Gapu iti panagkaykaysa ken panagpinget, maysa manen a balligi ti nagun-od ti masa nga Ilokano iti panangsalaknib iti aglawlaw, iti kinatalged ken pagbiagan da laban kadagiti managdadael a proyekto dagiti dadakkel a kumpanya.

Idi Setyembre 2, impablaak da Ilocos Sur Governor Jeremias Singson ken dati a gobernador Chavit Singson nga ipasardeng da ti managdadael a dredging operation ti Isla Verde Mining and Development Company (IVMDC) iti wangawangan ti Lower Abra River iti paset ti Ilocos Sur. Naiduron ti lokal a gubyerno ti prubinsya nga agipablaak ti panangpasardeng iti nasao a dredging operation kalpasan ti serye dagiti tignay-protesta, pannakidayalogo ken petisyon ti umili, kangrunaan kadagiti komunidad nga apektado ti operasyon.

Ti Isla Verde, maysa a kumpanya nga agminminas a nakabase idiay Taiwan, ket nangrugi nga agiyaramid ti dredging operation idi Mayo 2024 iti wangawangan iti Lower Abra River a sumaksakop kadagiti ili ti Santa ken Caoayan ken syudad ti Vigan iti Ilocos Sur. Idi June 2022, nagpinnirma ti Isla Verde ken DENR Region I iti maysa a MOA (Memorandum of Agreement) nga agiyaramid ti kumpanya ti panagkali, desiltasyon wenno panagdalus ken rehabilitasyon iti maysa a paset ti Lower Abra River para kano iti “FLOOD CONTROL” ken dagiti darat a makali ket maipan idiay Pasay City. Malaksid kadagiti konsultasyon kadagiti upisyal ti LGU ken punong barangay, inyaramid ti kumpanya ti operasyon nga awan ti nalawag nga impormasyon ken pammalubos dagiti apektado a komunidad.

Inreklamo ti 9,536 a residente, manipud iti siyam a barangay ti Santa ken Caoayan, ti perwisyo nga ituntunda ti dredging. Kadawyan ket maiyar-aramid iti rabii, nakaro a ringgor dagiti barko ken makina, ken awan-sarday a panagdayyeg dagiti istruktura ti parparnuayen ti operasyon. Labes pay ditoy, manipud idi maiyaramid ti dredging, bimmaban ti makalapan dagiti mangngalap. Maab-abog dagiti ikan gapu ti napigsa a panagdayyeg ken ringgor dagiti barko, makonkontamina dagitoy ken ti dadduma pay a mabmabiag iti baybay. Ti baybay a pagbibiagan ti umili ditoy ket marugrugitan.

Manipud idi maiyaramid ti operasyon, napadasanen dagiti residente iti bisinidad ti panagkaro ti panagreggaay ti darat a makagapu ti nabayagen a mapadpadasan da a panaglayus. Gapu iti dredging, napakaro ti panaglayus imbes a kontrolen daytoy.

Tapno apputen ti protesta ti masa ken agtultuloy ti operasyon, agit-ited ti Isla Verde ti mano pulo a milyon a piso a “share” iti lokal a gubyerno manipud iti pastrek daytoy, nu sadinno a 40% ket para iti barangay LGU, 30% para iti municipal LGU ken 30% pay para iti provincial LGU. Ti panangited ti kumpanya ti kastoy a “share” iti lokal a gubyerno ket porma ti panagpasuksok ken nalawag a pammaneknek a ti operasyon da ket SAAN a para iti “flood control” ken panangaywan iti aglawlaw nu di ket NEGOSYO.

Ti panangiduron ti umili tapno agipablaak ti lokal a gubyerno ti panagpasardeng iti operasyon ket maysa a napateg nga addang a kasapulan nga iyabante agingga a naan-anay a mapasardeng daytoy, maiduron ti rehabilitasyon kadagiti perdi a pinarnuay ti dredging ken maited ti kumpensasyon iti masa a naapektaran ditoy. Rumbeng laeng a pagsungbaten ti Isla Verde ken ti pannakikumplot ditoy ti DENR ken lokal a gubyerno.

Iti napalabas, balligi a nalabanan ti umili nga Ilokano ti managdadael a black sand mining iti prubinsya. Gapu daytoy iti nalawa a panagkaykaysa ken panagpinget da. Agingga iti agdama, agtultuloy ti dangadang da iti panangsalaknib iti aglawlaw. Malaksid iti operasyon a dredging ti Isla Verde, agtultuloy a sumangsango ti masa nga Ilokano iti adu pay ken dadakkel a proyekto dagiti kapitalista a kumpanya ken ti rehimen Marcos a makadangran iti aglawlaw, iti kinatalged ken pagbiagan da. Supsupyaten da ti higante a Buhawind offshore windfarm a plano a maitakder iti Ilocos Norte a mangdadael iti baybay a pagkalapan ken iti pagbiagan ti rinibo a mangngalap ditoy. Mainayon daytoy iti datin a masupsupyat a dadakkel a wind ken solar farm projects iti prubinsya a nangdadael ken agtultuloy a mangdaddadael iti rinibribo nga ektarya a kabakiran ken dagdaga nga inagaw dagiti kumpanya manipud iti ansestral a teritoryo dagiti katutubo ken mannalon. Supsupyaten da met dagiti plano a dadakkel a dam a mangitunda ti peggad iti panaglayus ken pannakarabsut ti ansestral a teritoryo da. Iti La Union ket agtultuloy met a masupsupyat ti coal-fired power plant ti maysa a dakkel a kumpanya iti ili ti Luna a mangituntunda ti peggad iti aglawlaw ken salun-at ti umili ditoy.

Gapu kadagitoy a managdadael a negosyo ket maikabkabil iti nalabes a bulnerabilidad ti umili ti Ilocos kadagiti bagyo, landslide, panaglayus ken tikag. Dagitoy a didigra ket mangnaynayon iti siguden a narigat a kasasaad ti kaadwan a mannalon, mangngalap ken nakurapay iti rehiyon. Isu a rumbeng laeng a riingen ti masa iti ramut ti panagrigrigat da nga ituntunda ti panangrabngis iti aglawlaw dagiti buklis iti ganansya a monopolyo kapitalista, dagiti lokal a burges-kumprador ken pannakikunsabos ti rehimen Marcos. Organisaen ti masa para kadagiti militante a dangadang ken demokratiko a rebolusyon ti umili.

Ti laban iti Isla Verde ken dagiti managdadael a negosyo iti Ilocos ket kasapulan nga iyabante, pasaknapen ken pairtengen. Tunggal balligi kadagitoy ket nasken laeng a dumanon iti panangitakder ken panagpalawa kadagiti nailyan demokratiko a timpuyog ti masa a mannalon, mangngalap, nailyan a minorya ken panangawid iti suporta ti makintengnga a dasig. Iti kaanoman ket kapapatgan ti pananagpapigsa iti bugas dagitoy a dangadang iti panangibangon, panagpalawa ken panagpapigsa kadagiti rebolusyonaryo nga organisasyon ti masa agingga iti panagpasampa iti hukbo ti umili.

Kumarkaro ti panagdadael iti aglawlaw dagiti dadakkel a kapitalista a kumpanya iti pannakikunsabos dagiti burukrata kapitalista iti reaksyunaryo a gubyerno. Rumungrungsot ti panangkiraus da iti natural a gameng ti pagilyan ken panangipegpeggad iti biag ken pagbiagan ti masa gapu iti panagkamkamat da iti kadakkelan a ganansya.

Ti hustisya kadagitoy a panaggundaway ket magun-od laeng iti armado a dangadang iti demokratiko a rebolusyon ti umili. Rumbeng laeng a singiren dagiti kapitalista iti bayad iti danyos iti aglawlaw ken pagbiagan ti umili, ngem ti ultimo a mangpasungbat kadagitoy ket ti panangdusa kadakwada ti New People’s Army (NPA). Kadwa da ti masa ken ti rebolusyonaryo a gubyerno, ti NPA ti salaknib iti aglawlaw, mangprespreserba ken manggamgamulo kadagitoy para iti nailyan nga industriya kagiddan ti pudno a reporma iti daga a pagnumaran ti umili a Pilipino, saan a dagiti buklis a monopolyo kapitalista, dadakkel a burges kumprador, apo’t daga ken kakunsabos da a burukrata kapitalista.

Ti kinaadu dagiti managdadael a negosyo iti Ilocos ket agbalbalin a dakkel a basaran tapno ad-adda pay a papigsaen ti armado a dangadang iti rehiyon. Iti daytoy a punto nga umaw-awag ti NDF-Ilocos ti aduan a panagpasampa nangruna iti intar ti agtutubo, tapno agbalin a Nalabbaga a mannakigubat nga ultimo a salaknib ti aglawlaw, kinatalged ken pagbiagan ti umili.