Indi bugana ang bag-ong tuig kundi dugang nga paantus ang dala sang rehimen US-Marcos pagsulod sang 2025. Una nga adlaw pa lang sang tuig, nabalandra na sa publiko ang panibag-o nga serye sang pagsaka sang presyo sang mga balaklon kag sukot. Panibag-o nga halit ang mga ini sa palangabuhian kag nagalala nga kundisyon sa pangabuhi sang mga pumuluyo.

Nag-epekto sadtong Enero 1 ang ikatatlo sa serye sang pagsaka sang sukot sa serbisyo sa tubig sa Metro Manila nga ₱7.32 para sa Maynilad Water Services kag ₱5.95 kada kubiko metro sang Manila Water Company. Sini nga Enero 7, ginpasakaan ang presyo sang kerosin kag diesel sang ₱1 kag ₱1.40/litro. Samtang, Enero man ang pagsugod sang pagsaka sang sukot sang mga kumpanya sang kuryente base sa gin-aprubahan nga pagsaka sang Energy Regulatory Board nga ₱3.05 bilyon para sa bilog nga tuig.

Gindungan pa ang dugang nga 1% nga buhin sa tuman kanubo na nga sweldo sang mga mamumugon para sa Social Security System. Ang pasaka-sukot nga ini ang ika-apat na sugod sang 2018, nga nagtulod nga mabuhinan ang sweldo sang ordinaryo nga mga mamumugon halin 12% padulong 15% kada bulan.

Kasugpon ang mga pabug-at nga ini sa malaba nga listahan sang mga paantus nga ginpatuman ni Ferdinand Marcos Jr halin sang nagpungko siya sa poder.

Sa nagligad nga tuig, indi magnubo sa 31 beses nga ginpasakaan sang mga kumpanya sa lana ang presyo sang mga produktong petrolyo. Nagresulta ini sa kabilugan nga pagsaka nga ₱13.05 sa kada litro sang gasolina, ₱11.30 kada litro sang diesel, kag ₱6.95 kada kilo sang LPG (katumbas sang ₱83 kada 11-kilogramo nga tangke). Dugang nga gasto ini sa pagbyahe, pagpangisda, pagpananom, panggatong kag pangkabilogan nga transportasyon. Sadtong Nobyembre 2024, ginreport sang mga drayber sang dyip nga nabuhinan sang tubtob ₱2,000 ang ila nga kita sa kada 25 ka adlaw nga pagbyahe. Nagreport man ang mga mangingisda sang buhin sang oras sang pagpalawod halin 6-8 padulong 4-6 tungod sa pagsaka sang presyo sang lana, nga nagabug-os sang 80% sang ila nga galastuhon sa pagpangisda.

Nagadako nga nagadako ang ganansya sang mga kumpanya sa lana. Nagadako ang kita sang Petron, pinakadako nga kumpanya sang lana sa pungsod, padulong ₱17.3 bilyon sa una nga katunga pa lang sang 2024. Ang apat ka sundanay nga pinakadalagko nga kumpanya ang nagganansya man sang ₱1.7-₱7 bilyon sa pareho nga panahon. Nakigbahin ang rehimen US-Marcos sa superganansya nga nahugakom sa mataas nga presyo sang lana sa dagway sang nagasinampaw nga buhis nga ginapas-an sang mga manogbakal.

Gintugutan man sang rehimen ang mga kumpanya sa kuryente nga pasakaan sang anom ka beses ang sukot. Sa Metro Manila kag kasikbit nga mga prubinsya nga sakop sang kumpanya nga Meralco, nagresulta ini sa pagsaka sang sukot sang tubtob ₱2.07/kwh ukon dugang nga ₱415.02/bulan sa isa ka pamilya nga nagakonsumo sang 200kwh kada bulan. Ginakaon sini ang tubtob sa 17% sang minimum nga sweldo sang isa ka mamumugon. Sa iban nga bahin sang pungsod, may panahon nga nagatimbuok padulong sa ₱19/kwh ang sukot sang mga distribyutor sang kuryente.

Ginpangapinan sang rehimen ang “kinahanglanon” sang mga kumpanya nga pataasan ang sukot para kuno “mabawi” sang mga ini ang mga pagsaka sang generation charge nga tuga naman sang pagsaka sang presyo sang kuryente sa Wholesale Electricity Spot Market (WESM). Kasubong sang lana, ang WESM ang monopolisado sang pinakadalagko nga burgesya kumprador, nga may mga stock, kon indi man direkta nga nagapanag-iya sang mga kumpanya nga distribyutor. Isa sa mga kumpanya nga ini ang Meralco nga nagatuga kag nagabaligya sang enerhiya sa WESM paagi sa Meralco PowerGen Corporation kag Cebu Energy Development Corporation, kag nagsulod sa mga Power Supply Agreement sa kaugalingon sini nga mga kumpanya.

Samtang nagabaka-baka ang pumuluyo nga mangita sang palangitan-an para indi sila ma-utdan sang serbisyo, ginpabugal sang Meralco nga malab-ot sini ang ₱43 bilyon nga neto nga kita nga target sa 2024, nga 17% mas madako sang sa kita sini sadtong 2023.

Sadtong 2024, naglab-ot sa ₱7.87 kada kubiko metro ang dugang nga sukot sang tubig sa Metro Manila. Ikaduha ini sa 5-andana nga pasaka-sukot nga nagsugod sadtong 2023. Kabahin ini sang gin-aprubahan sang Metropolitan Waterworks and Sewerage System (MWSS) nga 5-tuig programa agud “mabawi” sang mga kumpanya ang “mapierde” sa ila tuga sang implasyon kag agud dugangan ang imprastraktura para sa “mas maayo” nga serbisyo. Gintalana sa programa nga pag-abot sang 2027 magalab-ot sa ₱19.25 tubtob ₱20.37 kada kubiko metro ang kabilugan nga dugang sa sukot, pero tatlo ka tuig pa lang naglab-ot na ini sa ₱18.48 kag ₱20.40.

Magluwas sa duha ka kumpanya sa NCR, nagpatuman man sang tuman ka taas nga pagpasaka sang sukot ang Davao City Water District sang tubtob 32%. Kabahin ini sang kabilugan nga 60% nga pagsaka nga ginpatuman sang kumpanya halin 2022. Nagakahulogan ini sang ₱60-₱80 nga dugang nga sukot sa mga pamilya nga nagakonsumo sang 20 metro kubiko kada bulan.

Sa pihak nga bahin, tuman kagamay, kon may yara man sang kaayuhan nga ginhatag ang reaksyunaryo nga estado sa pumuluyo. Tuman ka gamay nga ₱31.29 kada adlaw ang kalabanan nga dugang sa sweldo nga ginmando sang 14 ka regional wage board. Pinakamanubo ang dugang-sweldo para sa mga mamumugon sa agrikultura (₱21/adlaw) kag pinakamataas sa indi agrikultura (₱75/adlaw), sa Calabarzon. Siyam ka rehiyon naman ang nagpasaka sang sweldo sang mga timbang sa balay sang ₱500-₱1,000/bulan. Tuman ini ka insulto sa mga mamumugon ilabi na nga yara sa ₱1,200 na ang dapat nga minimum nga sweldo para mabuhi sang disente ang isa ka 5-katawo nga pamilya.

Samtang, gindugangan lang sang masobra ₱200 ang sweldo sang pinakamanubo nga empleyado sa kasuguan nga ginpagwa sang rehimen sa temprano nga bahin sang 2024. Wala nasakop sa kasuguan nga ini ang mga empleyado nga nakapaidalom sa kaayusan nga job order/contract of service kag mga lokal nga gubyerno.