungog ang mga residente og buto sa pusil. Sa ilang panukiduki, nakita sa mga residente ang walay sapot nga patayng lawas ni Ugking nga nakasandig sa usa ka bato duul sa geyt sa kampo militar. Ang sundalo mismo ang nagpahibalo nga patay na ang biktima.

Sa pagsusi sa pamilya sa patayng lawas, nakita nila ang mga timaan sa tortyur. Adunay mga samad sa tibuok lawas, nalapnos ang likod nga tingali gikan sa pagbubo og init nga tubig, adunay igo sa bala sa tiil ug sa walang bahin sa tiil, samad sa ulo, ug liog nga timaan sa pagtuok kaniya. Tin-aw sa mga residente ang mga sundalo ang naghimo sa krimen. Ingonman, usa ka elemento sa CAFGU ang gipagawas sa mga sundalo nga maoy naghimo sa krimen. Gisurender sa mga sundalo ang CAFGU nga ilang gitudlo nga mipatay sa biktima.

Sa Oriental Mindoro, gipatay sa mga pasista ang Hanunuo Mangyan nga si Hulyo Aytag niadtong Marso 14. Gidakop siya sa nag-operasyong mga sundalo ug pipila ka adlaw nga gibalhog sa kampo sa wala pa gipatay. Gipagawas nga adunay usa ka engkwentro tali sa BHB ug 4th IB sa Sityo Cabuyao, Barangay Panaytayan, Mansalay aron tabunan ang pagpatay kaniya.

Pagpatay sa mga hors de combat. Walay puas ang AFP ug rehimeng Marcos sa paglapas sa mga lagda sa gubat. Nataho sa mga prubinsya sa Oriental Mindoro, Negros Oriental ug Occidental, Iloilo, ug Leyte ang mga pagpatay sa hors de combat.

Sa Iloilo, tinuyong gipatay sa militar ug pulis silang Roberto Moises Cabales (Kaubang William) ug Mateo Suarez (Kaubang Badong) niadtong Oktubre 5 sa gabii sa Barangay Coto, Lambunao. Gipahayag sa mga pwersa sa estado nga nanlaban o misukol ang duha samtang gitulan og mandamyento de aresto.

Sumala sa taho, kapin sa 10 ka sakyanan nga puno sa mga sundalo ug pulis ang nagpahigayon og operasyon batok sa duha. Nalambigit sa krimen sa gubat ang giusang pwersa sa 301st IBde ubos ni Nhel Richard Patricio ug Philippine National Police (PNP)-Iloilo ubos ni Bayani Razalan. Sumala sa mga silingan, tulo lang ka buto sa pusil ang ilang nadungog gikan sa balay ni Suarez. Human niini, nagpagawas ang armadong pwersa sa estado nga gisakay sa ambulansya ug gidagan sa ospital ang mga biktima. Wala sila makaabot nga buhi sa ospital.

Lain pang tataw nga kaso mao ang nahitabo kang Nonoy Ponteras (Ka Jojo) ug Marisa Pobresa (Ka Kim) niadtong Marso sa Negros Occidental. Niadtong Marso 7, alas-8 sa gabii, gidagit sa mga operatiba sa Crime Investigation and Detection Group sa PNP ug mga ginsakpan sa AFP silang Ponteras ug Pobresa sa usa ka balay sa Bacolod City. Pugos silang gisakay sa usa ka van ug gidala sa wala matinong lugar diin sila hingpit nga gipatay.

Ang patayng lawas sa duha gidala sa mga berdugo ni Marcos sa Sityo Paraiso, Barangay Caduhaan, Cadiz City. Sa sunod nga adlaw, nagpakaylap og bakak ang mga lokal nga tigpamaba sa militar nga napatay ang duha sa usa ka engkwentro sa ala-1:00 sa kaadlawon tali sa 79th IB ug BHB.

Si Ponteras usa sa nangunang upisyal sa NDF-Negros samtang si Pobresa usa sa istap sa upisina sa NDF sa rehiyon. Lakip sa katungdanan sa duha ang pagkonsulta sa mga mamumuo, mag-uuma, mamumuong-panguma, mga kabus, ug uban pang nilupigang sektor sa isla aron tabangan sila nga ipadayag ang ilang mga reklamo ug iasdang ang ilang mga pakigbisog.

Biktima usab sa susamang modus sa tinuyong pagpatay silang Ising Domingo (Ka Mutya) sa Oriental Mindoro; Juanito Selleca Jr (Ka Tibor/Ka Rey), Sadam Paclita (Ka Dimpale), Lino Delante (Ka Dodong), Fidel Lagado (Ka Rod/Ka Jason), Maricel Anora (Ka Yenyen/Ka Gani), ug Rogelio Berino (Ka Sonny/Ka Danny) sa Leyte; ug Rodbey Lumanog (Ka Wanny) sa Negros Occidental; ug Tony Pahayahay (Ka Pidol) sa Negros Oriental.

Napatay sa atol sa protesta. Namatay si Eric Saber, usa ka mamumuo sa konstruksyon, niadtong Setyembre 23 human gipusil sa pulis nga paturagas nga nagpabuto sa mga batan-ong nagprotesta sa Mendiola ug Recto niadtong Setyembre 21. Sumala sa mga taho, gikan si Saber sa iyang trabaho sa Pasay City, minaog sa Recto Station ug sa iyang pagtabok aron mosakay og dyip, naigo siya og bala sa likod.

Narekord usab sa Ang Bayan ang 11 ka biktima sa pakyas nga pagpatay. Nalambigit sa maong mga kaso ang mga nag-operasyon nga yunit sa militar, nga sa kahadlok nga maunhan, paturagas nga namusil sa bisan kinsang masugatan sa lasang o dalan. Dili moubos sa 306 ang nakasinati sa tortyur sa kamot sa mga sundalo ug pulis.

Pag-aresto, pagdagit, ug paghulga, pagpig-ot, ug intimidasyon

Narekord sa AB ang 48 ka kaso sa arbitraryong pag-aresto ug detensyon diin dili moubos sa 373 ang biktima. Pinakadakung kaso ang pag-aresto sa 277 ka indibidwal lakip ang 91 ka bata sulod sa pipila lang ka oras. Gipasakahan ang mga biktima og lain-laing kasong kriminal aron ipriso sa dugay nga panahon. Lakip sa gipasakang kaso ang illegal possession of firearms and explosives, pagpatay ug pakyas nga pagpatay, terorismo ug “terrorism financing,” ug iligal nga asembliya.

Ang uban kanila nakasinati sa tinuyo nga pagpalangan sa pagproseso sa mga papeles sa korte aron dili dayon makagawas. Ang uban kanila, ilabina sa mga prubinsya, iligal nga gipriso sa mga kampo militar nga walay mando sa korte ug bawal bisitahon sa mga pamilya.

Sa panahon sa pagkapriso, ginapaatubang usab ang mga nadakpan sa mga “kanhi rebelde” aron pabalihon sila ug aghatong magpagamit sa estado. Gigamit usab ang pamilya sa mga nadakpan ug detenido aron pugson silang “mosurender.”

Pag-aresto sa Mendiola 277. Human sa brutal ug bangis nga dispersal ug pag-aresto sa mga pulis sa mga batan-ong nagprotesta sa Ayala Bridge ug Mendiola sa Maynila niadtong Setyembre 21, gidakop sa mga pulis ang dili moubos sa 277 ka indibidwal lakip ang 91 ka menor-de-edad (9 anyos ang pinakabata). Daghan kanila ang nagpabilin sa prisohan sa 2-3 ka adlaw sa ayha makagawas pinaagi sa pagpyansa o mando sa prosekyutor. Sa prisohan, nahiaguman sa mga detenido sa pagpangulata ug pagpanghadlok. Wala gilayon sila gitugotan nga makaistorya ang mga abogado ug tinuyo nga gipadugay ang pagpriso kanila.

Gipasakahan sila sa mga pulis sa Maynila og kasong paglapas sa Article 146 (illegal assembly), Article 148 (direct assault), Article 151 (resistance and disobedience to a person in authority), Article 153 (tumults and other disturbances of public order), ug Article 320 (arson) sa Revised Penal Code, ug Batas Pambansa 880.

Gawas sa mga giaresto, nakasinati usab sa pagpamig-ot ang mga lider-estudyante nga miapil sa mga protesta batok sa korapsyon. Nahimong target sa pagpamig-ot sa PNP ug rehimeng Marcos silang UP-Diliman University Student Council Chairperson Joaquin Buenaflor, PUP Central Student Council President Tiffany Brillante, Alyansa ng Kabataang Mamamahayag PUP Chairperson Jacob Baluyot, ug organisador sa Kalayaan Kontra Korapsyon ug estudyante sa DLS-CSB nga si Aldrin Kitsune. Gipadalhan silag subpoena sa PNP-CIDG aron kuno imbestigahan ang ilang kalambigitan sa mga rali. Mibalibad sila sa pag-atubang sa mga pulis.

Pag-aresto sa mga nagbarikada batok sa demolisyon. Lima ka myembro sa Samahang Magsasaka at Mangingisda sa Barangay Taltal (SAMMBAT) ang gidakop sa mga pulis sunod sa ilang pagsukol sa demolisyon sa mga balay sa 32-ektaryang yuta sa Sityo Togue, Barangay Taltal sa Masinloc, Zambales niadtong Hunyo 19.

Miatake sa komunidad ang mga magpatuman sa demolisyon ubos sa pagpanguna ni Sheriff Roy Mendones sa upisina sa Provincial Sheriff kauban ang 70 ka pulis ug mga ginsakpan sa SWAT. Gipriso sa mga pulis silang Neil Edward Geroca, tigpamaba sa grupo, si Claire Elfalan, kalihim sa SAMMBAT, ug mga sakop niini nga silang Elmer Nollas, Elmer Madarang, ug Alex Mose. Nakagawas sila human sa pipila ka adlaw pinaagi sa pyansa.

Pag-aresto sa mga mag-uuma. Sa rekord sa AB, dili moubos sa 31 ka mag-uuma ug organisador sa mag-uuma ang giaresto sa rehimen sa milabayng tuig.

Sa Ilocos Norte, gidakop sa mga sundalo sa 77th IB ang duha ka mag-uuma sa Sityo Salicsic, Barangay Dampig, Pagudpud, Ilocos Norte niadtong Agosto 11 sa gabii. Sumala sa taho sa Isnag Yapayao Balangon Tribal Council, gidakop sa mga nakasibilyang elemento sa 77th IB silang Belmar Garvida ug Ferdinand Bangngad (Willy). Matud sa mga grupo, walay gipakita nga mandamyento de aresto ang mga sundalo sa pagdakop ug nagdumili sa pagpaila sa tribu sa dapit. Pipila ka oras ang milabay, gibalik sa mga sundalo si Garvida sa komunidad ug gibilin sa kustodiya sa militar si Bangngad. Sa wala pa ang pagdakop, gipailalum na sa grabeng interogasyon silang Garvida ug Bangngad sa mga sundalo.

Sa Isabela, gidakop sa mga pulis ug 5th ID si Stalin Valencia, usa ka organisador sa mag-uuma, niadtong Nobyembre 15 samtang nagbyahe sa San Mateo. Giingon sa pulis nga nag-atubang siya sa patung-patong nga mga kasong kriminal, lakip ang pakyas nga pagpatay, pagpatay, ug pagpanunog sa Cagayan Valley. Kapin 20 ka nakasibilyang ginsakpan sa pulis ug militar ang “kalit nga midagit” sa biktima. Wala dayon gipahibalo sa pamilya ug mga grupo sa tawhanong katungod ang iyang lokasyon.

Pag-aresto sa mga nagbarikada batok sa demolisyon. Upat ka residente sa Mayhaligue Street sa Barangay 262 ug 264 sa Zone 24, Tondo, Maynila ang gidakop sa mga pulis tungod sa ilang pagbarikada batok sa demolisyon sa komunidad niadtong Mayo 26. Duso sa mga residente nga walay ligal nga basehan ug supak sa ilang katungod ang demolisyon.

Sa Muntinlupa City, sakay sa 10 ka van nga daw mga tulisan ang mga sakop sa demolisyon nga misulod sa komunidad sa Acero, Immaculate Concepcion, ug Santo Niño sa Barangay Cupang niadtong Setyembre 7 sa alas-10 sa gabii. Sa dihang nasiplatan ang ilang pag-abot, dihadihang nag-alarma ang pipila ka kabatan-onan aron ipahibalo sa komunidad ang mahitabo nga demolisyon. Gidagit ug gikulata sa mga nangdemolis si Francis Ramil Areglado human siya makita nga nagbidyo aron i-livestream sa Facebook ang demolisyon. Sa ulahi, gidala siya sa barangay hall sa Cupang diin gipugos siya nga mopirma og usa ka kasabutan bugti sa dili pagpasaka og kaso batok kaniya. Napugos si Areglado sa pagpirma sa dokumento tungod sa grabeng kahadlok ug troma sa pagkulata kaniya.

Sa Navotas City, nahimong biktima usab sa iligal nga pag-aresto ang kontra-demolisyong lider-kababayen-an nga si Jane Alfabete niadtong Nobyembre 27. Sumala sa mga saksi, iligal nga gisulod sa mga pulis ang balay ni Alfabete ug giguyod siya pagawas. Walay gipakita nga mandamyento ang mga nang-aresto. Gipasakahan siya og kasong assault ug trespassing tungod sa pagbatok sa demolisyon sa ilang komunidad sa 373 Lapu-Lapu St. NBBS Proper, Navotas City.

Kahimtang sa mga bilanggong pulitikal. Padayong nagkagrabe ang kahimtang sa mga bilanggong pulitikal sa nasud tungod sa gamay kaayong badyet sa pagkaon ug tambal, paghikaw sa katungod nga mabisita, ug pagpahamtang sa mapanumpuong mga palisiya sa mga prisohan. Subay sa datos sa Karapatan, adunay 696 ka bilanggong pulitikal sa nasud. Dinhi, 136 ang kababayen-an, 93 ang tigulang, ug 89 ang masakiton. Lakip sa mga napriso ang 12 ka konsultant ug istap sa National Democratic Front of the Philippines (NDFP).

Tataw ang pagpang-abuso ug pagpanumpo nga gihimo sa mga upisyal sa pulis sa Negros Occidental District Jail-Male Dormitory (NODJ-MD) sa Bago City, Negros Occidental. Gireport sa mga bilanggong pulitikal ug uban pang priso ang grabeng mga restriksyon, kolektibong pagsilot, iregular ug peligrusong iskedyul sa pagpainit, dili igo nga pagkaon ug tambal, ug pagpangapkap sa mga magbisita sa kulungan nga nagpakaulaw kanila. Nagpaluyo sa maong abusadong mga palisiya si Warden Jsupt. Crisyrel P. Awe, DSC. Niadtong Nobyembre 7, usa ka priso ang namatay tungod sa mapanumpuon ug madaugdaugong mga palisiya ni Awe.

Samtang, permanenteng gibawalan sa Bureau of Corrections (BuCor) ang pagbisita sa mga prisohan niini ang tigpamaba sa Kapatid, grupong nagsuporta sa mga bilanggong pulitikal, nga si Fides Lim. Gisugdan sa BuCor ang pagdili niadtong Abril tungod sa hinimuhimong mga rason. Nagsulat ug nagreklamo ang Kapatid sa Department of Justice mahitungod sa mapanumpuong palisiya niini niadtong Hulyo.

Narekord usab sa AB sa milabayng tuig ang 34 ka biktima sa pagdagit. Adunay mga kaso sa mga prubinsya sa Isabela, Rizal, Batangas, Oriental ug Occidental Mindoro, Camarines Norte, Sorsogon, Masbate, Negros Oriental ug Occidental, Leyte, Agusan del Sur, ug Davao City. Ang uban sa mga biktima gipakita sa mga pwersa sa estado, samtang ang uban patayng lawas na sa dihang gipakita sa militar. Gipagawas nga napatay sila sa mga engkwentro. Sa mga buhi nga gilitaw, ang uban pasakahan og hinimu-himong kaso ug gipriso. Samtang ang uban anaa pa sa kustodiya sa militar ug gipresentar nga “misurender.”

Sa rekord sa nasudnong upisina sa Karapatan, adunay 15 ka desaparesidos ubos sa rehimeng Marcos. Duha sa mga desaparesidos gidagit niadtong 2022, walo niadtong 2023, upat niadtong 2024, ug usa karong tuiga lang.

Gitaho usab sa Karapatan-Southern Mindanao ang tulo ka lain pang desaparesidos sa rehiyon. Lakip dinhi si NDFP Consultant Ariel Badiang nga katapusang nakita niadtong Pebrero 6, 2023 sa Manolo Fortich, Bukidnon, ug silang Ruel Villanueva Jr ug Cyril Montero nga ulahing nakita niadtong Mayo 16, 2024 sa Bukidnon.

Natala usab sa AB ang dili moubos sa 12,187 ka biktima sa pagpanghulga, pagpamig-ot, ug intimidasyon. Mas daku kung ilakip ang liboan ka giparada ug pugos nga “gipasurender” sa militar isip sakop o tigsuporta sa BHB sa kasyudaran ug kabanikanhan. Sa mga kaso sa “pagpapasurender,” daghang higayon nga gigamit sa militar ang pagpanghatag og ayuda aron piktyuran ang mga residente ug ingnong mga “misurender.”

Kabangis sa militar sa mga komunidad

Sa dautang laraw nga “dugmukon” ang hukbong bayan sa kabanikanhan, o kaha “pugngan nga makabalik,” gisakop sa mga operasyong kombat sa AFP ug PNP ang daghang komunidad sa kabanikanhan. Padayon nga nakadeploy ang binatalyong pwersa sa militar ug pulis sa daghang komunidad sa mga mag-uuma ug nasudnong minorya bisan og gideklara na nilang Stable Internal Peace and Security (SIPS) ang daghang lungsod ug prubinsya.

Narekord sa AB ang dili moubos sa 7,645 ka biktima sa pugos nga pagpalayas ug dislokasyon. Mikabat sa 182,064 ang ihap sa mga residenteng naapektuhan sa gipahamtang nga bangis nga blokeyo sa pagkaon ug ekonomiya.

Adunay natahong 30 ka kaso sa aerial bombing, istraping, ug pagpanganyon. Nahitabo ang mga teroristang pag-atake niini sa Quezon, Oriental Mindoro, Northern Samar, Capiz, ug Bukidnon.

Isla sa Mindoro. Sa Oriental Mindoro, paturagas nga nang-istraping gikan sa helikopter ug nanganyon ang mga pasistang tropa sa 203rd Bde gikan sa hapon sa Setyembre 9 hangtod kaadlawon sa Setyembre 10. Gihimo kini sa militar human sa nahitabong panagsangka tali sa BHB ug AFP niadtong Setyembre 9 sa buntag sa Sityo Tugas, Barangay San Vicente.

Gitarget sa pagpang-istraping ug pagpanganyon dili lang ang lasang kundili bisan ang umahan ug komunidad sa mga Mangyan, lakip ang mga dapit nga giingong giatrasan sa mga nakasangka nga yunit sa BHB. Tungod sa grabeng kahadlok, napugos nga mobakwit ang gatusan ka katutubong Mangyan lakip ang mga bata, kababayen-an, ug tigulang nga taga-Sityo Tugas ug Sityo Swerte sa Barangay San Vicente ug mga kasikbit nga komunidad.

Ingon niini usab ang gihimo sa 203rd IBde sa Mansalay, Oriental Mindoro niadtong Marso 1. Kalisang ang dala sa pag-atake sa mga komunidad sa mga mag-uuma ug Mangyan-Hanunuo. Sa taho sa mga residente, alas-10 sa buntag nahitabo ang unang hugna sa pagpapaulan og bala gikan sa ere gamit ang duha ka Blackhawk helikopter sa Sityo Lomboy, Barangay Panaytayan. Sunod niini, mibalik pag-usab ang mga helikopter alas-2:30 sa hapon ug naghulog og upat ka bomba inubanan sa paturagas nga pagpusil sa magkasikbit nga mga sityo sa Lomboy, Abaka, ug Matarayo. Gihimo sa mga berdugo ang terorismo gikan sa kahanginan human sa usa ka hinimu-himong panagsangka sa 4th IB batok kuno sa BHB-Mindoro. Walay yunit sa BHB-Mindoro sa maong dapit niadtong adlawa. Ang pagpamomba sa Mansalay nahitabo human sa pagpangistraping ug pagpamomba sa lungsod sa Pola niadtong Pebrero 19.

Northern Samar. Naghulog og bomba ang 8th ID sa Barangay San Isidro, Las Navas niadtong Hulyo 31, alas-2:30 sa kaadlawon. Sa milabayng mga tuig, nahimong pokus sa todo-gyera sa 8th ID ang Barangay San Isidro nga makapila ka beses nga gikanyon ug giutingkay hangtud permanente nang gikampuhan sa mga pasistang tropa. Sukad 2020, dili moubos sa usa ka beses kada tuig nga nanganyon ang 8th ID sa lasang palibot sa baryo nga tinubdan sa pagkaon ug panginabuhian sa mga residente. Dinhi gapanguha og utan, gapangayam, gapangisda, ug gapanguha og uway dili lang ang mga taga-San Isidro kundili bisan ang uban pang kasikbit nga barangay. Daghan usab ang adunay umahan sa maong lasang ug didto na mismo nagpuyo.

Capiz. Gitugaw sa kusog nga pagbusikad sa bomba, kanyon, ug pagpang-istraping sa mga yunit sa AFP ang kahilum ug oras sa pagpahulay ang mga residente sa Tapaz, Capiz niadtong Agosto 22, alas-2:30 sa kaadlawon. Nagbunga kini og grabeng kalisang ug nagtumod sa pipila ka pamilya nga mobakwit gikan sa ilang komunidad. Rason sa 301st IBde sa teroristang pag-atake sa mga komunidad mao nga aduna kunoy “mayor nga engkwentro” nga nahitabo tali sa yunit niini ug BHB sa utlanan sa mga barangay sa Artuz, Tabon, ug Agpalali sa Tapaz.

Bukidnon. Gikanyon sa AFP niadtong Hulyo 1 ug Hulyo 2 ang Sityo Tubigon, Barangay Busdi, Malaybalay City, Bukidnon human makasangka ang usa ka yunit sa BHB duul sa dapit. Ang grabeng pagpanganyon nagbunga og kahadlok sa mga komunidad sa mga mag-uuma ug Lumad sa lugar. Upat ka bala sa kanyon ang una nga gipabuto niadtong alas-12:30 sa hapon sa Hulyo 1. Gisundan kini sa pagpabuto og duha ka kanyon niadtong alas-3:00 sa hapon. Sa sunod nga adlaw alas-3:00 sa kaadlawon, mibalik pag-usab ang AFP sa pagpabuto og upat ka bala sa kanyon.

Kadaut sa mga war games sa US sa panginabuhian. Direktang naperwisyo ang panginabuhi sa mga mangingisda sa pagpahamtang sa “no-sail zone” sa lokal nga gubyerno ug sa tropa sa US aron hatagan og dalan ang mga war games ug live-fire exercises. Gipatuman kini niadtong Abril ug Mayo sa mga lungsod sa Ilocos, Zambales, ug Cagayan diin dili moubos sa 28,000 ka mangingisda ang naapektuhan sumala sa mga taho. Makunsidera kining blokeyo sa pagkaon ug ekonomiya nga milapas sa ilang tawhanong katungod.

Hustisya!

Hustisya ang nagkahiusang singgit sa katawhang Pilipino alang sa tanang biktima sa paglapas sa tawhanong katungod sa rehimeng US-Marcos. Nagkalain-laing porma sa pagpadayag ug pakigbisog ang gilunsad sa mga grupo sa milabayng tuig aron ipalanog pagpangayo og hustisya sa mga biktima ug sa ilang mga pamilya.

Mga FFM ug ISM. Gipahigayon sa mga grupo sa tawhanong katungod ang mga fact-finding mission (FFM) isip porma sa pagsukol ug panawagan alang sa hustisya. Lakip niini ang mga misyon sa Mindoro, Bulacan, ug ang international solidarity mission (ISM) niadtong Oktubre sa Rizal, ug sa mga isla sa Mindoro, Samar, Leyte, ug Negros.

Gikan Oktubre 11 hangtud 14, anaa sa Pilipinas ang delegasyon sa ISM aron mahibaloan ang krisis sa klima, pagpangawkaw sa kinaiyahan, ug militarisasyon sa komunidad sa mga mag-uuma ug katutubo sa Rizal, ug sa mga isla sa Mindoro, Samar, Leyte, ug Negros. Taliwala sa pagpanghasi ug pagpanghadlok sa mga elemento sa AFP sa mga tim nga nagpahigayon og imbestigasyon, mapangahason ug militante pa gihapon silang mipadayon.

Niadtong Agosto 20, naglunsad og FFM ang mga grupo sa San Jose Del Monte City, Bulacan aron idokumento ang mga kaso sa paglapas sa mga sundalo sa 80th IB sa tawhanong katungod sa mga residente. Lakip sa mga kaso niini ang pagkampo sa sibilyang mga komunidad, pug os nga pagpaluwat sa lokal nga mga organisasyon, pagbalay-balay sa armadong mga sundalo, terrorist-tagging, profiling, ug hulgang pag-aresto.

Mitambong ang 30-ka-tawong delegasyon gikan sa han-ay sa mga tawong simbahan, tigdepensa sa tawhanong katungod, tigpanalipud sa katungod sa mga mag-uuma, mamumnuo sa kultura, ug uban pang organisasyon, sa Barangay Tungkong Mangga nga usa sa sentro sa maong mga kaso. Gikuhugan sila sa mga sakop sa Commission on Human Rights (CHR) Region 3.

Sa Mindoro, mapangahasong giatubang ug gisuklan sa lain-laing grupo lakip ang Karapatan-Southern Tagalog ang dayag nga pagpamig-ot ug kabangis sa militar sa 203rd IBde nga nagsulayng pugngan sila nga ipahigayon ang FFM sa isla sa Mindoro niadtong Pebrero 23 hangtud Marso 1.

Partikular nga gibisita sa tim ang lungsod sa Pola, Bulalacao, ug Mansalay sa Oriental Mindoro kung asa nataho ang serye sa mga paglapas sa tawhanong katungod human sa mga engkwentro sa 203rd IBde sa BHB-Mindoro niadtong Pebrero.

Buhian ang mga bilanggong pulitikal. Pinaagi sa makanunayong kampanya ug pagpursige sa mga pamilya ug abogado, pipila na ka mga detenidong pulitikal ang nakagawas tungod sa kakulang sa ebidensya sa hinimuhimong mga kaso nga gisang-at kanila. Gikan sa 762 bilanggong pulitikal sa katapusan sa 2024, miubos kini karon ngadto sa 696.

Mibarog usab ang mga bilanggong pulitikal ug uban pang priso sa Negros Occidental District Jail-Male Dormitory (NODJ-MD) sa Bago City, Negros Occidental sa paglunsad og protesta niadtong Agosto. Tubag kini sa patung-patong nga mga kaso sa paglapas sa ilang katungod sulod sa prisohan ubos ni Jail Warden JCINSP Atty. Crisyrel P. Awe, DSC. Si Awe napahawa sa pwesto niadtong Agosto apan gibalik ra human ang pipila ka bulan. Isip tubag, subling naglunsad og protestang pagpuasa ang mga bilanggong pulitikal aron padayong kundenahon si Awe.

Sa tibuok nasud, pana-panahon nga nagpagawas og pamahayag ang mga bilanggong pulitikal sa mga init nga isyung pangmasa. Gibatikos usab nila ang pagpahamtang sa Bureau of Jail Management and Penology (BJMP) sa istrikto ug masumpuong mga palisiya sa mga bilanggong pulitikal ug sa mga mobisita.

Dili patay-og nga kabatan-onan. Taliwala sa brutalidad ug kabangis sa armadong pwersa sa rehimeng Marcos batok sa mga protesta kontra korapsyon, padayon ang pagbarog sa mga kabatan-onang Pilipino. Human sa malukpanong pag-aresto sa mga nagprotesta niadtong Setyembre 21, milihok dayon ang mga kabatan-onan, abogado, ug grupo sa tawhanong katungod aron ipagawas ang mga detenido ug makab-ot ang hustisya.

Aron pakusgon ang panawagan sa hustisya, gitukod niadtong Oktubre 12 sa mga biktima sa kabangis sa mga pulis sa protesta niadtong Setyembre 21 sa Mendiola, nga naila usab nga Mendiola 277, ang Alyansa laban sa Korapsyon ug Brutalidad ng Pulis o AKAB. Kauban nila ang ilang mga paryente, mga abogado, ug grupo sa tawhanong katungod. Sumala sa alyansa, ipadayon niini ang pakigbisog alang sa hustisya ug pagpanubag sa mga abusadong pulis ug korap upisyal sa gubyerno.

Mikuyog usab sila sa martsa sa lubong ni Eric Saber, ang mamumuo nga napatay sa mga pulis sa paturagas nga pagpamusil sa Mendiola niadtong Setyembre 21.

Rebolusyonaryong hustisya. Padayon ang paningkamot sa Bagong Hukbong Bayan sa kabanikanhan aron ipatuman ang rebolusyonaryong hustisya batok sa mga kaso sa pagpangilog og yuta, pagpatay sa mga mag-uuma ug hors de combat, ug uban pang kaso sa paglapas sa tawhanong katungod.

Sa milabayng tuig, nahimong tataw ang pagsilot sa BHB-Negros Island sa duha ka aset sa AFP nga nalambigit sa pagtudlo ug pagpatay kang Ericson Acosta, konsultant pangkalinaw sa NDFP, ug Ka Juanito Magbanua (Romeo Nanta), tigpamaba sa BHB-Negros Island. Gihimo sa BHB ang magkabulag nga armadong aksyon niadtong Oktubre sa Barangay Kamansi, Kabankalan City ug niadtong Nobyembre sa Barangay Carabalan, Himamaylan City.

Sa tibuok nasud, padayon ang militanteng pakigbisog sa katawhan ug mga tigpanalipud sa tawhanong katungod aron makanunayong suklan ang brutal nga paghari sa rehimeng Marcos. Gikan sa mga lakang legal o ekstra-legal, hangtud sa mga armadong aksyon sa BHB, padayon nga misukol ang katawhan alang sa pagdepensa sa mga katungod ug pagkab-ot sa hustisya. Gipabutyag, gimakmak, ug gisingil nila si Marcos sa mga palisiya sa pagsumpo ug terorismo sa estado, dungan sa pagpanubag kaniya sa malukpanong korapsyon.