Kay ano nga tubtub 10 kaadlaw la akos ig-empleyo han lokal nga gubyerno (LGU) han Northern Samar an mga kabatan-unan, solo parents ngan persons with disability (PWD) ha balor nga ₱500 kada adlaw, samtang nakagbayad ini hin masobra ₱10 milyon para ha binulan nga honorarium han mga kwestyunable nga “consultant” hadton 2024?

Ginrakudako hini nga naglabay han gubernador nga hi Harris Ongchuan kaupod an DOLE – Northern Samar ngan patod niya nga kongresista nga hi Edwin, an usa nga programa nga gintagan kuno hin trabaho an 268 nga indibidwal ha magkalain-lain nga klerikal ngan temporaryo nga buruhaton ha mga upisina han prubinsya sakob hin 10 kaadlaw hini nga Enero.

Kada usa nga “benepisyaryo” ginbaydan la hin ₱5,000 o ₱500 kada araw, tala nga mas hitaas ha minimum nga inadlaw nga suhol ha rehiyon nga ₱470 ngan waray pa katunga han nakakabuhi nga inadlaw nga suhol nga ₱1,200. Kaupod ha mga gin-empleyo nira an mga gradweyt han education, agriculture ngan accounting, mga solo parent ngan PWD.

Ini nga mga “short-term job” kulang, diri permanente, ngan himubo magpasuhol. Limos na liwat an ginhatag han gubyerno ha katawhan imbes nga pun-an hini an kakulangan ha mga magturutdo, maghatag hin permanente nga trabaho ha mga gradweyt han kolehiyo, ngan maghatag hin sadang nga pinansyal nga suporta ha mga bulnerable nga sektor.

Ngani, an ginpasuhol han LGU nagtikang man ta ha buhis nga ginkukuha han gubyerno tikang ha katawhan. Kundi sensilyo la an hatag han LGU ngan diri kaya maghatag hin disente ngan permanente nga trabaho ha mga bag-ong-gradweyt ngan pinaka-nanginginahanglan.

Samtang, urusahon an pagkuha han Northern Samar LGU hadton 2024 ha 29 nga “consultant” nga ginbaydan hin suma total ₱10.8 kamilyon, sigon ha report han Commission on Audit (COA). Waray kuno umagi ha tukma nga proseso o nagin transparent (abrido) an LGU ha pagkuha han mga “consultant,” ngan diri naseseguro nga kinahanglan gud an ira serbisyo.

Sigon pa ha COA, usa nga “consultant” para ha “local road management and infrastructure” an ginbaydan han LGU hin binulan nga honorarium nga ₱70,000 (katugbang hin ₱2,333/adlaw ha 30 kaadlaw), upat nga “medical consultant” an ginbaydan hin ₱60,000 (₱2,000/adlaw), samtang usa nga consultant para ha “tourism marketing” an ginbaydan hin ₱40,000 (₱1,333/adlaw).

Kalakip ha mga nagin trbaaho kuno han pira ha mga “consultant” amo na “co-ordinate the official FB Page,” “administer the official FB Page…” ngan “perform other functions as may be assigned,” nga diri naman nanginginahanglan hin mga “consultant.”

Angay liwat susnan an pagdepensa han LGU ha pagkuha ha nasering nga mga “consultant” komo “confidential” o sikreto, nga baga hin diri ini obligado nga igreport ha katawhan an gin-gastusan han ira kwarta. Aprubado liwat kuno an mga “consultant” ni Gov. Harris Ongchuan mismo, nga kun kanay nagrereport an mga “consultant.”

Atubangan han mapaso nga isyu han grabe nga korapsyon ngan pangawat han mga burukrata kapitalista ha pondo han katawhan, kinahanglan mag-ikmat an katawhan ha kun tiunan-o ini gin-gagamit han mga lokal nga gubyerno para ha ira kapulsanan.

Diri makarukarawat an sugad hini nga butaray nga pagmalgastar ha milyun-milyon kapiso samtang damo nga kabatan-unan nga igkasi Pilipino an kada adlaw nagpapakabuktot para la may mapakaon ha ira mga pamilya.