Lima ka tuig sukad nga gipatuman ang Last Mile Schools Program (LMSP) sa Department of Education (DepEd), nabutyag ang kadunot sa programa ug ang kaylap nga korapsyon niini. Gigamit usab kini sa kampanya kontra-insurhensiya aron bungkagon ang panaghiusa sa mga eskwelahang Lumad sa Mindanao.

Ang LMSP sa DepEd gipahigayon niadtong Hulyo 18, 2019 aron kuno tubagon ang kakulang sa mga pasilidad ug rekurso sa mga layo ug ngilit nga lugar o gitawag nga geographically isolated and disadvantaged areas, nga nag-una mao ang mga lugar sa mga lumad. Sa milabayng lima ka tuig, nakadawat ang programa og dili moubos sa ₱14.01 bilyong pondo alang sa pagtukod og mga pasilidad ug mga panginahanglan niini. Naggahin ang rehimeng Marcos og ₱3 bilyon dinhi alang sa 2025.

Gitaho sa Commission on Audit (COA) niadtong Disyembre 2024 ang kapakyasan sa DepEd nga kumpletuhon ang mga proyektong imprastruktura sa mga eskwelahan para sa LMSP nga gipondohan pa niadtong 2021. Ang pagbalanse nga gihimo sa COA nakabase sa nakalap niining datos niadtong Disyembre 2023.

Nasuta sa COA nga hangtud katapusan sa 2023, wala pa gihapon nakumpleto sa DepEd ang 76 sa 98 ka pasilidad nga nagkantidad og ₱1.4 bilyon ubos sa LMSP. Hilabihang naalarma ang COA tungod kay 22 lamang o 22.45% ang nahuman sa DepEd bisan og naggasto kini og ₱211.23 milyon nga “mobilization fees” alang sa mga kontraktor.

Ang maong mga imprastruktura pagahumanon unta sulod sa 150 ka adlaw gikan sa pagdawat sa pagtugot nga himuon kini ug dili dapat molapas sa Mayo 31, 2022. Sumala sa taho, kapin sa usa ka tuig ug tunga o 555 ka adlaw na nga nadelatar ang pagtukod niini nga mga klasrum.

Ang kalihim sa DepEd niadtong 2021 hangtud 2022 ilalum sa gubyernong Duterte mao si Leonor Briones, nga gipulihan gikan Hunyo 2022 hangtud Hulyo 2024 ni Bise Presidente Sara Duterte, ilalum ni Marcos. Niadtong 2023, gipanghinambog ni Duterte nga usa sa iyang prayoridad ang LMSP. Sumala sa mga magtutudlo, dapat silang singlon ug papanubagon sa dili maayong pagdumala sa pondo ug rekurso sa departamento.

Kampanyang kontra-insurhensiya

Matud sa mga magtutudlo, dili lamang simpleng wala natapos sa gubyerno ang pagtukod niini sa mga bilding, mas grabe mao ang pagyatak sa katungod sa mga estudyante sa edukasyon ug katungod sa mga magtutudlo sa maayong kahimtang sa pagtudlo. Gawas sa puno sa korapsyon, ang LMSP direktang nagsilbi sa kampanya kontra-insurhensiya. Ang paglunsad sa programa niadtong Hulyo 2019 nakabase sa pagpasirado sa rehimeng Duterte sa mga eskwelahang Lumad sa Mindanao nga ginaakusahan niyang ginapadagan sa Partido Komunista ng Pilipinas ug Bagong Hukbong Bayan.

Pipila ka adlaw ayha ang pormal nga paglunsad sa LMSP, gimando sa DepEd ang temporaryong suspensyon sa 55 ka eskwelahang Salugpungan sa Davao region. Subay kini sa report sa militar ni Duterte nga nagsulting ginatudluan kuno ang mga kabatan-onang Lumad ug estudyante nga “magrebelde sa gubyerno.” Niadtong Hulyo 2017, naghulga si Rodrigo Duterte nga bombahon ang mga eskwelahang Lumad.

Hingpit nang gipasirado sa DepEd ang 55 ka eskwelahang Lumad niadtong Oktubre 2019. Gigamit nga rason sa departamento ang kapakyasan sa maong mga eskwelahan nga tumanon ang mga “rekisitos sa gubyerno.” Sa misunod nga mga tuig, gipasirado na sa DepEd ang tanang 216 ka eskwelahang Lumad sa Mindanao.

Sa laraw nga sumpuon ang mga organisasyon ug komunidad sa mga Lumad nga nangahas mag-organisa ug magtukod og kaugalingon nilang eskwelahan, gipuli sa DepEd ang mga “last mile school” nga sa tinuod lang wala matukod o dili maayong nadumalahan.

Kaniadto nang gipangayo sa mga magtutudlo ug tigpanalipud sa katungod sa nasudnong minorya nga subling ablihan ang mga eskwelahang Lumad. Giduso nila kini aron masiguro ang katungod sa edukasyon sa mga kabatan-onang lumad.