Maisog nga gin-atubang han magkalain-lain nga mga grupo, kaupod an Karapatan-Southern Tagalog, an butaray nga pan-gigipit ngan panmilitar nga pandarahug han 203rd IBde para mahimo an usa nga fact-finding mission (FFM) ha isla han Mindoro hadton Pebrero 23 tubtub Marso 1.

Katuyuanan han tim nga mahibaruan an kamutangan han masa nga Mangyan ngan parag-uma nga gin-imponeran han militarisasyon ngan terorista nga paghahadi han militar. Diri mamenos ha 10 nga pankombat nga batalyon han militar an nakadeploy ha Mindoro para ha kampanya nga “kontra-insurhensiya.” Ha ira imbestigasyon, nahilista nira an dirudilain nga pagtalapas han militar ha internasyunal nga makatawo nga balaud, nga naghahatag-proteksyon ha mga sibilyan ha mga lugar kun diin mayda armado nga agway.

Partikular nga ginkadto han tim an bungto han Pola, Bulalacao ngan Mansalay ha Oriental Mindoro diin nahireport an serye han mga pagtalapas ha tawhanon nga katungod kasunod han mga engkwentro han 203rd IBde ha Bagong Hukbong Bayan (BHB)-Mindoro hadton Pebrero. Pag-abot pa la han tim ha isla, nakaimponer na an diri deklarado nga balaud militar ha mga barangay.

Ha Pola, gin-ulang ngan waray tuguti an tim nga makasulod ha tulo nga ginringgal nga mga barangay. Ginpagawas han mga upisyal nga aada ha maupay nga kamutangan an komunidad. Kundi ha interbyu ha mga residente, nahibaruan han tim an karinggal nga igindurot ha mga residente han iginhimo nga istraping tikang ha kahanginan han militar kahuman han 3-kaoras nga balyuay han buto. Tungod hini, naduso hira nga mag-ebakwet. Usa nga iroy ngan iya 3-kabulan nga puya an grabe nga naugmaran.

Kahuman han insidente, ginmiting han militar an mga upisyal han barangay agud ipatuman an lockdown ha mga komunidad. Nag-imponer hira hin karpyu ngan panrekisa, ngan gintarhug nga kakasuhan an hin-o man nga diri masugot ha mando.

Ginhimo nga baraks han mga sundalo an eskoylahan ha komunidad ngan nagtindog hin mga tsekpoynt. Mayda mga parag-uma han lubi nga iligal nga gin-aresto ngan gin-akusahan nga mga Pula nga mangaraway. Napiritan an mga sundalo nga buhian hira kahuman mapamatud-an nga mga residente hira ha lugar. Dako an nalugi ha mga paraglukad tungod kay gindidiri o nahahadlok hira nga magpakabuhi. Hitaas pa naman unta an pamalit han lukad. Bisan an mga resort gindiri nga kumarawat han turista. Samtang, usa kasemana na nga waray klase an mga eskoylahan ha duha nga ba-
rangay.

Reklamo han mga residente, ha pira kaadlaw nga pan-gigipit han mga sundalo, waray man la hira nakarawat nga anuman nga kumpensasyon o bulig tikang ha estado.

Kapareho nga sitwasyon liwat an nahibaruan han tim ha duha nga barangay ha Bulalacao. Kadungan han pag-iinterbyu ha mga residente, nanhatag hira hin mga polyeto nga nag-uunod han kamutangan han tawhanon nga katungod ha isla han Mindoro.

Naglansar an tim hin Basic Human Rights Orientation ha mga minoriya nga Mangyan-Hanunuo agud ipahibaro an ira mga batakan nga katungod ngan madepensahan an ira kalugaringon ha panahon han panringgal han militar.

Ha Mansalay, gin-interbyu han tim an mga residente han usa ha mga apektado nga barangay. Antes giknan an isla, naghimo an tim hin candle lighting ngan paghalad hin pangadi ha usa nga singbahan ha Calapan.

Ha butnga han FFM, ginharas ngan ginpasul-an han duha nga tawuhan ha paniktik han militar an tulo nga kaapi han tim samtang namamahuway. Ginbutong ha braso an usa samtang gintauman naman an duha ngan nag-atentar pa nga labayan han duha nga ahente an tim. Ha bug-os nga panahon, waray hunong an paniniktik ha ira han mga tawuhan han militar.

Ha atubangan hini nga mga ayat, madinaugon nga nakagsumat an FFM ha publiko han resulta han ira imbestigasyon hadton Marso 5 ha Quezon City. Saad han tim, mabalik hira ha isla han Mindoro ha masunod pa nga mga higayon agud padayon nga depensahan an katungod han masa nga Mindoreño.

Ha adlaw mismo han ira paggikan hadton Marso 1, nahireport an panibag-o nga serye han aerial strafing ngan panmomba han 203rd IBde ha Mansalay, Oriental Mindoro. Ha report han mga residente, duha kabeses nga nagpauran hin bala an duha nga helikopter nga Blackhawk ha tulo nga magkaraknit nga sityo ha Barangay Panaytayan. Nagdurot ini hin panibag-o nga karinggal ha mga sibilyan. Ginpahimuwa han lokal nga yunit han Bagong Hukbong Bayan nga may naigo nga yunit ha lugar nga ginpauranan hin bala.