Utro nga bumuto ha Kenya hadton Hunyo an kangalas ngan protesta kontra ha kontra-katawhan nga proposisyon han pagbubuhis ngan pagpapakaniyutiyo han gubyerno dinhi. Hadton Hunyo 25, yukut-yukot nga Kenyan an rumabunos ha mga kalsada han Nairobi, Mombasa, Kisii ngan iba nga syudad agud igsalin-urog an mga protesta hadton nakalabay nga tuig. Diri mamenos ha 16 an napatay ngan masobra 400 an nasamaran han madarahug nga bungkagon ini han mga pulis.

Hadton Hulyo 7, 38 nga raliyista an napatay, samtang 107 an nasamaran ngan masobra 500 an gin-aresto han bungkagon han mga pulis an mga demonstrasyon nga nagsalin-urog ha ika-35 nga anibersaryo han “Saba Saba” o “pito pito” ha yinaknan nga Kishwahili. Hini nga adlaw hadton 1990 iginlansar an higante nga rali nga nagduso ha hadto anay presidente han Kenya nga bag-uhon an sistema han pan-gugubyerno. Gin-gamit han katawhan an okasyon agud iduso an pagpapatalsik ha presente nga presidente han nasud nga hi William Ruto.

Bumuylo an mga protesta hadton 2024 kontra ha Finance Bill, usa nga proposisyon nga mag-iimponer han higtaas nga buhis ha batakan nga papliton ngan serbisyo, magtatanggal ha mga subsidyo, ngan mag-iiban ha badyet para ha mga pankatilingban nga serbisyo. Dikta han International Monetary Fund an proposisyon komo kundisyon ha pagpapautang. Katuyuanan hini nga padakuon an kita han estado agud seguruhon nga makakagbayad ini han utang, nga aada ha $76.6 kabilyon hadton Abril, katugbang han 75% han gross domestic product (GDP) han Kenya. Napaatras an proposisyon hadton nakalabay nga tuig kundi diri hul-os nga iginpabasura. Lugod, gintiros ngan tuso nga iginpapalusot ni Ruto ha parlamento an paruparte hini.

Para ha damo nga Kenyan, gintataglawas han Finance Bill an neokolonyal ngan neoliberal nga direksyon han rehimen Ruto. Segurado hira nga susugbungon han mga trabahador ngan kablas nga sektor han katilingban Kenyan an magbug-at nga buhis. Maaram hira nga diri ini maaakos han ordinaryo nga katawhan nga ludlod ha kakurian, waray pormal nga trabaho ngan naatubang ha gidaan na nga higtaas nga presyo han mga papliton ngan serbisyo. Iginkangalas nira an pagin niyutiyo ni Ruto ha mga dikta han imperyalista nga institusyon.

Hinaluag an mga protesta ngadto ha kagiusan nga pagpapatalsik kan Ruto kahuman han serye han magdarahug nga pambubungkag, tinagdamo nga pangaresto, natikadamo nga kaso han pagsikmit ngan pirit nga pagpawara han mga lider-protesta, ngan mga panmatay.

Kadungan han grabe nga krisis ha ekonomiya an krisis ha pulitika han naghahadi nga klase. Aktibo nga gin-aayat an poder ni Ruto han hadto anay deputy president han nasud nga hi Rigathi Gachagua. Na-impeach hi Gachagua hadton 2024 ha mga kaso nga pagtalapas ha konstitusyon, pambuhag basar ha etnisidad, ngan pagpapaluya ha otoridad han gubyerno.

Kamutangan han katilingban ngan katawhan Kenyan

Atrasado ngan agraryo an katilingban Kenyan. Nakasarig an agrikultura hini ha gudti ngan burublag nga produksyon. Ginkokomponer hini an tubtub 37% han GDP ngan 40% han kabug-usan nga empleyo. Limitado an industriya, ngan guti an parte han pagmamanupaktura ha GDP (8%).

Ha nakalabay nga mga tuig, nahiagum an nasud han grabe nga krisis ha empleyo. Hadton 2022, inabot ha 13.9% an tantos han disempleyo, pinakagrabe ha ranggo han kabatan-unan. Gintatantiya nga 67% han kabatan-unan nga Kenyan, edad 15 tubtub 34, an waray trabaho.

Samtang, aada ha impormal nga sektor an 80% han mga trabaho o sobra 17 kamilyon ha kabug-usan nga 20 kamilyon. Hadton 2024, 90% han bag-o nga nahimo nga trabaho impormal, kadam-an ha pinatipat nga pamaligya ngan tinaggudti nga pagmamanupaktura.

Nakaraysang an suhol han trabahador nga Kenyan ha $177/bulan (₱6,680) samtang ginsesering nga aada ha $138 (₱7,880) ha kabaryuhan ngan $299 (₱17,000) ha kasyudaran an makaburuhi nga suhol para ha 5-katawo nga pamilya.

Gawas ha mga syudad, naatubang an parag-uma nga Kenyan ha kawaray-tuna, gudti nga umhanan, atrasado nga produksyon, diri pagkakapapreho nga pananag-iya han tuna giutan han kababayin-an ngan kalalakin-an, ngan pankabug-usan nga kakablasan. Aada ha 50% han tuna han nasud an iginkukunsidera nga agrikultural kundi 20% la dinhi an haum ha pag-uma. An 20-30% pa hini gintatanuman han pan-eksport nga mga paninanum sugad han tsaa, kape ngan bukad.