Walay hunong ang pagpalapad sa mga plantasyong komersyal ilalum sa rehimeng US-Marcos nga miilog sa kayutaan ug panginabuhian sa mga mag-uuma, mamumuong-panguma ug mga lumad sa lain-laing bahin sa nasud.

Niadtong Agosto 3, gianunsyo sa Department of Agriculture (DA) ang pagtukod sa Joint Memorundum Circular nga gilangkuban sa 38 nasudnong ahensya sa gubyerno aron papaspason ang pag-apruba sa mga giilang estratehikong pamuhunan sa sektor sa agrikultura ug pangisda. Nakapukos ang DA sa pagpadaghan sa ginaeksport nga produkto nga taas ang bili sama sa palm oil, saging, pinya, kakaw, kape, kawayan, goma ug uban pa, ug pagpalapad sa mga kayutaan nga mamahimong sakupon sa mga korporasyon alang sa ilang plantasyon pinaagi sa “industry road maps” o plano sa pag-palambo sa produksyon.

Human pirmahan ni Marcos ang bag-ong batas nga magatugot sa 99-ka-tuig nga pagpaabang sa yuta sa mga langyawng korporasyon, sigurado nga mas modaghan pa ang mga plantasyon nga ipahimutang sa nasud. Labaw nga mawad-an og seguridad sa pagkaon ang nasud tungod sa nagkagamay nga luna alang sa produksyon sa humay, utan ug uban pang pagkaon, dugang pa sa malukpanong kumbersyon sa yuta alang sa real estate ug engrande ug maka-langyawng imprastruktura.

Agresibong ginailogan ug ginahikawan ang mga mag-uuma ug lumad sa yutang katamnan. Daghan kanila naabog sa mga hilit ug napugos nga mosulod sa lain-laing trabaho. Ang uban ginahimong kontraktwal nga mamumuo sa mga korporasyong miilog sa ilang yuta. Lakip ang mga mamumuo sa mga plantasyon sa nagadawat og labing ubos nga suhulan.

Paglapad sa mga plantasyon

Ang Pilipinas ang ikatulong pinakadakung eksporter sa saging sa kalibutan. Anaa sa 450,000 ektarya ang kinatibuk-ang plantasyon sa saging sa nasud. Pinakadaku sa dinhi ang Dole Philippines nga adunay 20,000 ektaryang plantasyon sa Davao ug Bukidnon. Kini adunay plano nga palapdon og 12,000 ektarya ang plantasyon niini sa sunod nga panahon. Ang lain pang dagkung plantasyon mao ang Tagum Agricultural Development Company sa Panabo, Davao City, Sumifru Corp., Lapanday Foods Corp. ug Unifrutti Tropical Philippines. Sa Davao, kung asa nahimutang ang mayorya sa mga plantasyon, mokabat sa ₱476/adlaw ang kasagarang suhulan sa mga mamumuong-panguma.

Niadtong Hulyo, gianunsyo sa Phividec nga ipaabang niini sa Del Monte Phil. Inc.(DMPI) ang 226.4 ektaryang yuta sa special economic zone sa Misamis Oriental, nga nakakategorya alang sa gamit industriyal. Planong himuong plantasyon sa pinya ug kapayas ang maong luna. Gawas dinhi, adunay 30,000 ektaryang plantasyon sa pinya ang DMPI sa Bukidnon ug Misamis Oriental nga giilang pinakadakung plantasyon sa tibuok kalibutan. Taliwala sa dakung kita sa kumpanya, mokabat lamang sa ₱461/adlaw ang suhulan sa mga mamumuo sa plantasyon.

Mokabat sa 1,000 ka pamilya ang mapalayas ug 1,000 ka mag-uuma ang mawad-an og panginabuhi tungod sa pagbutang og 6,000 ka ektaryang plantasyon sa oil palm sa kumpanyang Consunji ug Hacienda Asia Plantations. Inc.sa Candoni, Negros Occidental. Anaa sa ₱488/adlaw ang miminum nga suhulan sa mamumuong-panguma sa plantasyon. Sa tala sa estado niadtong 2022, anaa sa 63,380.85 ektarya ang kinatibuk-ang gilapdon sa plantasyon sa oil palm sa nasud, plano sa DA nga palapdon pa ang langkub niini ngadto sa 117,212 ektarya sa 2033.

Gawas niini, nakatakda usab nga palapdon ang mga komersyal nga plantasyon sa kape ug kakaw sa SOCCSKSARGEN, Davao, ug BARMM; ug mangga sa Pangasinan, Isabela, Pampanga, Cebu City, ug Zamboanga City.

Bilyun-bilyong dolyar ang gihakop nga kita sa mga langyawng korporasyong nanag-iya sa mga plantasyon sa Pilipinas. Wala kini pakabana sa epekto niining grabeng pagkaguba sa kinaiyahan. Ang malukpanon ug walay rendang paggamit sa mga kemikal nga pestisidyo ug abono mikuntamina sa kayutaan ug katubigan, ug nagbunga og grabeng sakit sa mga mamumuong-panguma ug sa ilang pamilya.

Kung iabandona, ang mga plantasyon dili na matamnan tungod sa pipila ka dekadang paggamit sa kemikal nga pestisidyo ug abono. Molungtad og dekada ayha pa subling mapuslan o mobalik sa kanhing kapuslanan ang mga yutang giokupar sa plantasyon.