Waray wantas an pagpapahiluag han mga komersyal nga plantasyon ilarum han rehimen US-Marcos nga nanlulupot ha tuna ngan pakabuhi han mga parag-uma, trabahador ha uma ngan mga nasyunal nga minoriya ha magkalain-lain nga parte han nasud.

Hadton Agosto 3, igin-anunsyo han Department of Agriculture (DA) an pagbug-os han Joint Memorandum Circular nga ginkakadabihan han 38 nga nasyunal nga ahensya han gubyerno agud padagmiton an pag-apruba ha mga gintatawag nga estratehiko nga pamumuhunan ha sektor han agrikultura ngan pangisda. Nakapokus an DA ha pagpapadamo han gin-eeksport nga produkto nga hitaas an balor sugad han palm oil, saging, pinya, kakaw, kape, kawayan, goma ngan iba pa, ngan pagpapahiluag han mga katunaan nga poyde sakupon han mga korporasyon para ha ira plantasyon pinaagi han “industry road maps” o plano ha pagpapauswag ha produksyon.

Kahuman pirmahan ni Marcos han bag-o nga balaud nga magtutugot ha 99-katuig nga pagpapaplete han tuna ha mga langyaw nga korporasyon, segurado nga mas magdadamo pa an mga plantasyon nga igtitindog ha nasud. Dugang nga mawawarayan han seguridad ha pagkaon an nasud bunga han tikaguti nga nahiaalutaga para ha produksyon han humay, utanon ngan iba pa nga pagkaon, dugang pa ha hiluagan nga kumbersyon han tuna para ha real estate ngan engrande ngan makalangyaw nga imprastraktura.

Agresibo nga ginluluputan ngan ginhihikawan an mga parag-uma ngan nasyunal nga minoriya han tuna nga matatamnan. Daramo ha ira natatabrog ha mga tay-aw ngan napupwersa nga sumulod ha magkalain-lain nga pakabuhi. An iba ginhihimo nga kontrakwal nga trabahador han mga korporasyon nga nanlulupot ha ira tuna. Kaupod an mga trabahador ha mga plantasyon ha nakarawat han pinakahimubo nga suhol.

Paghiluag han mga plantasyon

An Pilipinas an ikatulo nga pinakadako nga tag-eksport han saging ha kalibutan. Aada ha 450,000 kaektarya an kabug-usan nga plantasyon han saging ha nasud. Pinakadako hini an Dole Philippines nga mayda 20,000 kaektarya nga plantasyon ha Davao ngan Bukidnon. May plano ini nga pahiluagon hin 12,000 kaektarya an plantasyon hini ha masunod nga panahon. An iba pa nga dagko nga plantasyon amo an aada ha Tagum Agricultural Development Company ha Panabo, Davao City, Sumifru Corp., Lapanday Foods Corp. ngan Unifrutti Tropical Philippines. Ha Davao, diin aadto an mayoriya han mga plantasyon, aada ha ₱476/adlaw an kasagaran nga suhol han trabahador ha uma.

Hadton Hulyo, igin-anunsyo han Phividec nga papaplet-an hini ha Del Monte Phil. Inc (DMPI) an 226.4 kaektarya nga katunaan ha special economic zone ha Misamis Oriental, nga nakakategoriya para ha industriyal nga paggamit. Plano himuon nga plantasyon han pinya ngan kapayas an tuna. Labot pa hini, may 30,000 kaektarya nga plantasyon han pinya an DMPI ha Bukidnon ngan Misamis Oriental nga gintawag nga pinakadako nga plantasyon ha bug-os nga kalibutan. Ha luyo han higante nga kita han kompaniya, aada ha ₱461/adlaw la an suhol han mga trabahador ha plantasyon.

Maabot ha 1,000 nga pamilya an mapapalayas ngan 1,000 nga parag-uma an mawawarayan han pakabuhi tungod ha pagtindog han 6,000 kaektarya nga plantasyon han oil palm han kompaniya nga Consunji ngan Hacienda Asia Plantations Inc. ha Candoni, Negros Occidental. Aada ha ₱488/adlaw an minimum nga suhol han mga trabahador ha uma ha plantasyon. Ha lista han estado hadton 2022, aada ha 63,380.85 kaektarya an kabug-usan nga kahiluagon han plantasyon han oil palm ha nasud, plano han DA nga pahiluagon pa an lupgop hini ngadto ha 117,212 kaektarya ha tuig 2033.

Labot hini, nakatalaan liwat nga pahiluagon an mga komersyal nga plantasyon han kape ngan kakaw ha SOCCSKSARGEN, Davao, ngan BARMM; ngan mangga ha Pangasinan, Isabela, Pampanga, Cebu City, ngan Zamboanga City.

Bilyun-bilyon nga dolyar an igin-uuli nga kita han mga langyaw nga korporasyon nga tag-iya han mga plantasyon ha Pilipinas. Waray ini labot ha igindudurot hini nga grabe nga pagkahibang han kalibungan. An hiluagan ngan waray kontrol nga paggamit han mga kemikal nga pestisidyo ngan abono naghihilo ha tuna ngan katubigan, ngan nagdudurot han mga grabe nga sakit ha mga trabahador ha uma ngan ira pamilya.

Kun ginbayaan na, diri na matamnan an mga plantasyon durot han pira kadekada nga paggamit han kemikal nga pestisidyo ngan abono. Naabot hin dekada antes utro nga mapulsan o bumalik ha daan nga tambok an mga tuna nga ginhimo nga plantasyon.