Nagkakaurusa nga tinindog an damo nga konseho han estudyante, mga mantalaan ngan organisasyon tikang ha magkalain-lain nga pribado nga kolehiyo ngan unibersidad kontra ha plano nga umento han sukot ha matrikula ngan iba pa ng mga kabaraydan (Tuition and Other Fees Increase o TOFI) para ha tuig 2025-2026. Ha urhi nga rekord han National Union of Students of the Philippines (NUSP), inabot ha 2% tubtub 10% an tantos han iginpoproponer nga umento ha sukot han mga unibersidad para ha masunod nga akademiko nga tuig.

Kada Pebrero kada tuig, nakarawat an Commission on Higher Education (CHEd) hin mga petisyon para ha ginpoproponer nga TOFI. Ini nga “katungod” para mag-umento han sukot nasubay ha CHEd Memorandum Order No. 03 Series of 2012. Kaparte hini an paghimo hin “konsultasyon” ha mga estudyante para mahipaklaro an katuyuanan han TOFI.

Sugadman, buwa ini nga mga konsultasyon, subay ha eksperyensya han mga konseho ngan estudyante. Ha esensya, gin-gagamit ini agud igpirit an TOFI. Ha iba pa nga mga higayon, butaray nga ginbabalewaray han administrasyon bisan ini nga igintalaan nga proseso han CHEd.

Kasagaran iginrarason ha pag-umento han matrikula an paghitaas han presyo han mga papliton, paghitaas han suhol han magturutdo ngan iba nga empleyado ngan pagpapauswag han mga pasilidad ngan serbisyo. Sigon ha NUSP, gasgas na ini nga pagrarason tungod kay klaro nga an umento han matrikula ngan iba nga surukton para ha pagpapadako han kita. Ha nakalabay, waray naman nagbag-o ha mga pasilidad, kamutangan han mga magturutdo ngan empleyado ha mga unibersidad.

Makatadungan nga pagtipa

Aada ha abereyds nga ₱130,000 an ginkikinahanglan kada tuig para makag-eskoyla an usa nga estudyante ha kolehiyo. Diri masadang bisan kun ig-alutaga dinhi an bug-os nga tuig nga ginkikita (₱120,000) han ordinaryo nga trabahador nga ginsusuhulan hin minimum. May mga pagtantiya nga naabot ha ₱2 kamilyon an kinahanglan gastuson agud makatangpos ha usa nga 4-katuig nga kurso ha kolehiyo ha mayor nga mga unibersidad han nasud.

Ha atubangan han dugang pa nga natikahitaas nga presyo han batakan nga mga papliton, makatadungan nga atuhan han mga estudyante an dugang nga matrikula. Ha nakalabay nga mga bulan, naglansar hira hin mga porum, miting, rali ngan iba pa nga tipo han aktibidad para ipahayag an pagtipa dinhi.

Nagkamayda hin mga paggios ha University of the East (5% TOFI), De La Salle University (3%), University of Santo Tomas, Ateneo de Manila University (6%), Adamson University (5%) ngan iba pa nga mga unibersidad ha Metro Manila.

Ha Saint Louis University ha Baguio City nga syahan nga iginproponer an 9% nga umento, naduso han paggios han mga estudyante nga pahimub-on ini ngadto ha 6.25%. “Usa nga kadaugan an pagpahimubo ha TOFI, kundi an 6.25% nagpapabilin nga pakuri ha yukut-yukot nga bag-o nga [estudyante]. Igpapadayon naton an pakigbisog,” sigon ha grupo nga Walang Iwanan Louisian Network.

Ha Holy Angel University ha Pampanga, namamangpangan an 3.5% nga umento. Ha sarbey han mantalaan nga The Angelite, tulo ha kada upat nga estudyante an diri abuyon ha anuman nga TOFI para ha masunod nga tuig, ngan masobra 60 porsyento an may posibilidad nga umundang ha pag-eskoyla tungod ha TOFI. Ikatulo nga umento na ini ha sakob han tulo katuig.

Dirudiretso pa an konsultasyon han NUSP ha mga konseho han estudyante han mga unibersidad nga may namamangpangan nga umento han matrikula. Ginpapakusog nira an pagkaurusa han mga konseho ngan estudyante ha bug-os nga nasud para labaw pa nga palandawon an pag-ato ha umento han matrikula ngan iba pa nga mga kabaraydan. Ginpapagbaton nira an CHEd ngan rehimen Marcos ha pagpabor hini ha pribado nga negosyo nga dugang pa nga nagganansya ha kahibangan han mga kabatan-unan nga Pilipino ngan ira edukasyon.