Iti dua a tawen ni Ferdinand Marcos Jr. iti poder, awan sarday ti panagmaniobra na tapno kontrolen ti pondo ti umili, paatiddogen ti panagari ti gunglo na ken parigaten ti umili kadagiti neoliberal a patakaran.

Iti tengnga ti agsusumbangir a dillaw, pinagbalin ni Marcos a linteg ti panangbuangay ti Maharlika Investment Fund idi Hulyo 2023. Daytoy a linteg ket nangted ken Marcos iti agingga ₱500 bilyon a pondo nga iggem dagiti bangko ti estado. Kaniwas kadagiti umuna a kari, ti Maharlika Investment Corporation nga entidad a mangimatmaton iti MIF ket bukbuklen dagiti pinili ni Marcos a teknokrata ken tauhan ti dadakkel a burgesya ken gangannaet nga institusyon.

Inikkan ni Marcos ti bagbagi na ti ₱4.56 bilyon a confidential ken intelligence funds (CIF) para iti 2024. Labes pay ditoy, kinontrol na ti ₱449.5 bilyon nga “unprogrammed funds” para kano kadagiti programa nga ayuda ti upisina na. Awan ti nagdumaan daytoy iti “pork barrel” nga indeklara ti Korte Suprema idi 2013 a labsing iti konstitusyon.

Idi Enero 2024, ginandat ni Marcos nga ilusot ti charter change para iti deklarado nga intensyon nga ilukat ti ekonomya iti gangannaet a panagpuonan ken para iti limed a panggep a paatiddogen ti panagakem ti bunggoy na iti poder. Pimmalpak daytoy a maniobra kalpasan a maibunannag ti panagaramat dagiti alipures na iti pondo ti umili para iti iskema a People’s Initiative ken dagiti panangloko ken pammutbuteng da tapno agpirma dagiti tao. Natubeng iti Senado ti gagem nga ipasa ti linteg para iti panangbuangay ti constituent assembly sakbay nga agbwelo ti eleksyon 2025.

Inutil ken parigat iti umili

Iti bangir na, awan ti aniaman nga addang ni Marcos tapno makagin-awa ti busabos a kasasaad ti umili a Pilipino. Awan ti inaramid na a panagsungbat kadagiti panawagan dagiti mangmangged ken empleyado para iti nayon a sweldo ken tangdan.

Insulto ti ₱40/aldaw a nayon a sweldo nga inmandar ti maka-kapitalista a wage board iti NCR iti napalabas a tawen. Ad-adda pay a makaparurod ti barya-barya la ngaruden ket inut-inot pay a panangted ti nayon a sweldo (₱30-₱35/aldaw) ruar iti NCR. Ti kangatuan a sweldo a ₱610 (NCR) ket adayo iti makabiag a sweldo a dandani ₱1,200/aldaw para iti 5-katao a pamilya.

Iti dua a tawen ni Marcos, awan ti nayon a sweldo dagiti empleyado ti gubyerno. Agingga iti daytoy Hulyo, inbitin na ti naaramid a linteg a benepisyo ken insentiba dagiti mangmangged iti salun-at nga agserbisyo idi pandemya ti Covid-19.

Bunga dagiti neoliberal a patakaran na, ad-adda a timmayok ti presyo ti taraon ken langis, kasta met ti singir ti kuryente ken danum. Dimmanonen iti ₱56.90/kilo ti presyo ti bagas idi Hunyo, adayo iti kari na a ₱20/kilo ti presyo ti bagas idi eleksyon. Idi Pebrero, ngimmato iti kangatuan iti napalabas a 15 tawen ti tantos ti panagngato ti presyo ti bagas, a mangbukbukel iti bulto ti gastos iti taraon ti pamilya a Pilipino. Palpak ti addang a kontrolen ti presyo idi Agosto 2023, ken saan a napababa ti nasaknap nga importasyon. Direkta a sungsungbatan ni Marcos dagitoy a kinapalpak gaputa iggem na mismo ti Department of Agriculture agingga Nobyembre 2023.

Agintutuleng ni Marcos iti panawagan dagiti mannalon a papigsaen ti lokal a produksyon ti pagay ken gatangen ti estado ti ani da iti usto a presyo tapno pababaen ti presyo ti bagas. Paay met ti sungbat na iti tikag iti panawen ti El Niño a nangdadael iti ₱9.5 bilyon a gatad dagiti mula. Imbes a tulungan a bumangon dagiti mannalon, ad-adda pay a pinapigsa na ti liberalisasyon iti importasyon ken inbaba na ti taripa iti imported a taraon, kabilang ti bagas, nga agingga ti 15%. Iti tawen 2024, mapatta-patta a nasurok doble ti maang-angkat a bagas ti pagilyan wenno aginga 4.7 milyon metriko tonelada (MT), kumpara iti 2.6 MT idi Hunyo 2022-Hunyo 2023. Kabilang ditoy ti bagas nga maang-angkat umannurot iti 5-tawen a katulagan iti Vietnam nga inareglo ti kasinsin na ken House Speaker a ni Martin Romualdez.

Pammarang a programa ken panangballikog iti pakasaritaan

Kas ti umuna a tawen na, panay pammarang ken panagpagwapo a programa ti inaramid ni Marcos iti maikadwa a tawen na iti poder.

Iti katengngaan ti 2023, pinirmaan na ti New Agrarian Emancipation Act (Republic Act 11953) a nangkansela kadagiti saan a nabayadan nga amortisasyon dagiti mannalon iti sidong ti Comprehensive Agrarian Reform Program (CARP). Pammarang ti daytoy nga addang gapu ta iti adu a kaso, awanen iti ima dagiti mannalon ti daga a naala iti sidong ti CARP (na-aryenda wenno naipasidong iti iskema a contract growing).

Awan met ti kagiddan daytoy a serbisyo ken subsidyo a pangsuporta iti nangangato a gastos iti produksyon. Pabpabiiten laeng daytoy ti ligal a panag-agaw ti daga (panaggatang ken panangiyakar ti titulo) ken nasaknap a panagsukat ti usar dagiti daga a pang-agrikultura agturong iti pang-komersyal ken real estate. Para kadagiti mannalon, awan mamaay na ti pabuya ni Marcos a panangted ti Certificate of Land Ownership Award iti nadumaduma a paset ti pagilyan, a naaramat laeng nga okasyon kas pakauna a rali a pangkampanya kadagiti kabagyan ken kaalyado na a tumaray iti eleksyon 2025.

Iti tengnga ti bisin ken panagrigat, indatag na ti $3-bilyon a programa a “food stamp” kas “prayoridad a programa” ti gubyerno na. Awan nagdumaan daytoy kadagiti pangtapal ken saan nga epektibo a programa a pamedped a ginastusan dagiti utang manipud kadagiti imperyalista nga institusyon. Kabilang ditoy ti ₱500 bilyon nga Ayuda sa Kapos ang Kita Program (AKAP) ti kasinsin na a house speaker ti Kongreso, ₱29/kilo a bagas kadagiti pagtagilakuan a Kadiwa ken ania pay dita a pammarang a programa. Maar-aramat dagitoy a programa tapno mangpulitika ken mangpasuksok para iti umadani nga eleksyon.

Idi Enero, nangbusbos ni Marcos ti ₱29 milyon iti maysa nga aldaw tapno ibwelo ti “Bagong Pilipinas,” maysa a kampanya a naipasurot iti islogan a “Bagong Lipunan” ti diktador nga ama na. Pinaaramidan na pay daytoy ti himno ken sapata, a kas ken Hitler ken ti pasista nga ama na, ken inmandar na a kantaen ken bitlaen iti amin a pagadalan ken upisina ti estado.