Naghiliusa nga nagtindog ang madamo nga konseho sang mga estudyante, mga publikasyon kag organisasyon halin sa lain-lain nga pribado nga kolehiyo kag unibersidad batuk sa plano nga pagpasaka sang sukot sa matrikula kag iban pa nga mga balayran (Tuition and Other Fees Increase o TOFI) para sa tuig 2025-2026. Sa ulihi nga report sang National Union of Students of the Philippines (NUSP), naglab-ot na sa 2% tubtob 10% ang tantos sang ginaproponer nga pagpasaka sa sukot sang mga unibersidad para sa masunod nga akademikong tuig.

Tuig-tuig kada Pebrero, nagabaton ang Commission on Higher Education (CHEd) sang mga petisyon para sa ginaproponer nga TOFI. Ang “kinamatarung” nga ini para sa pagpasaka sang sukot sandig sa CHEd Memorandum Order No. 03 Series of 2012. Kabahin sini ang pagpatigayon sang “konsultasyon” sa mga estudyante agud mapaathag ang katuyuan sang TOFI.

Apang, peke ang mga konsultasyon nga ini, santo sa inagihan sang mga konseho kag estudyante. Sa kaidadalman, ginagamit ang mga ini agud ibulyada ang TOFI. Sa iban pa nga mga higayon, lubos nga ginabalewala sang administrasyon bisan ang gintalana nga proseso nga ini sang CHEd.

Masami nga ginarason sa pagpasaka sang matrikula ang pagsaka sang presyo sang mga balaklon, pagpasaka sang sweldo sang manunudlo kag iban pa nga empleyado kag pagpauswag sang mga pasilidad kag serbisyo. Suno sa NUSP, gasgas na nga rason ini tungod maathag nga ang pagpasaka sang matrikula kag iban pa nga sukot para lang sa pagpadako sang kita. Sa nagligad, wala naman sang nagbag-o sa mga pasilidad, kahimtangan sang mga manunudlo kag empleyado sa mga unibersidad.

Makatarunganon nga pagpamatuk

Yara sa abereyds nga ₱130,000 ang kinahanglanon kada tuig agud makapaeskwela sang isa ka estudyante sa kolehiyo. Indi bastante bisan pa ibubo pa diri ang bug-os nga ginakita sa bug-os nga tuig (₱120,000) sang kinaadan nga mamumugon nga nagasweldo sang minimum. May mga pagtantya nga nagalab-ot sa ₱2 milyon ang kinahanglan nga gastuhon para makatapos sa isa ka 4-tuig nga kurso sa kolehiyo sa mayor nga mga unibersidad sang pungsod.

Sa atubang sang labi pa nga pagsaka sang presyo sang mga sandigan nga balaklon, makatarunganon nga pakigbatuan sang mga estudyante ang dugang nga matrikula. Sa nagligad nga mga binulan, naglunsar sila sang mga porum, pulong, rali kag iban pa nga tipo sang aktibidad agud ipahayag ang pagpamatuk diri.

May amo man nga mga hublag sa University of the East (5% TOFI), De La Salle University (3%), University of Santo Tomas, Ateneo de Manila University (6%), Adamson University (5%) kag iban pa nga mga unibersidad sa Metro Manila.

Sa Saint Louis University sa Baguio City nga una nga ginproponer ang 9% nga pagpasaka, naduso sang paghulag sang mga estudyante nga panubuon ini sa 6.25%. “Isa ka kadalag-an ang pagpanubo sa TOFI, apang ang 6.25% nagapabilin nga paantus sa linibo ka bag-o nga [estudyante]. Ipadayon naton ang away,” suno sa grupo nga Walang Iwanan Louisian Network.

Sa Holy Angel University sa Pampanga, nagahana ang 3.5% nga pagsaka. Sa sarbey sang pamantalaan nga The Angelite, tatlo sa kada apat ka estudyante ang wala nagapasugot sa ano man nga TOFI para sa masunod nga tuig, kag sobra sa 60 porsyento ang may posibilidad nga mag-untat sa pagtuon tungod sa TOFI. Ikatatlo nga dugang nga sukot na ini sa sulod sang tatlo ka tuig.

Padayon pa ang konsultasyon sang NUSP sa mga konseho sang mga estudyante sang mga unibersidad nga may nagahana nga pagpasaka sang matrikula. Ginapabaskog nila ang paghiliusa sang mga konseho kag estudyante sa bug-os nga pungsod agud labi pa nga patingkaron ang pakigbato kontra sa pagsaka sang matrikula kag iban pa nga mga balayran. Ginapasabat nila ang CHEd kag rehimen Marcos sa pagpabor sini sa pribado nga negosyo nga mas pa nga nagakita sa kahalitan sang mga pamatan-on nga Pilipino kag ila edukasyon.