Nagsalawad han petisyon an mga parag-uma ha Barangay Bantud, San Roque ngan iba pa nga barangay ha Guimba, Nueva Ecija agud himuon nga ₱20 kada kilo an minimum nga pamalit han presko nga humay yana nga bulan han Hulyo. Sering nira, naabot ha ₱14 kada kilo an puhunan ha humay kundi ginpapalit la ini ha presyo nga ₱10-12. Ha butnga han kat-ani, mayda mga komersyante nga iginbagsak pa an pamalit ngadto ha ₱5/kilo.

Waray bublaran ngan waray gihap mga trak agud madara han mga parag-uma ha National Food Authority an ira ani. Kulang ha pondo an ahensya agud magin mapulsanon ha ira. Tungod dinhi, napipiritan hira nga karawton an pambabarat han mga komersyante.

Usa ha pinakadako nga prodyuser han bugas an Nueva Ecija, ngan an Guimba ha partikular. Ha datos para ha syahan nga kwarter han 2023, nakag-ani dinhi han 345,547 kametriko tonelada (MT) han humay. Ini an 39.8% han kabug-usan nga produksyon han humay ha Central Luzon. Ginkokomponer han Central Luzon an 18.1% han nasyunal nga output han humay.

Hadton Hunyo, nagtindog an NFA han ₱63.9 kamilyon nga Rice Processing System (RPS) II Facility ha Muñoz City. Masobra 19 kakilometro an kahirayuon hini ha San Roque, ngan akos magserbisyo ha tubtub 6,000 nga parag-uma. Ha Guimba pala, mayda gintatantiya nga 7,500 – 15,000 nga parag-uma.

Labot ha ₱20 nga pamalit, gindemanda gihap han mga parag-uma nga igpabasura an Rice Liberalization Law (RLL) o RA 11203 tungod kay sering nira iginduduso la hini an gubyerno nga sumarig ha agrikultura han iba nga nasud para ha panginahanglan han mga Pilipino.

Mahugot nga ginsuportahan han Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP) an panawagan han mga parag-uma ha Guimba.

Sering hini, gin-gagamit han mga komersyante an pagbaha ha merkado han imported nga bugas agud dugang pa nga paluruson an pamalit han lokal nga humay. Hini nga kamutangan, napeperdi ngan dugang nga nalulubong ha utang an mga parag-uma han humay. An mga trader ngan importer gud la an nagpupulos.