Sa duha ka tuig ni Ferdinand Marcos Jr sa poder, wala untat ang iya pagmaniobra para kawkawon ang pondo sang banwa, palawigon ang paggahum sang iya ka-grupo kag paantuson ang pumuluyo sa mga neoliberal nga patakaran.

Sa tunga sang wala tuo nga pagbatikos, ginpasar bilang laye ni Marcos ang pagtukod sang Maharlika Investment Fund (MIF) sadtong Hulyo 2023. Ginhatagan sini sang kontrol si Marcos sa tubtob ₱500 bilyon nga pondo nga ginauyatan sang mga bangko sang estado. Taliw-as sa una nga mga pasalig, ginatawohan subong ang Maharlika Investment Corporation, ang entidad nga nagadumala sa MIF, sang ginpili ni Marcos nga mga teknokrata kag tinawo sang dalagko nga burgesya kag dumuluong nga institusyon.

Ginhatagan ni Marcos ang iya kaugalingon sang ₱4.56 bilyon nga confidential kag intelligence funds (CIF) para sa 2024. Labaw pa diri, ginpaidalom niya sa iya nga kontrol ang ₱449.5 bilyon nga “unprogrammed funds” para kuno sa mga programa nga ayuda sang iya nga upisina. Wala ini sang kinalain sa “pork barrel” nga gindeklarar nga lapas sa konstitusyon sang Korte Suprema sadtong 2013.

Sadtong Enero 2024, gintilawan ni Marcos nga ilusot ang charter change para sa deklarado nga intensiyon nga ibukas ang ekonomiya sa dumuluong nga pagpamuhunan kag para sa patago nga katuyuan nga palawigon ang pagpungko sang iya nga hubon sa poder. Napalpak ang ini nga maniobra pagkatapos mabuyagyag ang paggamit sang mga alipures niya sang pondo sang banwa para sa padihot nga People’s Initiative kag ang mga pagpanginto kag pagpamahog sang iya mga alipures para magpirma ang mga tawo. Nagbara sa Senado ang pagtinguha nga ipasar ang laye para sa pagtukod sang constituent assembly bag-o magbuylo ang eleksyon 2025.

Inutil kag paantus sa banwa

Sa pihak nga bahin, wala sang anuman nga tikang si Marcos para hatagan-bulig ang makaluluoy nga kahimtangan sang pumuluyong Pilipino. Wala siya sang may ginhimo nga sabat sa mga panawagan sang mga mamumugon kag empleyado para sa dugang-suhol kag sweldo.

Insulto ang ₱40/adlaw nga dugang-suhol nga ginmando nga maki-kapitalista nga wage board sa NCR sadtong nagligad nga tuig. Mas maka-ulugot ang sinsilyo na, pautay-utay pa nga dugang-suhol (₱30-₱35/adlaw) nga ginhatag sa gwa sang NCR. Ang pinakamataas nga suhol nga ₱610 (NCR) ang layo sa makabuhi nga suhol nga halos ₱1,200/adlaw para sa 5 ka tawo nga pamilya.

Sa duha ka tuig ni Marcos, wala sang dugang-sweldo ang mga empleyado sang gubyerno. Tubtob sini nga Hulyo, ginhawiran niya ang napasar sa laye nga mga benepisyo kag insentiba sang mga mamumugon pang-ikaayong lawas nga nagserbisyo sadtong pandemya nga Covid-19.

Bunga sang iya nga mga patakaran nga neoliberal, labi nga nagsirit ang presyo sang pagkaon kag lana, amo man ang sukot sa kuryente kag tubig. Naglab-ot na sa ₱56.90/kilo ang presyo sang bugas sadtong Hunyo, layo sa pasalig niya nga ₱20/kilo sadtong eleksyon. Sadtong Pebrero, nagsirit sa pinakamataas sa nagligad nga 15 ka tuig ang tantos sang rice inflation, nga nagabug-os sa bulto sang gasto sa pagkaon sang pamilyang Pilipino. Palpak ang tikang nga kontrolon ang presyo sadtong Agosto 2023, kag wala ini napanubo sang lapnagon nga importasyon. Direkta nga salabton ni Marcos ang mga kapalpakan nga ini tungod siya mismo ang naga-uyat sang Department of Agriculture tubtob Nobyembre 2023.

Nagapabungol-bungol si Marcos sa panawagan sang mga mangunguma nga pabaskugon ang lokal nga produksyon sang humay kag baklon sang estado ang ila nga ani sa rasonable nga presyo para panubuon ang presyo sang bugas. Paslaw man ang sabat niya sa tig-ilinit sadtong panahon sang El Niño nga naghalit sa ₱9.5 bilyon nga kantidad sang mga pananom. Sa baylo nga buligan magbangon ang mga mangunguma, labi pa niya nga ginpabaskog ang liberalisasyon sa importasyon kag ginpanubo ang taripa sa imported nga pagkaon, lakip ang bugas, sang tubtob 15%. Sa tuig 2024, ginabulubanta nga masobra doble ang igapasulod nga bugas sa pungsod ukon tubtob 4.7 milyon metriko tonelada (MT), kumpara sa 2.6 MT sadtong Hunyo 2022-Hunyo 2023. Upod diri ang bugas nga ipasulod sandig sa 5-tuig nga kasugtanan sa Vietnam nga gin-areglo sang iya nga pakaisa kag House Speaker nga si Martin Romualdez.

Pakuno-kuno nga mga programa kag pagtorse sa kasaysayan

Pareho sa iya una nga tuig, puro pakuno-kuno kag pampagwapo nga programa ang ginasakuan ni Marcos sa ikaduha nga tuig niya sa poder.

Sa tunga-tunga sang 2023, ginpirmahan niya ang New Agrarian Emancipation Act (Republic Act 11953) nga nagapanas sa wala nabayaran nga amortisasyon sang mga mangunguma sa idalom sang Comprehensive Agrarian Reform Program (CARP). Pakuno-kuno ang tikang nga ini tungod sa madamo nga kaso, wala na sa kamot sang mga mangunguma ang duta nga nakuha sa idalom sang CARP (na-aryendo ukon napaidalom sa mga iskema nga contract-growing).

Wala man ini sang upod nga mga serbisyo kag subsidyo pang-suporta sa mataas nga gasto sa produksyon. Ginapadali lang sini ang ligal nga pagpang-agaw sa duta (pagbakal kag pagbalhin sang titulo) kag malaparan nga pagbaylo-gamit sang mga dutang agrikultural padulong sa gamit-komersyal kag real estate. Para sa mga mangunguma, wala sang pulos ang palagwaon ni Marcos nga pagpanagtag sang Certificate of Land Ownership Award sa nagkalain-lain nga bahin sang pungsod, nga gingamit lang nga okasyon bilang pasiuna nga mga rali pangkampanya sang iya nga himata kag mga kaalyado nga magapadalagan sa eleksyon 2025.

Sa tunga sang gutom kag kapigaduhon, ginhan-ay niya ang $3-bilyon nga programa nga “food stamp” bilang “nagapanguna nga programa” sang iya nga gubyerno. Wala ini kinalain sa mga pangtabon kag indi epektibo nga programa nga pantawid nga ginagastuhan sang mga utang halin sa mga imperyalista nga institusyon. Kabahin diri ang ₱500-bilyon nga Ayuda sa Kapos ang Kita Program (AKAP) sang iya nga pakaisa nga house speaker sang Kongreso, ₱29/kilo nga bugas sa mga tindahan nga Kadiwa kag kon anu-ano pa nga hapaw nga mga programa. Ginagamit ang mga programa nga ini para mamulitika kag mangsuhol para sa nagahilapit nga eleksyon.

Sadtong Enero, nag-gasto si Marcos sang ₱29 milyon sa isa ka adlaw para ibuylo ang “Bagong Pilipinas,” isa ka kampanya nga ginsunod sa islogan nga “Bagong Lipunan” sang diktador niya nga amay. Ginpahimo pa niya ini sang himno kag panumpa, nga pareho ni Hitler kag sang pasista niya nga amay, kag ginsugo niya nga kantahon kag ihambal sa tanan nga mga eskwelahan kag upisina sang estado.