Umir-irteng ti militarisasyon ken panagimula ti terorismo dagiti pwersa ti estado kadagiti kataltalonan ken komunidad ti nakurapay idiay Cebu. Laplapdan ti rehimen Marcos ti panagkaykaysa ken panaglaban dagiti Cebuano para kadagiti karbengan da kas pabor kadagiti apo’t daga ken burgesya kumprador.

Panagkamkam ti daga idiay Aloguinsan

Inkapilitan ken limed a sinerrek ken nagkampo ti sumurok-kumurang 40 a soldado ti 31st Civil Military Operation (CMO) iti Sityo Camaren, Barangay Bonbon, Aloguinsan, Cebu idi Disyembre 4, 2024. Ti lugar ket sakupen ti 168 ektarya a daga a suksukayen ti San Roque Farmers’ Association (SRFA) a nabayagen a kamkamkamen ti pamilya ti apo’t daga a Gantuanco.

Saan nga umuna a gundaway daytoy a panaglipit ken panagkampo ti militar iti lugar. Idi Agosto 2011, naranggas a dinuprak dagiti pulis ken soldado dagiti protesta ken panagkaykaysa dagiti mannalon a timmakder laban iti panag-agaw kadagiti talon da. Naaresto idi ti 39 a lider mannalon ken dagiti tagasuporta ti SRFA. Daytoy ket iti laksid ti panangbigbig ti Department of Environment and Natural Resources (DENR) kadagiti mannalon kas lehitimo a claimant iti daga. Awan sarday ti panaglipit dagiti Gantuanco ken militar kadakuada iti sumaruno a tawtawen.

Immirteng manen ti atake iti SRFA idi Oktubre 2022 idi simmangpet iti barangay ti 31st CMO Special Company. Nagbalay-balay dagiti soldado tapno lipiten dagiti mannalon nga “agpadalus” iti nagnagan da, kasukat ti bagas, nudels, tsinelas ken kwarta.

Nabutbuteng dagiti mannalon ken dagiti pamilya da a nu saan da nga agpirma ket maibalud dagitoy. Inkapilitan a “pinasurender” ti 17 a mannalon tapno dupraken ti SRFA. Nagitakder pay dagiti soldado ti kontrolado daytoy nga organisasyon dagiti mannalon a Sta. Cruz Famers Association nga idi agangay ket nagbalin a Camaren Farmers Association idi Hunyo 2023. Agdadata nga inturayan ti militar ken National Task Force-Elcac ti lokal a gubyerno ti Barangay Bonbon ken dagiti upisyal ti ili ti Aloguinsan.

Iti sango daytoy, nairut a nagpanawagan ti SRFA kadagiti mannalon ken lokal a gubyerno a dagus a pagtalawen ti militar iti komunidad. Kasapulan a respetaren ti karbengan dagiti mannalon a tumakder laban iti mananggundaway ken mangidadanes nga apo’t daga ken dagiti kakumplot na a militar.

Dagiti militarisado a nakurapay a komunidad

Kangrunaan a langa ti militarisasyon nga urban ti panagpakat dagiti yunit military kadagiti komunidad ti nakurapay iti Metro Cebu. Iti napalabas a bulbulan, inyulat dagiti nakurapay ti presensya dagiti elemento ti 14th CMO Battalion iti Ermita, Pasil ken Mambaling. Malaksid ditoy, nag-ulat met ti presensya ti military dagiti nakurapay iti Qiout Pardo, ken uray dagiti taga-Mandauae ken Lapu-lapu City.

Idi agisayangkat ti asembliya dagiti nakurapay idi Disyembre 2, 2024, binisita dagiti soldado dagiti kameng dagiti homeowners association tapno bagaan isuda a saan da nga dumar-ay. Nasaknap ti Red-tagging, intimidasyon ken sarbeylans kadagiti nakurapay a komunidad.

“Inaramat da iti psychological warfare ti maulit-ulit a panagsaludsod kadagiti karruba nu sadinno ti balbalay dagiti lider, uray ammo dan ti lokasyon dagitoy ken bisitaen dagitoy nga awan idiay ti myembro wenno lider ken dagiti anak wenno kabsat ti pilpiliten da a makisarita kadakuada,” pablaak ti Kadamay-Cebu.

Nag-ulat met ti kapada a panaglipit dagiti kameng ti Movement against Carbon Market Privitization, asosasyon ti babassit nga aglaklako a sumupsupyat iti pribatisasyon ti pangpubliko a palengke iti Carbon. Taktika da ti panangidiaya kadagiti aglaklako ti ayuda ken tulong manipud iti gubyerno nu umikkat iti organisasyon.

Idiay Mandaue City, inyulat dagiti residente ti panagsubli-subli ti 14th CMO tapno biruken ken lipiten dagiti myembro ti organisasyon ti nakurapay a lumablaban iti iligal a demolisyon. Timmulong pay ti lokal a gubyerno iti panangtunton kadakuada babaen ti panangited ti listaan dagiti lider daytoy.