Dili mauswagong bag-ong tuig kundili dugang nga kalisud ang dala sa rehimeng US-Marcos sa pagsugod sa 2025. Sa unang adlaw pa lang sa tuig, nabundakan na ang publiko sa bag-ong serye sa pagsaka sa presyo sa mga palaliton ug bayronon. Bag-ong hampak kini sa panginabuhi ug nagkagrabeng kahimtang sa kinabuhi sa katawhan.

Gipatuman niadtong Enero 1 ang ikatulo sa serye sa pagsaka sa singil sa serbisyo sa tubig sa Metro Manila og ₱7.32/kubiko metro (Maynilad Water Services) ug ₱5.95/kubiko metro (Manila Water Company). Niadtong Enero 7, misaka ang presyo sa kerosin ug diesel og ₱1 ug ₱1.40 kada litro. Samtang, niadtong Enero usab nagsugod ang pagsaka sa singil sa mga kumpanya sa kuryente subay sa giaprobahan nga pagsaka sa Energy Regulatory Board nga ₱3.05 bilyon alang sa tibuok tuig.

Dugang pa dinhi ang 1% nga kaltas sa ubos na gani kaayong suhulan sa mga mamumuo para sa Social Security System. Kini nga pagsaka sa singil ikaupat na sukad 2018, nga nagduso sa kaltas sa suhulan sa ordinaryong mga mamumuo gikan 12% ngadto sa 15% kada bulan.

Kasumpay kini sa taas nga listahan sa mga paantus nga lakang nga gipahamtang ni Ferdinand Marcos Jr sukad sa iyang paglingkod sa gahum.

Sa miaging tuig, dili moubos sa 31 ka beses nga gipataas sa mga kumpanya sa lana ang presyo sa mga produktong petrolyo. Miresulta kini sa kinatibuk-ang pagsaka ngadto sa ₱13.05 kada litro sa gasolina, ₱11.30 kada litro sa diesel, ug ₱6.95 kada kilo sa LPG (katugbang sa ₱83 kada 11-kilogramong tangke). Dugang gasto kini sa pagpamasayro, pagpangisda, pagtanum, pangsugnod ug kinatibuk-ang transportasyon. Niadtong Nobyembre 2024, gitaho sa mga drayber sa dyip nga nakunhoran og hangtud ₱2,000 ang ilang kita sa kada 25 ka adlaw nga pagpamasayro. Gitaho usab sa mga mangingisda ang pagkunhod sa oras sa paglawig gikan 6-8 ngadto 4-6 tungod sa pagsaka sa presyo sa lana, nga naglangkob sa 80% sa ilang gasto sa pangisda.

Nagkadaku ang kita sa mga kumpanya sa lana. Midaku ang kita sa Petron, ang pinakadakung kumpanya sa lana sa nasud, ngadto sa ₱17.3 bilyon sa unang katunga pa lang sa 2024. Ang sunod nga upat ka pinakadakung kumpanya nakaganansya usab og ₱1.7-₱7 bilyon sa samang panahon. Nakibahin ang rehimeng US-Marcos sa sobrang ganansya nga nahakop sa taas nga presyo sa lana pinaagi sa patung-patong nga buhis nga gipapas-an sa mga konsyumer.

Gitugutan usab sa rehimen ang mga kumpanya sa kuryente nga patas-an og unum ka beses sa singil. Sa Metro Manila ug kasikbit nga mga prubinsya nga sakop sa kumpanyang Meralco, miresulta kini sa pagsaka sa singil og hangtud ₱2.07/kwh o dugang nga ₱415.02/bulan sa usa ka pamilya nga nagakonsumo og 200 kwh matag bulan. Ginakaon niini ang hangtud 17% sa minimum nga suhulan sa usa ka mamumuo. Sa ubang bahin sa nasud, adunay panahon nga misaka hangtud ₱19/kwh ang singil sa mga distributor sa kuryente.

Gidepensahan sa rehimen ang “panginahanglan” sa mga kumpanya nga patas-an ang singil aron kuno “mabawi” nila ang mga pagsaka sa generation charge nga hinungdan usab sa pagmahal sa presyo sa kuryente sa Wholesale Electricity Spot Market (WESM). Sama sa lana, ang WESM monopolisado sa pinakadakung burgesya kumprador, nga adunay mga sapi (share), kundili man direktang nanag-iya sa mga kumpanyang distributor. Usa sa maong mga kumpanya ang Meralco nga nagahimo ug nagabaligya og kuryente sa WESM pinaagi sa Meralco PowerGen Corporation ug Cebu Energy Development Corporation, ug misulod sa mga Power Supply Agreement sa kaugalingon niining mga kumpanya.

Samtang nagbaguod ang katawhan nga makakwarta aron dili sila maputlan sa serbisyo, gipasiatab sa Meralco nga makab-ot nila ang ₱43 bilyong netong kita nga target sa 2024, nga 17% mas daku kaysa kita niini niadtong 2023.

Niadtong 2024, mikabat sa ₱7.87 kada kubiko metro ang dugang singil sa tubig sa Metro Manila. Ikaduha kini sa 5-ka andanang pagsaka sa singil sugod niadtong 2023. Kabahin kini sa giaprobahan sa Metropolitan Waterworks and Sewerage System (MWSS) nga 5-ka-tuig nga programa aron “mabawi” sa mga kumpanya ang “mawala” kanila tungod sa implasyon ug aron dugangan ang imprastruktura para sa “mas maayo” nga serbisyo. Gitakda sa programa nga pag-abot sa 2027 moabot sa ₱19.25 hangtud ₱20.37 kada kubiko metro ang kinatibuk-ang dugang nga singil, apan tulo ka tuig pa lang miabot na kini og ₱18.48 ug ₱20.40.

Gawas sa duha ka kumpanya sa NCR, nagpatuman usab og grabeng pagsaka sa bayad ang Davao City Water District og hangtud 32%. Kabahin kini sa kinatibuk-ang 60% nga pagsaka nga gipatuman sa kumpanya sukad 2022. Nagpasabot kini sa ₱60-₱80 dugang-singil sa mga pamilya nga nagakonsumo og 20 metro kubiko matag bulan.

Sa pikas bahin, gamay kaayo, kung aduna man, ang gihatag nga alibyu sa reaksyunaryong estado sa katawhan. Mumhong ₱31.29 kada adlaw ang kasagarang dugang sa suhulan nga gimando sa 14 ka regional wage board. Pinakaubos ang dugang-suhulan alang sa mga mamumuo sa agrikultura (₱21/adlaw) ug pinakataas sa dili agrikultura (₱75/adlaw), sa Calabarzon. Siyam ka rehiyon usab ang nagpataas sa suhulan sa mga katabang og ₱500-₱1,000/bulan. Grabe kini nga insulto sa mga mamumuo ilabina nga ₱1,200 na ang angayang minimum nga suhulan aron mabuhi og tarung ang usa ka 5-ka tawong pamilya.

Samtang, gidugangan lamang og kapin ₱200 ang sweldo sa pinakaubos nga empleyado sa mando nga gipagawas sa rehimen sa sayong bahin sa 2024. Wala nalakip sa maong kamanduan ang mga empleyado nga nakapailalum sa job order/contract of service ug mga lokal nga gubyerno.