Hi­git kai­lan­man sa ka­say­sa­yan ng Pi­li­pi­nas, na­pa­ka­hig­pit nga­yon ng pa­nga­ngai­la­ngang ma­ki­ba­ka nang buong-si­ga­sig pa­ra kam­tin ang ma­ta­gal nang hi­na­ha­ngad ng sam­ba­ya­nang Pi­li­pi­no na tu­nay na ka­la­ya­an mu­la sa ma­la­ko­lon­yal na kontrol at do­mi­na­syon ng mga im­per­ya­lis­tang Ame­ri­ka­no.

Ni­ya­ya­nig ang buong mun­do ng pa­pa­la­lim na pan­da­ig­di­gang kri­sis ng sis­te­mang ka­pi­ta­lis­ta at umi­ig­ting na tung­ga­li­an ng mga im­per­ya­lis­tang ka­pang­ya­ri­han. Sa ha­rap ni­to, la­long tu­mi­tin­di ang ag­re­syong mi­li­tar ng US, sa im­bing pa­ka­nang ipa­taw ang he­ge­mon­ya sa iba’t ibang pa­nig ng daig­dig pa­ra kontro­lin ang mga pi­nag­ku­ku­nan ng hi­law na ma­ter­ya­les at mga pa­mi­li­han pa­ra sa pag­ta­tam­bak ng kan­yang sob­rang mga ka­la­kal.

Sa Pi­li­pi­nas, la­long bu­mi­bi­gat ang pag­da­gan ng im­per­ya­lis­mong US sa sam­ba­ya­nang Pi­li­pi­no. Na­ri­yan ang per­ma­nen­teng pre­sen­sya at ma­la­wa­kang pag-oo­pe­ra­syon ng li­bu-li­bong pwer­sang mi­li­tar ng US sa iba’t ibang su­lok ng ban­sa, bi­lang lan­ta­rang pag­pa­pa­ki­ta ng ka­ni­lang kontrol at do­mi­na­syon sa Pi­li­pi­nas. Wa­lang-a­wat ang pag­wa­wa­si­was ng US ng pwer­sang mi­li­tar sa an­yo ng su­nud-su­nod na en­sa­yong pang­ge­ra. Nag­pa­li­pad ka­ma­kai­lan ng To­ma­hawk mis­si­le mu­la sa si­bil­yang pa­li­pa­ran sa Taclo­ban City tu­ngo sa Nueva Ecija, na nag­sa­pe­lig­ro sa mil­yun-mil­yong Pi­li­pi­no sa May­ni­la at iba pang lu­gar na di­naa­nan ng ma­ba­bang pag­li­pad ni­to.

Gi­na­ga­mit ng US ang kontrol ni­to sa Ar­med Forces of the Phi­lip­pi­nes (AFP), par­ti­ku­lar sa Phi­lip­pi­ne Navy, pa­ti sa Phi­lip­pi­ne Coast Guard, pa­ra mag­sil­bing escort o ban­tay sa mga pwer­sang na­bal ng US na nag­ma­ma­ni­ob­ra sa ka­ra­ga­tan sa pa­li­bot ng Chi­na. Ha­los pa­la­gi­ang may na­ka­da­ong o nag­la­la­yag na dam­bu­ha­lang aircraft car­ri­er ng US sa ka­ra­ga­tan ng Pi­li­pi­nas. Ka­bi­lang di­to ang USS Ab­ra­ham Lincoln na su­mu­ot sa mga is­la ng Pi­li­pi­nas tu­ngo sa South Chi­na Sea ba­go ito nag­la­yag sa Middle East pa­ra su­mu­por­ta sa pag­lu­sob ng US sa Iran. Ka­ma­kai­lan, “nag­pat­rul­ya” ang US Coast Guard sa Scar­bor­ro­ugh Sho­al, na ilan­li­bong mil­ya ang la­yo sa bay­ba­yin ng US, pa­ra mang­ha­mon at mang-ud­yok sa Chi­na.

Mas ma­hig­pit na ki­no­kontrol ng im­per­ya­lis­mong US ang pa­pet na re­hi­meng Marcos at ang pa­ta­ka­rang pan­la­bas ng ban­sa. Ani­mo’y lo­ro ang mga ma­ka-US na upi­syal ng re­hi­meng Marcos sa pag-uu­lit-u­lit ng pro­pa­gan­da ng US pa­ra big­yang-mat­wid ang estra­te­hi­yang “pa­li­bu­tan” at “pi­gi­lan ang pag­la­wak” ng la­kas ng Chi­na. Bi­nig­yang da­an din ng re­hi­meng Marcos ang mu­ling pag­ba­ba­lik ng mga tro­pa ng Ja­pan sa Pi­li­pi­nas pa­ra su­por­ta­han ang US, na ta­ha­sang pag­la­pas­ta­ngan sa si­gaw ng sam­ba­ya­nang Pi­li­pi­no pa­ra sa ka­ta­ru­ngan sa ma­la­wak na mga kri­men ng mga sun­da­lo ng Ja­pan nang si­na­kop ang Pi­li­pi­nas noong Ika­la­wang Dig­ma­ang Pan­da­ig­dig.

Sa eko­nom­ya, mas ag­re­si­bong iti­nu­tu­lak nga­yon ng US ang pag­pa­pa­hig­pit ng kontrol ng mga ka­pi­ta­lis­tang Ame­ri­ka­no sa li­kas na ya­man ng ban­sa, sa ba­lang­kas ng Pax Si­lica. Igi­ni­gi­it ng US ang es­pe­syal na pagtra­to sa mga kum­pan­yang Ame­ri­ka­no na mag­ne­ne­go­syo sa bi­nuk­sang “eco­no­mic secu­rity zo­ne” sa Pam­pa­nga at Tar­lac, pa­ra sa pag­pup­ro­se­so ng mga mi­ne­ral at pag­ta­ta­yo ng ma­ta­kaw-sa-tu­big na imprastruk­tu­ra pa­ra sa ar­tificial in­tel­li­gence (AI). Ang mga kum­pan­yang Ame­ri­ka­no (pa­ti na ka­so­syong kum­pan­yang mi­li­tar ng Is­ra­el) na mag-oo­pe­ra­syon di­to ay wa­lang ba­ba­ya­rang bu­wis, wa­lang upa sa lu­pa at ma­la­ya sa kontrol at pa­nga­nga­si­wa ng gub­yer­no ng Pi­li­pi­nas. Alin­su­nod sa pa­kay ng US, pi­nu­pun­tir­ya at ipi­na­sa­sa­ra ng re­hi­meng Marcos, sa pa­ngu­ngu­na ng AFP at De­partment of Defen­se, ang mga kum­pan­ya ng Chi­na na may mga pa­ga­wa­an sa Pi­li­pi­nas.

Sa mi­li­tar, pa­pa­tin­di ang pang­hi­hi­ma­sok ng US sa lo­kal na ge­rang pa­nu­nu­pil at pag­ga­tong sa pa­sis­mo ng reak­syu­nar­yong es­ta­do la­ban sa ma­ma­ma­yang na­ki­ki­ba­ka. Sa ba­lang­kas ng Sa­lak­nib mi­li­tary exerci­ses, isi­na­sa­ga­wa ang mga pag­sa­sa­nay ng mga tro­pang Ame­ri­ka­no sa “jung­le warfa­re” at “small unit ope­ra­ti­ons” na na­ka­tu­on pa­ngu­na­hin sa mga ope­ra­syong kontra-ge­ril­ya. Ina­ar­ma­san ni­to ang AFP ng mga jetfighter, he­li­kop­ter, mga bom­ba, kanyon, dro­ne, an­ti-dro­ne, GPS tracker at iba pang san­da­ta sa des­pe­ra­syong li­pu­lin ang BHB, na isa sa pi­na­ka­ma­la­king sag­ka sa lu­bos na pa­ma­ma­yag­pag ng ka­pang­ya­ri­han ng US sa Pi­li­pi­nas. Tu­luy-tu­loy na pu­ma­pa­sok ang mga tro­pang Ame­ri­ka­no sa mga lib­lib na lu­gar sa ka­na­yu­nan, ka­bi­lang ang sa Central Luzon, Bicol at iba’t ibang pru­bin­sya sa Min­da­nao.

Gi­na­ga­tu­ngan ng im­per­ya­lis­mong US ang pa­sis­tang pa­nu­nu­pil ng mga ar­ma­dong ga­la­may ng re­hi­meng Marcos. Na­na­na­gi­nip nang gi­sing ang im­per­ya­lis­mong US at ang mga hi­bang na mi­li­ta­ris­tang upi­syal na ma­da­da­an sa pa­sis­tang pa­nu­nu­pil ang pag­ga­pi sa ar­ma­do at di ar­ma­dong pag­la­ban ng ma­la­wak na ma­sa ng sam­ba­ya­nang na­ki­ki­ba­ka pa­ra sa tu­nay na ka­la­ya­an. Ang pa­tu­loy na pag­pu­pun­ya­gi at ma­ta­tag na pag­ba­wi ng la­kas ng BHB, at ang ti­na­ta­mo ni­tong ma­la­wak na pag­su­por­ta ng ma­sa sa iba’t ibang pa­nig ng ban­sa, ay pa­tu­nay na hin­di kai­lan­man mauu­pos ang ha­nga­rin ng sam­ba­ya­nang Pi­li­pi­no pa­ra sa tu­nay na ka­la­ya­an at de­mok­ra­sya.

Ha­los wa­long de­ka­da na mu­la noong Hul­yo 4, 1946 nang “i­bi­gay” ng im­per­ya­lis­mong US sa Pi­li­pi­nas ang hu­wad na ka­la­ya­an, at iti­na­tag ang pa­pet at pa­sis­tang es­ta­do. Ka­sab­wat ang nag­ha­ha­ring mga uri ng mala­la­king bur­ge­syang kumpra­dor, ma­la­la­king pa­ngi­no­ong may­lu­pa at bu­ruk­ra­ta-ka­pi­ta­lis­ta, isi­nad­lak ng im­per­ya­lis­mong US ang Pi­li­pi­nas sa ma­la­ko­lon­yal at ma­lap­yu­dal na ka­ta­yu­an.

Sa ila­lim ng 80-ta­ong ma­la­ko­lon­yal na pag­ha­ha­ri ng US, na­sad­lak ang Pi­li­pi­nas sa wa­lang ka­ta­pu­sang kri­sis sa eko­nom­ya, da­hil sa pag­ka­ka­it sa Pi­li­pi­nas ng pag­ka­ka­ta­on na tu­min­dig sa sa­ri­ling paa. Pi­na­na­ti­li ni­to ang at­ra­sa­dong sis­te­mang pyu­dal at pi­nag­sil­bi ang ban­sa na ta­ga-eksport ng mu­rang hi­law na ma­ter­ya­les. Gi­nu­mon ang ban­sa sa da­yu­hang pau­tang pa­ra sa pa­nan­da­li­ang pag­pa­pa­si­kad sa eko­nom­ya ka­pa­lit ng pang­ga­ga­his ng mga pa­ta­ka­rang neo­li­be­ral na ku­mal­bo sa mga ka­gu­ba­tan, du­mam­bong sa mga ka­bun­du­kan, ku­mam­kam ng mga mi­ne­ral, umang­kin ng daanli­bong ek­tar­yang lu­pa­in. Gi­na­mit ang Pi­li­pi­nas na ma­la­king ba­se mi­li­tar pa­ra ipa­taw ng US ang ka­pang­ya­ri­han sa ban­sa at iba’t ibang pa­nig ng mun­do.

Sa “Araw ng Kalayaan” sa Hun­yo 12, wa­lang ka­tu­tu­ran na mag­di­­wang sa ha­rap ng pag­hi­hi­ka­hos ng ma­ma­ma­yan at pan­lu­lu­pig ng da­yu­hang pwer­sang mi­li­tar. Sa 80-ta­ong pag­ha­ha­ring ma­la­ko­lo­nyal ng US, inang­kin ng mga mo­no­pol­yo ka­pi­ta­lis­tang Ame­ri­ka­no ang ya­man ng ban­sa ha­bang di­nus­ta at gi­nu­tom ang ma­la­wak na ma­sang mang­ga­ga­wa at mag­sa­sa­ka. Da­pat wa­ka­san ang ka­ba­na­tang ito ng ka­say­sa­yan ng ban­sa na wa­lang ibang pa­tu­tu­ngu­han kun­di la­long pag­hi­hi­rap at pag­du­ru­sa ng ba­yan. Da­pat mag­buk­lod ang buong ba­yan at buong si­ga­sig na isu­long ang dig­mang ba­yan pa­ra sa tu­nay na ka­la­ya­an, de­mok­ra­sya at ka­tu­bu­san ng ban­sa.