Ang Pambansang Katipunan ng mga Magbubukid-Cebu (PKM-Cebu) nagpadayag sa kasubo sa mga biktima sa trahedya bunga sa korap ug pagkuwari sa Probinsya sa Cebu. Ang paghaguros sa bagyong Tino niadtong November 4, 2025, dili malikayan nga mobunga kini og grabeng kadaut sa kinabuhi, kapuy-an ug panginabuhian sa katawhang Sugbuanon. Apan tataw ang grabeng kadaut gumikan sa grabeng korapsyon sa mga proyektong infrastructura ug kwari sa kabukiran ug kasapaan sa tibuok probinsya sa Cebu apil na ang mga isla sa Bantayan ug Camotes.

Moabot na sa 139 ang natali nga namatay sa Cebu niadtong November 7, 2025 tungod sa paghaguros sa baha bunga sa walay hunong nga pagkwari sa kabukiran ug kasapaan nga gipagrabe sa pagsaka sa bulyom sa ulan nga bitbit sa Bagyong Tino niadtong November 4, 2025.

Sumala sa natala ug nareport sa Cebu province niadtong November 5, 2025, ang pinakadaghan nga nalista nga napatay sa lungsod sa Liloan nga motali sa 35 ang patay, Compostela 16 ang patay ug mga syuda sa Mandaue 9 ang patay, Danao 9 ang patay, ug Talisay 7 ang patay. Samtang adunay 32 ang wala pa nakit-an (missing). Mga lugar kung diin dunay nakatukod nga imprastrukturang flood control, kabahin ang mga proyektong gikontrata sa mga kumpanya ng mga pamilyang Discaya ug pamilyang Quirante (QM builders). Ikaduha ang Cebu nga adunay pinakadaghang proyektong flood control sa tibuok nasud nga moabot sa kantidad og P26 bilyones ka pisos.

Kung usa-usahon nato sa pagpunting sa mga kontraktor dinhi sa Cebu, ang Mananga River sa Talisay anaa diha ang QM builders ug Discaya contractor, sa Cotcot river sa Liloan anaa ang flood control project diin si Congressman Duke Frasco ang manubag niana sa maong proyekto ug uban pang kontraktor nga anaa sa dakong kasapaan sama sa Combado river sa Balamban, Bago river sa Asturias, sapa sa Tuburan, Cansaga river sa Consolacioan ug sa Danao City. Samtang sa butuanon river sa Cebu city ug Mandaue City nga anaa usab ang flood control project ug Tampaan river sa lungsod sa Aloguinsan. Apektado usab ang mga agrikultural nga produkto sa kaumahan sa mga mag-uuma diin gibahaan panahon mokusog ang ulan.

Gawas sa flood control project nga gihimong gatasan sa mga politiko ug mga kontraktor, kuyanap usab ang mga kwari sa kabukiran nga gitugotan sa lokal nga opisyales ug ahensya sa kagamhanan nag-una ang Department of Environment and Natural Resources (DENR). Ang mga kwari sa kabukiran sa Cebu gihimong komerysal, residensyal ug industriyal nga kagamitan. Sa Barangay Cambuhawe, Balamban anaa ang pagguba sa bukid alang sa pagtukod sa kapitolyo panahon sa kanhing Gobernadora Gwen Garcia hangtud karon, pagguba sa kabukiran tungod ug alang sa pagtukod sa Montarriza residence diha sa Barangay Guadalupe, Cebu City ug uban pang susama nga proyekto.

Samtang kuyanap usab ang pagkwari sa kasapaan nga miresulta sa pagkaguba sa kaumahan sa mga mag-uuma nga anaa daplin sa kasapaan ug mga pinuy-anan sa mga kabus nga katawhan. Usa sa pananglitan niini, ang nahitabong kwari sa kasapaan sa lungsod sa Asturias, mga kasapaan sa lungsod sa Balamban, Butuanon river sa Mandaue City ug Mananga river sa syudad sa Talisay. Makita nato nga grabe ang pagkabanlas sa pinuy-anan sa diha sa Mananga river ug ubang pang mga kasapaan nga nagbunga og kadaot sa kapuy-an ug panginabuhian sa katawhang Sugboanon.

Kahinumduman, naigo ang Probinsya sa Cebu sa 6.9 magnitude nga linog niadtong September 30, 2025 diin mikalas kini og 79 nga namatay. Dinhi usab nabutyag ang hilom nga korapsyon sa mga politiko ug kontraktor diin City Hall building naguba ug nakit-an nga substandard ang gamit sa materyales ug ang nahugno nga sport complex.

Sa wala pa ang maong trahedya sa Cebu, gikuso-kuso na ang grabeng koraspyon ug pagkwari sa kabukiran ug kasapaan sa Cebu. Ang mga proyektong kwari sa mga dagkong kompanya nga nakaguba sa kabukiran ug sa samang higayon, pagpangilog og kayutaan ang mga burukrata kapitalista sa kayutaan nga gitikad ug gipakabuhian sa mag-uuma. Ang kuyanap nga kwari makita kini diha sa tibuok Probinsya sa Cebu diin ang grabeng kaguba niini ang mga kaumahan sa mag-uuma diha sa 1st district, 2nd district, 7th district ug 3rd district. Samtang makita usab kini diha sa 5th district, 6th district ug bukiran sa Cebu City. Sa laing bahin, gikuso-kuso usab sa mga proyektong kwari ang mga kasapaan ilabina sa Toledo city, Balamban, Asturias ug Tuburan diin nangaguba ang mga kaumahan nga maoy panginabuhian sa mag-uuma.

Ang nahitabong trahedya sa Cebu, gibunga kini sa walay hunong nga korapsyon ug pagkwari sa kabukiran ug kasapaan sa mga burukrata kapitalista nga anaa sa gahum ma lokal man o nasyonal ug ang mga kakonsabong mga dagkong kontraktor. Ang mga nangamatay kasagaran mga mamumu-o, mag-uuma , kabatan-onan ug uban pang sektor sa katilingban. Nangandoy og tinuod nga hustisya ang mga apektadong pamilya. Inay, prisohon ang mga nalambigit nga mga politiko, ahensya sa kagamhanan ug mga dagkong kontraktor, gitabunan pinaagi sa pagtukod og Independent Commission on Imfrastructure (ICI) nga ang tumong mao ang paglingkawas nila sa kriminalidad. Ang maong mga panghitabo, dili kini mahunong kung dili mabungkag ang sistema sa korapsyon sa mga burukrata kapitalista nga gipangunahan ni Marcos jr ug Sara Duterte nga rehimen.

Makab-ot lamang ang tinuod nga hustisya sa mga biktima sa trahedya pinaagi sa pagpatuman sa agraryan rebolusyon aron tapuson ang pagmonopolyo ug subling pag-ilog sa kayutaan nga gitikad sa mga mag-uuma ug armadong rebolusyon aron bungkagon ang burukrata kapitalista ug ipabarug ang tinuod nga gobyerno sa katawhan nga nanalipod sa kinabuhi, kapuy-an ug panginabuhian sa katawhang Sugbohanon.