Diri malipayon nga bag-o nga tuig kundi dugang nga pakuri an dara han rehimen US-Marcos pagsakob han 2025. Syahan nga adlaw pala han tuig, tumapo na ha publiko an panibag-o nga serye han pag-umento han mga papliton ngan sukot. Panibag-o ini nga mga igo ha pakabuhi ngan nagtitikagrabe nga kundisyon ha panginabuhi han katawhan.

Nagin epektibo hadton Enero 1 an ikatulo ha serye han paghitaas han sukot ha serbisyo ha tubig ha Metro Manila nga ₱7.32 para ha Maynilad Water Services ngan ₱5.95 kada kubiko metro han Manila Water Company. Han Enero 7, naghitaas an presyo han kerosin ngan diesel hin ₱1 ngan ₱1.40/litro. Samtang, Enero liwat an pagtikang han paghitaas ha sukot han mga kompaniya han kuryente subay ha gin-aprubahan nga umento han Energy Regulatory Board nga ₱3.05 bilyon para ha bug-os nga tuig.

Igindungan pa an dugang nga 1% nga iban ha himubo ura-ura na nga suhol han mga trabahador para ha Social Security System. Ini na an ika-upat nga paghitaas han sukot tikang 2018, nga nagduso ha pag-iban ha suhol han ordinaryo nga mga trabahador tikang 12% ngadto 15% kada bulan.

Kadugtong ini nga mga pabug-at ha hilaba nga listahan han mga pakuri nga igin-imponer ni Ferdinand Marcos Jr tikang han lumingkod hiya ha poder.

Ha nakalabay nga tuig, diri mamenos ha 31 kabeses nga ginpahitaas han mga kompaniya ha lana an presyo han mga produkto nga petrolyo. Nagresulta ini ha kabug-usan nga paghitaas hin ₱13.05 ha kada litro han gasolina, ₱11.30 ha kada litro han diesel, ngan ₱6.95 ha kada kilo han LPG (katugbang han ₱83 ha kada 11 kilo nga tangke). Dugang nga gastos ini ha pamasada, pangisda, pagtanum, pan-sungo ngan pankabug-usan nga transportasyon. Hadton Nobyembre 2024, iginreport han mga drayber han dyip nga naibanan hin tubtub ₱2,000 an ira kita ha kada 25 kaadlaw nga pamasada. Nagreport liwat an mga parupangisda hin pag-iban han oras han pagpalawod tikang 6-8 kaoras ngada ha 4-6 tungod ha hitaas nga presyo han lana, nga nakomponer ha 80% han ira kabug-usan nga gastos ha pangisda.

Natikadako an ganansya han mga kompaniya han lana. Dinako an kita han Petron, pinakadako nga kompaniya han lana ha nasud, ngadto ha ₱17.3 bilyon ha syahan nga katunga pala han 2024. An upat nga kasunod nga pinakadagko nga kompaniya nagganansya naman hin ₱1.7-₱7 kabilyon ha pareho nga panahon. Nakibahin an rehimen US-Marcos ha superganansya nga nahahakin ha hitaas nga presyo han lana ha porma han luun-luon nga buhis nga ginsusugbong han mga mamaralit.

Gintuyangan liwat han rehimen an mga kompaniya ha kuryente nga pahitas-on hin unom kabeses an sukot hini. Ha Metro Manila ngan higrani nga mga prubinsya nga lupgop han kompaniya nga Meralco, nagresulta ini ha paghitaas han sukot hin tubtub ₱2.07/kwh o dugang nga ₱415.02/bulan ha usa nga pamilya nga nakonsumo hin 200kwh kada bulan. Ginkokonsumo hini an maabot ha 17% han minimum nga suhol han usa nga trabahador. Ha iba nga parte han nasud, may panahon nga humitaas ngadto ha ₱19/kwh an sukot han mga distribyutor han kuryente.

Gindepensahan han rehimen an “panginahanglan” han mga kompaniya nga pahitas-on an sukot ha kuryente para kuhunay “mabawi” hini an mga paghitaas ha generation charge nga dara han paghitaas ha presyo han kuryente ha Wholesale Electricity Spot Market (WESM). Pareho han lana, monopolisado an WESM han pinakadagko nga burgesya komprador, nga may mga sapi o direkta nga nagtatag-iya han mga kompaniya nga distribyutor. Usa hini nga mga kompaniya an Meralco nga naghihimo ngan nagbabaligya hin enerhiya ha WESM pinaagi han Meralco PowerGen Corporation ngan Cebu Energy Development Corporation, ngan nasakob ha mga Power Supply Agreement ha kalugaringon hini nga mga kompaniya.

Samtang nabubuktot an katawhan nga kumita agud diri hira mautdan hin serbisyo, iginhambog han Meralco nga makakab-ot hini an ₱43 kabilyon nga neto nga kita nga target ha 2024, nga 17% nga mas dako tanding ha kita hini hadton 2023.

Hadton 2024, inabot ha ₱7.87 kada kubiko metro an dugang nga sukot ha tubig ha Metro Manila. Ikaduha ini ha 5 kabalitang nga taas-sukot nga nagtikang pa hadton 2023. Kaparte ini han gin-aprubahan han Metropolitan Waterworks and Sewerage System (MWSS) nga 5 katuig nga programa para “mabawi” han mga kompaniya an “malulugi” ha ira dara han implasyon ngan para dugngan an imprastraktura para ha “mas maupay” nga serbisyo. Igintalaan ha programa nga pag-abot han 2027 maabot ha ₱19.25 tubtub ₱20.37 kada kubiko metro an kabug-usan nga dugang nga sukot, kundi tulo katuig pala inabot na ini ha ₱18.48 ngan ₱20.40.

Labot ha duha nga kompaniya ha NCR, nagpatuman liwat hin umento han sukot an Davao City Water District hin tubtub 32%. Kaparte ini han kabug-usan nga 60% nga umento nga iginpatuman han kompaniya tikang 2022. Karuyag sidngon hini an ₱60-₱80 nga dugang nga sukot ha mga pamilya nga nakonsumo hin 20 metro kubiko kada bulan.

Ha luyo nga bahin, guti kaupay, kun mayda man lugway nga iginhatag an reaksyunaryo nga estado ha katawhan. Sensilyo nga ₱31.29 kada adlaw an kasagaran nga dugang ha suhol nga iginmando han 14 nga regional wage board. Pinakahimubo an dugang nga suhol ha mga trabahador ha agrikultura (₱21/adlaw) ngan pinakahitaas ha diri agrikultura (₱75/adlaw) ha Calabarzon. Siyam nga rehiyon naman an nagdugang hin suhol han mga kabulig ha balay hin ₱500-₱1,000/bulan. Grabe ini nga pakatamay ha mga trabahador labina nga aada ha ₱1,200 na an ginkikinahanglan nga minimum nga suhol agud mabuhi hin disente an usa nga 5-katawo nga pamilya.

Samtang, gindugangan la hin masobra ₱200 an sweldo han pinakaubos nga empleyado han gubyerno ha kamanduan nga iginpagawas han rehimen ha temprano nga parte han 2024. Waray lupgupi hini nga kamanduan an mga empleyado nga nakapailarum ha kaayusan nga job order/contract of service ngan mga lokal nga gubyerno.