Saan a nasaliwanwan a baro a tawen nu di ket nayon a parigat ti ituntunda ti rehimen US-Marcos iti iseserrek ti 2025. Umuna pay laeng nga aldaw ti tawen, bimmalandran iti publiko ti baro a serye ti panagngato ti presyo dagiti gagatangen ken singir. Dagitoy ket baro a basnut iti pagbiagan ken kumarkaro a kundisyon iti panagbiag ti umili.

Napasingkedan idi Enero 1 ti maikatlo iti serye ti panagngato ti singir iti serbisyo ti danum idiay Metro Manila a ₱7.32 para iti Maynilad Water Services ken ₱5.95 kada kubiko metro iti Manila Water Company. Idi Enero 7, naipangato ti presyo ti gaas ken diesel iti ₱1 ken ₱1.40/litro. Kabayatanna, Enero met laeng ti panagrugi ti panagngato ti singir dagiti kumpanya ti kuryente batay iti inaprubaran ti Energy Regulatory Board a ₱3.05 bilyon para iti intero a tawen.

Naigiddan pay ti nayon a 1% a kaltas iti nakababbaban a sweldo dagiti mangmangged para iti Social Security System. Daytoy a panagngato iti singir ket pang-uppaten manipud 2018, a nangiduron iti kissay iti sweldo ti ordinaryo a mangmangged manipud 12% agturong ti 15% iti binulan.

Dagitoy a padagsen ket kasilpo ti atiddog a listaan dagiti parigat nga inpataw ni Ferdinand Marcos Jr manipud idi nagtugaw isuna iti poder.

Iti napalabas a tawen, saan a bumaba iti 31 a daras nga inngato dagiti kumpanya iti langis ti presyo dagiti produkto a petrolyo. Nagresulta daytoy iti kabuklan a panagngato iti ₱13.05 iti kada litro ti gasolina, ₱11.30 kada litro ti diesel, ken ₱6.95 kada kilo ti LPG (katukad ti ₱83 kada 11-kilogramo a tangke). Nayon a gastos daytoy iti panagpasada, panagkalap, panagtalon, sungrod ken kabuklan a transportasyon. Idi Nobyembre 2024, inyulat dagiti drayber ti dyip a nakissayan ti agingga ₱2,000 ti sapul da iti kada 25 aldaw a panagpasada. Nag-ulat met dagiti mangngalap ti panagkissay ti oras ti panaglayag manipud 6-8 agturong iti 4-6 gapu iti kinangato ti presyo ti langis, a mangbukbukel iti 80% ti gastos da iti panangkalap.

Dumakkel a dumakkel ti ganansya dagiti kumpanya iti langis. Dimmakkel ti sapul ti Petron, kadakkelan a kumpanya ti langis iti pagilyan, agturong ti ₱17.3 bilyon iti umuna a gudwa pay laeng ti 2024. Ti uppat a sumaruno a kadadakkelan a kumpanya ket kimmaud met ti ₱1.7-₱7 bilyon iti kapada a panawen. Nakigudwa ti rehimen US-Marcos iti superganansya a maak-akup iti nangato a presyo ti langis iti langa ti agtutuon a buwis nga ibakbaklay dagiti konsyumer.

Palpalubosan met ti rehimen dagiti kumpanya iti kuryente nga ingato iti innem a daras ti singir ditoy. Idiay Metro Manila ken dagiti kaasideg a prubinsya a sakupen ti kumpanya a Meralco, nagresulta daytoy iti panagngato ti singir ti agingga ₱2.07/kwh wenno nayon a ₱415.02/bulan iti maysa a pamilya a mangkunkunsumo ti 200 kwh tunggal bulan. Kankanen daytoy ti agingga 17% ti minimum a sweldo ti maysa a mangmangged. Iti dadduma a paset ti pagilyan, adda ti panawen a timmayok agturong ti ₱19/kwh ti singir dagiti distribyutor ti kuryente.

Iruprupir ti rehimen ti “pagkasapulan” dagiti kumpanya nga ingato ti singir tapno kano “masubbot” dagitoy dagiti panagngato ti generation charge nga ituntunda met ti panagngato ti presyo ti kuryente iti Wholesale Electricity Spot Market (WESM). Kas ti langis, ti WESM ket monopolisado ti kadadakkelan a burgesya kumprador, nga addaan sapi, nu saan ket direkta nga agtagikua kadagiti kumpanya a distribyutor. Maysa kadagitoy a kumpanya ti Meralco nga agparpartwat ken agilaklako ti enerhiya iti WESM babaen ti Meralco PowerGen Corporation ken Cebu Energy Development Corporation, ken sumsumrek iti Power Supply Agreement iti bukod daytoy a kumpanya.

Bayat nga agparparigat ti umili nga agsapul tapno saanda a maputedan ti serbisyo, inpannakkel ti Meralco a madanon daytoy ti ₱43 bilyon a neto a sapul a target iti 2024, a 17% a dakdakkel ngem iti sapul daytoy idi 2023.

Idi 2024, dimmanon iti ₱7.87 kada kubiko metro ti nayon a singir ti danum idiay Metro Manila. Maikadwa daytoy iti 5 a tukad ti panagngato ti singir a nangrugi idi 2023. Paset daytoy ti inaprubaran ti Metropolitan Waterworks and Sewerage System (MWSS) a 5-tawen a programa tapno “masubbot” dagiti kumpanya ti “malugi” kadakuada gapu iti implasyon ken tapno nayunan ti imprastruktura para iti “nasimsimpa” a serbisyo. Naituding iti programa nga inton 2027 ket dumanon iti ₱19.25 agingga ₱20.37 kada kubiko metro ti kabuklan a nayon a singir, ngem tallo a tawen pay laeng ket dimmanunen iti ₱18.48 ken ₱20.40.

Malaksid iti dua a kumpanya iti NCR, nagipatungpal met ti nakangatngato a singir nga agingga iti 32% ti Davao City Water District. Paset daytoy ti kabuklan a 60% a panagngato nga inpatungpal ti kumpanya manipud 2022. Kayat a sawen daytoy a ₱60-₱80 ti nayon a singir kadagiti pamilya nga agkunkunsumo ti 20 metro kubiko iti binulan.

Iti bangir na, nakabasbassit, nu adda man ti gin-awa nga inted ti reaksyunaryo nga estado iti umili. Nakabasbassit a ₱31.29 iti inaldaw ti kadawyan a nayon iti sweldo nga inmandar ti 14 a regional wage board. Kababaan ti nayon a sweldo para kadagiti mangmangged iti agrikultura (₱21/aldaw) ken kangatuan iti saan nga agrikultura (₱75/aldaw), iti Calabarzon. Siyam a rehiyon met ti nangipangato ti sweldo dagiti agtagibalay a ₱500-₱1,000/bulan. Bin-ig nga insulto daytoy kadagiti mangmangged nangruna ta addan ₱1,200 ti rumbeng a minimum a sweldo tapno agbiag a disente ti maysa a 5-katao a pamilya.

Kabayatanna, nanayunan laeng ti nasurok ₱200 ti sweldo dagiti kababaan nga empleyado iti mandato nga inparuk-at ti rehimen iti nasapa a paset ti 2024. Saan a sinaklaw daytoy a mandato dagiti empleyado a nakaipasidong iti sistema a job order/contract of service ken dagiti lokal a gubyerno.