Lima ka tuig halin sang ginpatuman ang Last Mile Schools Program (LMSP) sang Department of Education (DepEd), nagakabuyagyag ang kagarukan sang programa kag lapnagon nga korapsyon diri. Gingamit man ini sa kampanya nga kontra-insurhensya para bungkagon ang paghiliugyon sang mga eskwelahan nga Lumad sa Mindanao.

Ang LMSP sang DepEd ang ginlunsar sadtong Hulyo 18, 2019 para kuno sabton ang kakulang sang mga pasilidad kag rekurso sa lagyo kag suludlon nga mga lugar ukon ginatawag sini nga geographically isolated and disadvantaged areas, nga nagapanguna ang mga lugar sang tumandok. Sa nagligad nga lima ka tuig, nagbaton ang programa sang indi magnubo sa ₱14.01 bilyon nga pondo para sa pagpatukod sang mga pasilidad kag kaangot sini nga mga kinahanglanon. Nagtigana ang rehimen Marcos sang ₱3 bilyon diri para sa 2025.

Ginreport sang Commission on Audit (COA) sadtong Disyembre 2024 ang kapaslawan sang DepEd nga kumpletohon ang mga proyekto nga imprastraktura sa mga eskwelahan para sa LMSP nga ginpondohan sadto pang 2021. Ang pagsuma nga gintigayon sang COA ang base sa natipon sini nga datos sadtong Disyembre 2023.

Nahibalu-an sang COA nga tubtob katapusan sang 2023, wala pa nakumpleto sang DepEd ang 76 sa 98 ka pasilidad nga nagabili sang ₱1.4 bilyon sa idalom sang LMSP. Lubha nga naalarma ang COA sa 22 lang ukon 22.45% ang natapos sang DepEd bisan nga nagpagwa ini sang ₱211.23 milyon nga “mobilization fees” para sa mga kontraktor.

Ang nasambit nga mga imprastraktura ang dapat nga matapos sa sulod sang 150 ka adlaw halin sa pagkabaton sang pahatnugot nga obrahon ini kag indi dapat maglapaw sa Mayo 31, 2022. Suno sa report, masobra isa ka tuig kag katunga ukon 555 ka adlaw na ang pagka-atrasar sang pagtukod sang nasambit nga mga hulot-buluthuan.

Ang nagapungko nga tiglikom sang DepEd sadtong 2021 tubtob 2022 sa idalom sang gubyernong Duterte amo si Leonor Briones, nga ginbuslan halin Hunyo 2022 tubtob Hulyo 2024 ni Bise Presidente Sara Duterte, sa idalom ni Marcos. Sadtong 2023, ginpadayaw ni Duterte nga isa sa iya prayoridad ang LMSP. Suno sa mga manunudlo dapat nga sukton kag pasabton sila sa tuman ka baraghal nga pagdumala sa pondo kag rekurso sang departamento.

Kampanya kontra-insurhensya

Suno sa mga manunudlo, indi lang simple nga natapos sang gubyerno ang pagtukod sang mga bilding nga ini, mas malala amo ang paglapak sa kinamatarung sang mga estudyante sa edukasyon kag kinamatarung sang mga manunudlo sa maayo nga kahimtangan sa pagtudlo. Magluwas sa puno sang korapsyon, ang LMSP ang direkta nga nagserbi sa kampanya nga kontra-insurhensya. Ang paglunsar sang programa sadtong Hulyo 2019 ang nakatungtong sa pagpasira sang rehimen Duterte sa mga eskwelahan nga Lumad sa Mindanao nga gina-akusaran sini nga ginapadalagan sang Partido Komunista ng Pilipinas kag Bagong Hukbong Bayan.

Pila ka adlaw bag-o ang pormal nga paglunsar sang LMSP, ginmando sang DepEd ang temporaryo nga suspensyon sa 55 ka eskwelahan nga Salugpungan sa rehiyon sang Davao. Sandig ang desisyon sang departamento sa report sang mga upisyal militar ni Duterte nga ginatudluan kuno sang mga ini ang mga pamatan-on nga Lumad kag estudyante nga “magrebelde sa gubyerno.” Sadtong Hulyo 2017, nagpaandam si Rodrigo Duterte nga bombahan ang mga eskwelahan sang Lumad.

Dalayon nga napasirado sang DepEd ang 55 ka eskwelahan nga Lumad sadtong Oktobre 2019. Gingamit nga rason sang departamento ang kapaslawan sang mga eskwelahan nga ini nga magtuman sa mga “rekisitos sang gubyerno.” Pagkasunod nga mga tinuig, ginpasirado sang DepEd ang tanan nga 216 nga eskwelahan sang Lumad sa Mindanao.

Sa katuyuan nga sumpuon ang mga organisasyon kag komunidad sang mga Lumad nga nangisog mag-organisa kag magtukod sang kaugalingon nga eskwelahan, ginbulos sang DepEd ang mga “last mile school” nga sa kamatuoran wala naman sang may natukod ukon indi maayo nga nadumalahan.

Dugay na nga ginpanawagan sang mga manunudlo ukon tigtib-ong sang mga kinamatarung sang pungsodnon minorya nga liwat buksan ang mga eskwelahan sang Lumad. Ginaduso nila ini para masiguro ang kinamatarung sa edukasyon sang mga tumandok nga kabataan.