Nabutang sa katalagman ang mga residente sang syudad sa Canlaon, Negros Oriental kag mga kaingod sini nga mga banwa kag syudad kaangay sang La Castellana kag La Carlota sang Negros Occidental nga lubos nga naapektuhan sang liwat nga paglupok sang bulkan Kanlaon sadtong Disyembre 9 pasado alas 3:00 sang hapon. Naglab-ot na sa 14,000 ka residente ang nagbakwit kag nagapinunsok sang mga limitado nga mga evacuation centers nga ara sa Bacolod City, Bago City kag sa iban pa nga mga lugar. Dugang dire, ginakabalak-an man sang mga pumuluyo ang halit nga tuga sang abo kag sulfur sa ila mga pananom kag kasapatan nga nagserbe nga ila pangabuhian.

Nagakinahanglan ang mga apektado sang hinanali nga mga ayuda kadungan sa paghatag sa ila sang pangmalawigon nga solusyon. Apang naghambal ang head sang Department of Health sang Negros Island Region (DOH-NIR) nga si Adrian Ramos nga madelatar anay ang mga bulig bangud sako pa sa pagroseso sang transisyon sa NIR ang lokal nga gobyerno. Kulang sa staff kag warehouse nga butangan sang mga bulig-materyal ang iya gintumod nga mga partikular nga problema nga ila ginaatubang. Sa simple nga paghambal, kinahanglan anay antuson kag hulaton sang pumuluyo ang ila daw bao ka hinay nga tikang sa paghatag bulig sa sini nga hinanali nga emerhensya.

Pero sa matuod, maathag nga ini isa lang sa ila mga diskarte agud hatagan rason ang pagpakabulag kag bungol sa sitwasyon sang pumuluyo. Mas gin-una pa sang mga politiko ang pagpatuman sang mga proyekto nga magadala sang daku nga ganansya sa ila. Makita man nga halin pa sang mga nagliligad nga mga kalamidad, indi na bag-o sa pumuluyo ang wala paghatag sang igtalupangod sang reaksyonaryong gobyerno sang mga ginapas-an nga problema sang mga Negrosanon ilabi na sa sektor sang mga mangunguma.

Magluwas sini, imbes hatagan sang nagakaigo nga ayuda ang mga mangunguma kag magpatuman ang bat-ulan nga reaksyonaryong gobyerno sang pangmalawigon nga mga programa para sa mga mangunguma agud mapauswag ang agrikultura, militarisasyon ang nangin sabat sini sang demanda sang mga pumuluyo sa kabukiran.

Pila ka adlaw antes pa ang paglupok sang Bulkan Kanlaon, nabatyagan sang mga pumuluyo sa Canlaon City, partikular sa Brgy. Bukalan kag Brgy. Budlasan ang madamo nga presensya sang militar. Ginpangransak sang tropa militar ang mga kabalayan sang masa nga ila ginpasibangdan nga tagasuporta sang New People’s Army (NPA).

Subongman, malahalon para sa mga Negrosanon nga sa paglupok liwat sang bulkan nga mag-isa kag maglunsar sang kolektibong aksyon agud magdemanda sang kompensasyon sa ila ginaatubang subong nga kalamidad. Dapat man nga idemanda sang pumuluyo ang pagsabat sang rehimen US-Marcos Jr kag mga ido-ido sini sang ila pagpabaya sa mga pumuluyo, nga dapat nila nga alagaran ilabi na sa tion sang mga kalamidad.

Kadungan sini, ginamandoan sang Leonardo Panaligan Command-NPA ang tanan nga yunit sa idalom sini nga ara sa nagkalain-lain nga erya sang Central Negros nga maghulag kag maghimo sang hinanali nga aksyon para sa pagbulig sa mga apektado sang amo nga kalamidad.

Dapat man nga padayon nga pataason ang politikanhon nga kamuklatan sang mga pumuluyo paagi sa pagpukaw, pag-organisa, kag pagmobilisa agud tukuron ang ila organo sang gahum pampulitika kag mapabaskog ang armadong paghimakas agud mapukan ang pasista, inutil kag pabaya nga rehimen ni Marcos Jr. Paagi lamang sini malab-ot sang pumuluyo ang matuod nga pagbag-o nga dala sang pagpatuman sang matuod nga reporma sa duta kag pungsodnon nga industriyalisasyon.