Lima katuig tikang han ipatuman an Last Mile Schools Program (LMSP) han Department of Education (DepEd), nabubuksas an kadunutan han programa ngan samwak nga korapsyon dinhi. Gin-gamit liwat ini ha kontra-insurhensiya nga kampanya agud buhagon an pagkaurusa han mga eskoylahan nga Lumad ha Mindanao.

Ginlansar han DepEd an LMSP hadton Hulyo 18, 2019 agud kunuhay batunon an kakulang han mga pasilidad ngan rekurso ha higrayo ngan tay-aw nga mga lugar o gintatawag hini nga geographically isolated and disadvantaged areas, nga prinsipal mga lugar han minoriya. Ha naglabay nga lima katuig, kumarawat an nasering nga programa hin diri mamenos ha ₱14.01 kabilyon nga pondo para ha pagtindog hin mga pasilidad ngan kadungan hini nga panginahanglan. Nag-alutaga an rehimen Marcos hin ₱3 kabilyon dinhi para ha 2025.

Ginreport han Commission on Audit (COA) hadton Disyembre 2024 an kapakyasan han DepEd nga kumpletuhon an mga proyekto nga pan-imprastraktura ha mga eskoylahan para ha LMSP nga ginpondohan hadton 2021 pa. An pag-awdit nga ginhimo han COA basar ha nakuha hini nga datos hadton Disyembre 2023.

Nahibaruan han COA nga tubtub katapusan han 2023, waray pa makumpleto han DepEd an 76 han 98 nga pasilidad nga nabalor hin ₱1.4 kabilyon ha ilarum han LMSP. Naalarma gud an COA nga 22 la o 22.45% an nahuman han DepEd bisan kun nagpagawas ini hin ₱211.23 kamilyon nga “mobilization fees” para ha mga kontraktor.

An nasering nga mga imprastruktura kinahanglan nahuman ha sakob hin 150 kaadlaw tikang han pagkarawat han pagtugot nga himuon ini ngan kinahanglan diri umunhan han Mayo 31, 2022. Sigon ha report, sobra usa katuig o 555 kaadlaw na an kadelatar han pagtindog han nasering nga mga klasrum.

An nakalingkod nga sekretaryo han DepEd hadton 2021 tubtub 2022 ilarum han gubyerno ni Duterte amo hi Leonor Briones, nga ginsaliwnan tikang Hunyo 2022 tubtub Hulyo 2024 ni Bise Presidente Sara Duterte, ha ilarum ni Marcos. Hadton 2023, ginhambog ni Duterte nga usa ha iya prayoridad an LMSP. Sering han mga magturutdo, kinahanglan sukton ngan papagbatunon hira ha diri gud maupay nga pagpanginano han pondo ngan rekurso han DepEd.

Kontra-insurhensiya nga kampanya

Sigon ha mga magturutdo, diri la simple nga waray mahuman han gubyeryo an pagtindog hini nga mga bilding, mas grabe amo an pagtamak ha katungod han mga estudyante ha edukasyon ngan katungod han mga magturutdo ha maupay nga kamutangan ha pagtutdo. Labot ha putos ha korapsyon, direkta nga nagserbe an LMSP ha kontra-insurhensiya nga kampanya. An paglansar han programa hadton Hulyo 2019 nakabasar ha pagpaserra han rehimen Duterte ha mga eskoylahan nga Lumad ha Mindanao nga gin-aakusahan hini nga ginpapadalagan han Partido Komunista ng Pilipinas ngan Bagong Hukbong Bayan.

Pira kaadlaw antes an pormal nga paglansar han LMSP, ginmando han DepEd an temporaryo nga suspensyon ha 55 nga eskoylahan nga Salugpungan ha rehiyon han Davao. Nakabasar an desisyon han ahensya ha report han mga upisyal militar ni Duterte nga gintututduan kuno hini an mga estudyante nga Lumad hin “pag-ato ha gubyerno.” Hadton Hulyo 2017, nanarhug hi Rodrigo Duterte nga bobombahon an mga eskoylahan nga Lumad.

Hul-os nga ginpaserra han DepEd an 55 nga eskoylahan nga Lumad hadton Oktubre 2019. Gin-gamit nga rason an kapakyasan hini nga mga eskoylahan nga magpatuman han mga “rekisitos han gubyerno.” Ha sinunod nga mga tuig, ginpaserra na han DepEd an tanan nga 216 nga mga eskoylahan nga Lumad ha Mindanao.

Ha katuyuanan nga puypuyon an mga organisasyon ngan komunidad han mga Lumad nga maisugon nga nag-organisa ngan nagtukod hin kalugaringon nga eskoylahan, ginsaliwan han DepEd an mga “last mile school” nga ha kamatuoran waray man mahitindog ngan diri maupay nga ginpanginano.

Hadto pa ginpapanawagan han mga magturutdo ngan tag-undong han mga katungod han nasyunal nga minoriya nga utro nga abrihan an mga eskoylahan nga Lumad. Ginduduso nira ini agud maseguro an katungod ha edukasyon han mga minoriya nga kabatan-unan.