Kinahanglan sukton han katawhan han Eastern Visayas an rehimen US-Marcos para ha mga ginpatuman hini nga palpak ngan putos han korapsyon nga proyekto nga flood control, sugad liwat an pandambong ha kalibungan, nga nagpagrabe ha epekto han shear line ha rehiyon.

Nalumos han baha ngan natimpag an tuna ha damo nga lugar ha Samar, Leyte ngan Biliran tungod ha waray hunong nga pag-uran tikang pa hadton Enero 4. Ha luyo ini han diri mamenos ha ₱20.5 kabilyon nga balor han mga proyekto nga flood control ha bug-os nga rehiyon, sigon mismo ha website nga Sumbong sa Pangulo. Mas dako pa an aktwal nga balor tungod kay an kabug-usan nga ₱540 kabilyon nga balor han mga proyekto ha website aada la ha 32% han ₱1.7 katrilyon nga flood control projects ha panahon han 2018-2025.

Hi Marcos nga hadi han korapsyon, kaupod an mga lokal nga burukrata ngan mga kontraktor, an aada ha likod han waray wantas nga pagtindog han mga diri haum nga proyekto agud maglanat han kita ngan kikbak ha kahibangan han mga ordinaryo nga tawo. Tikang han liningkod ha poder, hi Marcos an nag-aapruba ha nasyunal nga badyet nga ginproponer han mga lokal nga burukrata ha mga bungto ngan prubinsya. Kakunsabo niya hi hadto anay Ako Bicol Rep. Elizaldy Co nga nakaghakin ha 19 nga proyekto nga nabalor hin ₱6 kabilyon.

Nabuksas han mga grabe nga pagbaha ha Eastern Visayas nga an mga bungto nga prinsipal nga gintambakan hin flood control projects amo gihapon an nahiagum hin grabe nga pagbaha. Kalakip dinhi an Tacloban City (mayda ₱2.4 kabilyon nga kabug-usan nga balor han proyekto), Santa Fe (₱348 kamilyon), ngan Alangalang (₱302 kamilyon), nga ngatanan sakop han syahan nga distrito han Leyte diin representate hi Martin Romualdez.

Ha Biliran, nga balwarte han mga kontraktor nga pamilya Espina, napawarayan-pulos an maabot ha ₱1.24 kabilyon nga kabug-usan nga halaga han mga proyekto nga flood control ha butnga han grabe nga mga pagbaha ngan katimpag han tuna ha mga bungto han Naval, Kawayan ngan Culaba.

Grabe nga pagbaha liwat an nahiagum ha Catarman, Northern Samar (may ₱594 kamilyon nga balor han flood control project); Borongan City (₱122 kamilyon) ngan Llorente (₱107 kamilyon) ha Eastern Samar; ngan Calbayog City (₱510 milyon) ha Western Samar.

Labot ha mga palpak nga flood control project, damo liwat an iba nga proyekto nga imprastruktura nga diri human, sugad han mga irigasyon ha Catubig ngan Gamay, Northern Samar ngan mga farm-to-market road ha Llorente. Labina kun waray makurimot nga pag-aram, ginbabag-o hini an natural nga kinaiya han kalibungan ha lugar nga nagpapagrabe ha epekto han mga bagyo ngan pag-uran.

Kadungan hini, waray hunong liwat an mga extractive industry ha rehiyon nga naruba ha kalibungan. Kalakip dinhi an pagmimina han baras ha Palapag River, ha pangunguna han negosyante nga hi Myrna Mujuela ngan lokal nga gubyerno, ngan ha Gamay River nga ginpapangunahan naman han convicted ha nepotismo nga hi Tim Capoquian. Padayon liwat an pagmimina han bauxite ha central-west Samar han kompaniya nga pananag-iya ni Romualdez, pagmimina han bulawan ha Eastern Samar, pagkakwari ha Leyte, ngan pagtotroso ha magkalain-lain nga parte han rehiyon.

Gindadagmit liwat an mga gin-gi-“greenwash” nga proyekto sugad han Gemini Wind Project ha parte han usa nga protected area ha Calbayog City, renewable energy projects ha Northern Samar, ngan pagtindog han plantasyon han kawayan ha parte han Samar Island Natural Park.

Makaharadlok nga destroso ha katawhan ngan kalibungan an igdudurot hini nga mga proyekto, nga ginlulusot komo mahatag kuno han pakabuhi ngan ganansya para ha gubyerno. Ganansya la para ha pipira an igdudurot hini, kadungan han maihaan ngan diri na mababawi nga destroso ha kinabuhi ngan pakabuhi han katawhan. Diri ini angay karawton han katawhan.

Ha butnga han pagrumpagas han pagbaha, linandaw an paningkamot han katawhan han Eastern Visayas ha social media nga ibuksas ngan kwestyunon an mga waray pulos ngan maanomaliya nga proyekto nga imprastruktura ha rehiyon. Labaw pa hini, kinahanglan gud nira mag-organisa ngan dirudiretso nga magprotesta agud bay-ugon ngan maduso an gubyerno nga batunon an mga panawagan han katawhan. Pinaagi han organisado nga paggios makakab-ot an demanda para ha makatadungan nga kumpensasyon para ha mga biktima han kalamidad, pagpapabaton ha mga korap nga upisyal, pagpapaundang ha mga mapanhibang nga proyekto ngan pagpapalayas ha mga paragdambong han kalibungan.

Ilarum han programa han demokratiko nga rebolusyon han katawhan, ginsasalikway an mga proyekto nga nakatadong ha ganansya, nagmamalgastar han kwarta han katawhan, ngan naghihibang ha kalibungan. Ha mga lugar diin nahitukod na an Demokratikong Gubyerno han Katawhan (DGK), mga ordinaryo nga katawhan an aada ha poder. Ginseseguro han DGK nga an mga proyekto nagseserbe ha kapulsanan prinsipal han mayoriya nga kablas.