Lima a tawen manipud idi naipatungpal ti Last Mile Schools Program (LMSP) ti Department of Education (DepEd), naibunannag ti kinabulok ti programa ken nasaknap a korapsyon ditoy. Naaramat met daytoy iti kampanya nga kontra-insurhensya tapno dupraken ti panagkaykaysa dagiti iskwelaan ti Lumad iti Mindanao.

Ti LMSP ti DepEd ket naisayangkat idi Hulyo 18, 2019 tapno kano sungbatan ti kinakurang dagiti pasilidad ken rekurso iti adayo ken nasulinek a lugar wenno inawagan daytoy a geographically isolated and disadvantaged areas, a kangrunaan ket dagiti lugar ti katutubo. Iti napalabas a lima a tawen, nangawat ti programa ti saan a bumaba iti ₱14.01 bilyon a pondo pra iti panangitakder kadagiti pasilidad ken kakuyog daytoy a pagkasapulan. Nagilatang ti rehimen Marcos ti ₱3 bilyon ditoy para iti 2025.

Inyulat ti Commission on Audit (COA) idi Disyembre 2024 ti pannakapaay ti DepEd a kumpletuen dagiti proyekto nga imprastruktura kadagiti iskwelaan para iti LMSP a napondoan idi pay 2021. Ti panagkwenta nga inyaramid ti COA ket basar iti nakalap daytoy a datos idi Disyembre 2023.

Naamuan ti COA nga agingga agtapos ti 2023, saan pay a nakumpleto ti DepEd ti 76 iti 98 a pasilidad nga aggatad ti ₱1.4 bilyon iti sidong ti LMSP. Palalo a naalarma ti COA a 22 laeng wenno 22.45% ti nalpas ti DepEd uray nagiruar daytoy ti ₱211.23 milyon a “mobilization fees” para kadagiti kontraktor.

Dagiti nasao nga imprastruktura ket rumbeng a nalpas iti uneg ti 150 aldaw manipud iti pannakaawat ti pammalubos nga aramiden daytoy ken saan a rumbeng a lumabes iti Mayo 31, 2022. Segun iti ulat, nasurok makatawen ken kagudwa wenno 555 aldawen ti pannakaitantan ti panangitakder kadagiti nasao a silid-pagadalan.

Ti nakatugaw a kalihim ti DepEd idi 2021 agingga 2022 iti sidong ti gubyerno a Duterte ket ni Leonor Briones, a sinukatan manipud Hunyo 2022 agingga Hulyo 2024 ni Bise Presidente Sara Duterte, iti sidong ni Marcos. Idi 2023, inpangas ni Duterte a maysa kadagiti prayoridad na ti LMSP. Kuna dagiti manursuro, kasapulan a singiren ken pagsungbaten isuda iti napalalo a saan a nasimpa a panangiwardas iti pondo ken rekurso ti departamento.

Kampanya a kontra-insurhensya

Segun kadagiti manursuro, saan laeng a simple a saan a nalpas ti gubyerno ti panangitakder kadagitoy a pasdek, ti nakarkaro ket ti panangrabngis iti karbengan dagiti estudyante iti edukasyon ken karbengan dagiti manursuro iti nasimpa a kasasaad iti panagisuro. Malaksid a nabalkot ti korapsyon, ti LMSP ket agdadata a nagserbi iti kampanya iti kontra-insurhensya. Ti panangisayangkat ti programa idi Hulyo 2019 ket nakabatay iti panagpaserra ti rehimen Duterte kadagiti pagadalan ti Lumad iti Mindanao nga ak-akusaran daytoy a patpatarayen ti Communist Party of the Philippines ken New People’s Army.

Mano nga aldaw sakbay ti pormal a panagisayangkat iti LMSP, inmandar ti DepEd ti temporaryo a suspension iti 55 a pagadalan a Salugpungan iti rehiyon ti Davao. Ti desisyon ti departamento ket nagbasar iti ulat dagiti upisyal militar ni Duterte a sursuruan kano dagitoy dagiti agtutubo a Lumad ken estudyante nga “agrebelde iti gubyerno.” Idi Hulyo 2017, nagpangta ni Rodrigo Duterte a bombaen dagiti pagadalan a Lumad.

Layon nga inpaserra ti DepEd ti 55 a pagadalan ti Lumad idi Oktubre 2019. Naaramat a rason ti departamento ti pannakapaay dagitoy a pagadalan nga agtungpal kadagiti “rekisitos ti gubyerno.” Kadagiti simmaruno a tawen, inpaserran ti Dep Ed ti amin a 216 a pagadalan a Lumad idiay Mindanao.

Iti panggep a lapdan dagiti organisasyon ken komunidad dagiti Lumad a nangpadas nga agorganisa ken agitakder ti bukod a pagadalan, insukat ti DepEd dagiti “last mile school” nga iti kinapudno na ket saan met a naitakder wenno saan a nasimpa a naiwardas.

Siguden nga ipanpanawagan dagiti manursuro ken mangitantandudo iti karbengan dagiti nailyan a minorya a balbaliw a luktan dagiti pagadalan a Lumad. Idurduron da daytoy tapno masigurado ti karbengan iti edukasyon dagiti katutubo a kabataan.