Sakbay pay a sumingising ti init, agun-unnaten ti tultulang ni Tatang Arman iti tallo ektarya a pagmaisan na idiay Bukidnon. Agsarsardeng laeng isuna iti panagubra sakbay a lumned ti init. Isuna ti mangar-aramid iti amin a maubra ditoy—manipod iti panagmula, panag-spray ti pestisidyo, panagabono agingga iti panagapit. Iti laksid ti panangigaed na, bumirok laeng isuna ti ₱48,210 iti innem a bulan a siklo ti panagapit.

Ti panagbaybay-a ti reaksyonaryo a gobyerno ti kangrunaan a makagapo ti panagrigrigat ni Tatang Arman. Awan suporta ti estado iti kas kenkuana a marigrigat a mannalon tapno makakamakam iti nangina a gastos iti produksyon. Awan met subsidyo iti panangpresyo ti apit na tapno maabrot na ti nagastos a kapital. Gapo kadaytoy, mapilpilitan isuna nga umutang kadagiti institusyon ken indibidwal iti nakangatngato nga interes tapno makamula iti sumaruno a siklo ti panagapit.

Kasla mapagay-ayaman ni Tatang Arman ken kas kenkuana a mannalon no sumangbay iti linnakoan ti apit da. Ipangpangato dagiti komersyante ti presyo no kurang wenno agarop awan maapit dagiti mannalon ken ibabbaba tunggal panagapit. Istorya ni Tatang Arman, dimmanon idi Hunyo iti ₱23 kada kilo ti ginnatangan ti mais iti panawen nga awan mailako da gapo iti El Nino. Sakbay na, adda iti ₱16/kilo laeng ti ginnatangan.

Imperyalista a monopolyo ti mais

Saan koma a dakkel ti gastos ni Tatang Arman no naituloy na ti tradisyonal nga organiko a panagmula. Gapo iti imperyalista a monopolyo iti sektor ti agrikultura iti pagilian, mapilpilitan nga agusar dagiti mannalon kas kenkuana kadagiti high-yield varieties ti mais ken makadadael a kemikal ken abono.

Kadawyan, mapilpilitan nga agusar dagiti mannalon ti Pioneer a klase ti mais, maysa kadagiti genetically modified organism (GM0) a bin-i. Tapno epektibo nga agtubo ti makuna a bin-i, kasapulan daytoy nga usaran kadagiti abono kapada ti Urea, a dimmanonen iti ₱1,400 kada sako. Daytoy met nga abono ket mangipagpagteng ti nadumaduma a peste iti mais, isu a mapilpilitan a gumatang dagiti mannalon ti spray kapada ti Alecta nga agbalor ti ₱1,400 tunggal galon.

Naduktalan dagiti mannalon a ti pestisidyo nga us-usaren da ket mangipagpagteng ti panagado ti ruot a “bila-bila” (paragis grass wenno goosegrass) a di kabaelan a patayen ti agpada a spray. Mapilpilitan dagiti mannalon a gumatang ti sabali a klase ti spray wenno manu-mano a pag-uten ti ruot. Nayon a padagsen met kadagiti mannalon dagiti igges a kumutkutkot iti mais da, resulta ti sumagmamano a bulan a tikag.

Mananggundaway nga usura iti kanayunan

Dakkel a parigat kadagiti mannalon ti nakangatngato nga interes iti pautang nga ipatpatuon ti dadakkel nga usurero. Iti kaso ni Tatang Arman, napilitan isuna nga immutang ti abono ken pestisidyo iti agarop 50% nga interes.

Kuna na, awan pagpilian na gapo ta agarop agpada ti singir dagiti usurero. Idiay ili na, 10% ti ipatpatuon nga interes dagiti usurero kadagiti sigud nga agut-utang, ngem agarop 50% no kabarbaro. Gapo kadaytoy, kanayon a lugi ni Tatang Arman. Kuna na, “Ingles gyud pirme kung ting-ani, short.” (“Ingles lattan a kanayon no panagga-apit, short.”)

Awan nagdumaan ti kasasaad ni Tatang Hildo a nabayagen a nakanamnama iti pautang para iti maysa ektarya a pagmaisan na. Immutang isuna ti kabuklan a ₱71,370 tapno makamula, iti 10% nga interes. Pagsangbay ti panagapit, makabirok isuna ti ₱67,200, kurang ti ₱4,170, saan pay a karaman ti interes.

No isubsidyo ti estado ti presyo ti ginnatangan ti mais tapno agtalinaed daytoy iti ₱23/kilo, adda sangkabassit a gin-awa kuma dagiti mannalon. Iti pagmaisan ni Tatang Arman, kadaytoy a presyo, mabalin isuna a makabirok ti ₱37,890 wenno ₱421 kada aldaw.

Ti Bukidnon ti maikadua a kadakkelan a prodyuser ti mais iti intero a pagilian. Dumandanon iti nasurok 500,000 metriko tonelada (wenno 500 milyon a kilo) ti produksyon ti mais iti intero a probinsya. Gapo iti kinapalpak ti estado, makitkita met ditoy ti dakkel a bilang dagiti mabisin ken nailumlom iti kinarigat a mannalon.

Manipod iti Ang Kalihukan, rebolusyonaryo a pagiwarnak ti umili ti North Central Mindanao Region.