Pagpaparayaw la an ginhimo han Department of Agrarian Reform (DAR)-Region 8 nga panhatag kunuhay hin mga titulo ha masobra 2,000 nga parag-uma ha Samar ngan Northern Samar hadton Enero 5. Ilarum han programa nga Support to Parcelization of Lands for Individual (SPLIT) han rehimen Marcos, waray naman bag-o nga tuna nga ginpanhatag ha mga parag-uma, lugod ginbahin-bahin la an mga kolektibo nga certificate of land ownership award (CLOA) ngan dugang nga gin-abre an mga tuna ha panlulupot han mga agaron maytuna ngan korporasyon.

Pasangilan han DAR para ha naeksister nga problema han kawaray tuna, waray seguridad ha tuna an mga parag-uma tungod kay waray hira titulo. Sanglit an mga tuna nga gidaan na mayda CLOA ngan ginpanhatag subay ha CARP ngan CARPER, utro nga “ginpanhatag” pinaagi han pambuhag hini ha mga indibidwal nga titulo. Ngan sugad han mga nahiuna nga buwa nga programa ha reporma ha tuna, diri pa gihap kalakip ha distribusyon an higluag nga katunaan ngan korporasyon han pinakadagko nga agaron maytuna. Dinhi pala, klaro nga buwa nga reporma ha tuna an SPLIT.

Ini nga parcelization, sigon ha DAR, para kuno mapauswag han parag-uma an ira produksyon, tungod kay poyde na nira igprenda, papletehan o igbaligya an ira tuna kabalyo han igparalit han makina, gahi ngan abono. Kundi bisan waray pa an SPLIT, ginpeprenda, ginpapapletehan ngan ginbabaligya na gidaan han mga parag-uma an pirahay nga tuna nga mayda hira, tungod kay agsub naman hira mahilubong ha utang atubangan han barat nga pagpalit han ira produkto, kalugi, susrunod nga nahampak nga kalamidad ngan kawaray kumpensasyon o suporta han gubyerno. Ini an kamutangan nga nagduduso ha ira nga igsurender an ira tuna ha dagko nga agaron maytuna, komersyante ngan usurero komo pambayad-utang. Ini an hinungdan kun kay ano walo ha kada 10 nga parag-uma ha nasud an waray kalugaringon nga tuna, ngan kun kay ano ha Eastern Visayas naabot ini hin tubtub siyam ha 10 nga parag-uma.

Ginsering liwat mismo han DAR nga an pagbungkag han mga kolektibo nga CLOA ha mga parsela nakakaaghat han langyaw nga mamuruhunan, nga ha kamatuoran karuyag kumita tikang ha pagtanum han mga cash crop. Samtang, diri nahiaalutaga an agrikultural nga tuna para ha pagkaon nga kinahanglan han katawhan.

Amo nga diri urusahon nga ginsusuportahan han World Bank an programa nga SPLIT, ha porma han pautang ha 85% han balor han programa nga kinahanglan gihapon baydan han Pilipinas ha sakob hin 39.5 katuig. An nasasalin nga 22% magtitikang ha DAR, nga lugod ginpopondohan han kwarta han katawhan. Ha esensya, hul-os nga susugbungon han katawhan an pagpopondo ha usa nga programa nga nagduduso la ha panlupot han ira tuna.

Unob nga pwersahay an pagpapatuman han SPLIT; waray ini pagkunsidera ha karuyagon han mga benepisyaryo han CLOA. Ginsering mismo ni DAR-8 regional director Richard Yu nga kun diri tumugot an pira nga kaapi han usa nga kolektibo nga CLOA nga mahiapi ha parcelization, bubungkagon pa gihapon ini. Ha iba nga parte han nasud, mga sundalo mismo an nagbabalay-balay para piriton an mga parag-uma nga umabuyon ha parcelization. Ginre-red tag ngan ginpapasurender an mga lider-masa nga natipa ha SPLIT. Tungod ha pagkabungkag han mga kolektibo nga CLOA, napapaluya an pagkaurusa han mga parag-uma kontra ha mga karuyag mangagaw han ira tuna, ngan sugad liwat an mga nakahiaraan na nga praktis ha kooperasyon sugad han araglayon.

Imbes nga rub-on an monopolyo ha tuna nga gamot han kawaray tuna ha nasud, dugang pa hini nga ginpapadig-on han SPLIT. Kinahanglan ini tipahan ngan pursigido nga atuhan han masa nga parag-uma. Kinahanglan nira pakusgon an ira mga asosasyon, atuhan an mga pag-atentar nga buhagon an ira ranggo, ngan duruyog nga ipasulong an tinuod nga reporma nga agraryo.

Ha mga lugar diin nahitukod an Pula nga pampulitika nga poder, yawe an papel han mga rebolusyunaryo nga organisasyon masa para depensahan an mga kadaugan han pakigbisog han parag-uma ha natad han agraryo nga rebolusyon, sugad han libre nga distribusyon han tuna nga nahimo na ha mga prente gerilya ha Eastern Visayas. An agraryo nga rebolusyon an tinuod nga nagtutumuyo nga rub-on an monopolyo ha tuna nga hinungdan han paniniyupi ha mga parag-uma ngan han atrasado nga agrikultura ngan ekonomiya han Pilipinas.