Mahugot nga ginkukundenar han National Democratic Front-Eastern Visayas (NDF-EV) an mala-balaud militar nga kamutangan nga gin-iimponer han 19th Infantry Battalion Bravo Company ha pira nga barangay han Las Navas, Northern Samar. Ini nga mga pan-gigipit ha mga sibilyan ngan ha ira pan-ekonomiya nga kinabuhi talapas ha internasyunal nga makatawo nga balaud, perwisyo ha mga naghihimakuri nga parag-uma, ngan nagtutumuyo nga magpasurender han mga inosente.

Ginreklamo ha Bagong Hukbong Bayan (BHB) han mga residente tikang mga barangay han Poponton, Paco, Caputo-an, Lakandula, Victory, ngan Cuenco kun tiunan-o mahugot nga ginmomonitor han mga pasista nga tropa an ira gios. Kada nagawas hira ha baryo, gin-oobliga hira nga magpirma ha logbook para matagan hin laminated nga numero nga karig-unan han ira pagin sibilyan. Kinahanglan nira ini dad-on bisan hira mahingain, tungod kay kun makahitapo hira han mga sundalo, bisan kun ha uma la, kinahanglan magpareho an ira numero ha listahan ha baryo.

Diri talwas ha pagmomonitor bisan an mga epektos. Tanan nga produkto tikang ha bungto nga naagi ha Barangay Poponton ginkakaykay ngan patag-usa nga ginlilista han mga pasista nga tropa nga permanente nga nakaistasyon dinhi. Kun gindara an mga ginpanmalit ha iba pa nga baryo, seseguruhon han mga sundalo didto nga waray sobra o kulang ha ira dara.

Gindidid-an an masa nga pumalit ha tindahan hin sobra ha ihap han tawo ha ira panimalay o sobra ha usa nga konsumo; an sobra hini arbitraryo nga kukumpiskahon han militar. Kun karuyag nira magtimpla hin kape hin sobra usa kabeses o kumaon hin sobra usa nga tinapay, kinahanglan nira bumalik ha tindahan.

Sigon pa ha masa, ginpipinamiling han militar an mga uringan ngan koprasan tungod kay pangilal-an kuno ini han presensya han BHB. Nagsasabrag hin kahadlok an mga pasista basar ha hinimu-himo nga estorya, samtang ginasasabotahe an pagpapakabuhi han masa nga nalilisang nga singabuton an hitaas nga presyo han uring nga aada ha ₱50/kilo.

Ginsasaywar han mga pasista nga tropa an mga sibilyan nga residente. Nagpapasamwak hira hin buwa nga mayda yunit han BHB ha baryo bisan kun waray, agud ipasangil an interogasyon ha masa. Kun igpahimuwa ini han masa, susuguon hiya nga magin aset paniktik nira.

Pokus han grabe nga presyur an mga pamilya han mga gin-aakusaran nga kaapi han BHB. Usa nga kapitan han barangay an ginsugo han militar nga magbandilyo agud “pasurenderon” an anak niya nga parag-uma ngan nadiri nga magpailarum ha programa han pagsurender. Gintarhug pa an kapitan nga sasalawdan hiya han hinimu-himo nga kaso kun diri ini igpapatuman.

Usa naman nga 15 anyos nga ulitawo an ginpatawag ha hedkwarters han 19th IB ha Barangay Opong, Catubig agud igpailarum ha interogasyon. Bisan kun gintugutan nga umupod ha kampo an iya kag-anak, waray naman ini igpaupod ha aktwal nga pagkukwestyon. Gin-iinsister han militar nga nasusumpayan han BHB an ulitawo, kundi han igpahimuwa niya ini, gintarhug hiya nga ikukunod ha atabay. Tungod han iya eksperyensya, nahadlok na nga kumadto ha uma an biktima. Kapareho ini han modus han 74th IB ha Palapag, Northern Samar diin ginho-hostage ha kampo an mga anak han mga parag-uma nga target han pagpapasurender.

Ginpapadayon ni battalion commander Lt. Col. Roger Gobway an pasista ngan mersenaryo nga tradisyon han 19th IB komo massacre battalion. Diri mahingangalimtan han katawhan an pagmasaker nira ha siyentista nga hi Dr. Leonard Co ngan duha niya nga upod hadton 2010, ha pito nga parag-uma ha Palo, Leyte hadton 2005, ha siyam nga parag-uma ha Kananga, Leyte hadton 2003, ngan ha usa kapamilya ha Palapag hadton 1999.

An sugad hini nga mala-balaud militar nga kamutangan nga gin-iimponer han 19th ha Las Navas ginhihimo liwat han magkalain-lain nga yunit han 8th Infantry Division ha mga baryo ha bug-os nga rehiyon, agud magpadamuay han “napasurender” o “nagsalawad han aplikasyon para ha amnestiya” komo paglalanat ha gindeklara nga dedlayn ha Marso 13. Ini an ginhimo han 19th IB ngan 20th IB hadton Pebrero 19-20, diin 127 nga residente han Las Navas an ginhakot nira agud tumambong ha usa nga seremonya han aplikasyon para ha amnestiya.

Samtang ginpapagawas nga tikaluya na an rebolusyunaryo nga kagiusan o waray na kuno ini nakukuha nga suporta tikang ha masa, amo man gihapon an pag-imponer nira han mga mas mapan-gipit ngan perwisyo nga palisiya ha mga baryo. Kadungan hini, ginpapag-away nira an masa ngan ginbubuhag an ira pagkaurusa. Ini an kawaray pulos han programa nga kontra-insurhensiya han rehimen US-Marcos.

Nananawagan kami ha masa nga parag-uma han Las Navas nga magkaurusa, ibuksas ngan atuhan an pasista nga terorismo nga ginsasabrag han 19th IB ha ira mga komunidad. Kinahanglan nira armasan an kalugaringon han ira mga katungod ngan maisugon nga ig-insister an talwas nga paggios ngan panginabuhi. Kinahanglan nira palayason an peste nga sundalo nga waray iba nga dara kundi kasamok ngan kakurian ha ira lugar.

Mahugot nga buruhaton han ngatanan nga yunit han BHB ha Northern Samar nga magpakusog ngan buligan an masa nga pakyason an militarisasyon ha kabaryuhan. Ha pinakasikreto nga pamaagi, buligan hira nga utro nga tukuron an ira mga asosasyon agud nagkakaurusa nira nga maatuhan an mga pasista nga palisiya han militar. Kinahanglan maglansar an BHB hin mga taktikal nga opensiba agud mapagdesisyon nga hibangon an kaaway, ringgalon an ira mga operasyon, ngan pakusgon an kaburut-on han masa nga parag-uma.