Nanindugan an mga residente han Ilocos Sur kontra ha makahiribang nga operasyon nga dredging han Isla Verde Mining and Development Company (IVMDC) ha gibwangan han Abra River ngan ha parte han West Philippine Sea nga lupgop han prubinsya. Duruyog hira nga nagpalawod ha usa nga fluvial protest hadton Hulyo 16 agud ig-insister an pagpapaundang ha operasyon nga sering nira nakakahibang ha kalibungan ngan ira pakabuhi. Nagtitirok gihap hira han pirma para ha usa nga petisyon kontra ha dredging.

Gintikangan an dredging hadton Mayo 2024 ha tahub han pagpugong ha pagbaha ha Vigan City, Caoayan ngan Santa. Gintugutan an operasyon pinaagi han kasarabutan giutan han IVMDC ngan upisina han Department of Environment and Natural Resources (DENR) ha rehiyon hadton Hunyo 2022. Gintagan han permit an operasyon han Department of Public Works and Highways ngan Mines and Geosciences Bureau.

Tubtub hadton Disyembre 2024, nakag-ukad na an kompaniya han masobra walo kamilyon nga kubiko metro han materyal tikang ha Banaoang River nga usa nga parte han Abra River. Gindara ini ha Pasay City agud gamiton ha usa nga proyekto nga reklamasyon.

Natutuno nga pakabuhi

Pagtikang pa la han dredging o pangukad, iginreklamo na han mga residente ha 12 nga barangay han mga bungto han Santa ngan Caoayan an aringasa, mas grabe nga pagtuno han baras ha baybayon, ngan natikaluros nga dakop han isda. Ha masobra usa katuig, linuros an nadadakop nga isda ha lugar tungod kay natatabrog an mga isda han makusog nga hagurong han dagko nga barko.

Kun hadto nakakabaligya hira han ₱1,000 nga balor han isda, yana diri na hira sadang nga nakakadakop han bisan pankonsumo la. Iginreklamo gihap han mga parupangisda nga gasolina na an amyon ngan rasa han mga isda nga nadadakop hirani ha baybayon.

Naduso an pira nga parupangisda nga pumalawod hin tubtub 30 kamilya an distansya tikang ha baybayon para la makadakop hin sadang. Tungod dinhi, nadugngan an gastos ha krudo tikang ha hadto ₱500 kada adlaw ngadto ₱1,000 tubtub ₱3,000 kada adlaw.

Linuros gihap an nakukuha nga ipon (goby fry, usa nga klase han isda). Tikang ha hadto 100 kalata (17 kalitro kada usa) nga nadadakop nira, aada nala ha 30 kalata an napupuno nira ha presente. Ha paghimubo han suplay hinitaas gihap an presyo hini ha merkado.

Gin-aapo nga mga komunidad

Imbes nga mabaton an isyu han pagbaha, nababaraka yana an mga residente ha pagbaha tungod ha mas natikadagmit nga pagtuno han baras durot han dredging. Ginpagrabe hini an posibilidad han pagbaha labina ha Barangay Dammay, ngan han mga isla-barangay han Oribi ngan Puro. Doble an kabaraka nira labina nga tikasulod na an nasud ha panahon han mga bagyo.

Iginbuksas ni Dr. Fernando Siringan, eksperto ha marine ngan coastal geology, nga sayop an lugar han operasyon han dredging. Sering niya, mayda mga parte han Banaoang River nga kinahanglan ukaron kundi diri an erya diin iginhimo an dredging.

Sering niya, magdudurot la an presente nga operasyon han pagbantad ha diri madig-on nga gibwangan han salog ngan mahigop han mga larog tikang ha mga kabaybayunan tikadto ha mga luho nga ginhimo han dredging nga magreresulta ha pagsulod han dagat ha damo nga barangay. Dugang la hini nga ginpapagrabe an problema ha pagbaha imbes nga batunon ini.

Dugang pa han eksperto, sayop gihap an ginhihimo nga pagdara han naukad nga baras ngan graba ha Pasay City. Lugod, kinahanglan la kuno ibalhin an naukad nga mga materyal ha iba nga parte han salog.

Reklamo han mga residente, waray bisan ano nga pampubliko nga konsultasyon nga iginhimo antes an dredging. Nagkamayda la hin porum ha Barangay Rancho ha Santa hadton Nobyembre 2024 han aada na ha kabutngaan an proyekto.

Atubangan hini, panawagan han mga residente ha pangunguna han Defend Ilocos Sur nga ig-undang an dredging ha pinakamadagmit nga panahon, baydan hin kumpensasyon an mga nawarayan han pakabuhi, igsapubliko an mga dokumento ngan siyentipiko nga pag-aram hiunong dinhi, ngan pabatunon an kompaniya ha destroso ngan epekto han operasyon ha komunidad.