Imbes nga bugas nga tag-₱20 kada kilo, kamatis nga tag-₱20 kada usa an tinapo ha mga Pilipino ha pagsakob han 2025. Antes mahuman an Enero, aantuson liwat han katawhan an maabot ha 10% nga umento ha presyo han 60 nga batakan nga produkto, tubtub ₱2.70/litro nga utro nga paghitaas han mga produkto nga petrolyo, ngan dugang nga ₱15 kada biyahe ha LRT. Ini nga mga dugang nga arantuson maluon ha nahiuna na nga ginbalita nga umento ha sukot ha kuryente ngan tubig ngan dugang nga pag-iban ha sweldo han mga naghuhulog ha SSS o Social Security System. (Kitaon an kasumpay nga artikulo nga “Baga-kalamidad nga destroso an dara han rehimen US-Marcos ha katawhan,” Ang Bayan, Enero 7, 2025).

Diri la waray pulos, baratunon mismo han rehimen Marcos an dirudiretso nga pag-umento han sukot ngan presyo han mga papliton, labina han bugas, nga nagpapabagsak ha kalidad han kinabuhi han mga Pilipino. Imbes nga pakusgon ngan suportahan an lokal nga produksyon han bugas, dugang hini nga igin-abre an lokal nga merkado ha pagbaha han mahal nga imported nga bugas. Palpak an palisiya nga pag-iban han taripa ha imported nga bugas nga ginpapatuman komo pabor ha dagko nga importer ngan ismagler han bugas.

Gin-amin mismo han mga upisyal han Department of Agriculture ha mga pagbista ha Kongreso hadton Dis-yembre 2024 ngan hadin Enero an kawaray pulos han pag-iban han taripa agud paluruson an presyo han bugas. Sering nira, naghimubo an “landed cost” han imported nga bugas hin tubtub ₱8 kundi nagpapabilin nga lahos ha ₱50 an presyo han gin-iimport nga bugas ha merkado. Samwak an hoarding (pagtago han suplay) agud igpabilin nga hitaas an presyo. Hadton Disyembre 2024, ₱54.97 an abereyds nga presyo han kada kilo han well-milled nga bugas. Aada ha 23.3% o ₱10 nga mas hitaas ini itanding ha ₱44.54 kada kilo hadton Disyembre 2023. Ha luyo nga bahin, binagsak hin tubtub ₱10 an pagpalit han lokal nga humay kada kilo ha pareho nga panahon.

Resulta han waray wantas nga pag-umento han presyo han pagkaon ngan iba pa nga papliton an pagbagsak han tinuod nga balor han piso. Hadton 2024, an tinuod nga balor han usa kagatos ₱79 nala. An napapalit hadton 2018 nga ₱100 manginginahanglan na yana hin ₱121.

Ikatulo nga parte han gin-gagastusan han mga pamilya nga Pilipino amo an pagkaon. Tungod hini, mas hitaas an tantos han implasyon ha pinakakablas nga mga pamilya. Anuman nga umento ha presyo, ano man ini kaguti, magdudurot hin pagluros han ira kapas nga pumalit ngan batunon an ira batakan nga mga panginahanglan.

Susrunod nga kalamidad

Ginpagrabe an higtaas nga presyo han papliton han destroso nga gindurot han susrunod nga kalamidad ngan kawaray pulos han rehimen nga batunon an panginahanglan han katawhan ha atubangan hini. An hampak han importasyon dugang nga ginpagrabe han pagsulod han usa nga siklo han usa ha pinakagrabe nga El Niño Southern Oscillation (ENSO) tikang pa katunga han 2023. Ha syahan nga katunga han 2024, hinampak an ikog han El Niño nga nagresulta ha grabe nga kathuraw ha 12 nga prubinsya. Nadestroso hini an pakabuhi han masobra 300,000 nga parag-uma ha 17 nga prubinsya ngan nagruba ha paninanum nga nabalor hin ₱15.3 kabilyon.

Ginsundan an kathuraw hin magkusog nga pag-uran, bagyo, ngan uran nga dara han shearline (diin nagbabanggaay an mapaso ngan mataghum nga hangin) nga nagdara naman han mga pagbaha ngan pagtuno han tuna ngan nagpaanod ha magluya nga tulay, kalsada ngan bilding. Inagi ha nasud an 18 nga bagyo hadton 2024. Susrunod nga linasurbo an unom nga bagyo hadton Oktubre 27, 2024-Nobyembre 18, 2024 nga nagdestroso ha pananag-iya ngan panginabuhi han 15 kamilyon katawo ha 17 nga rehiyon, pinakadamo ngan pinakagrabe ha Bicol, Cagayan Valley, Central Luzon ngan Ilocos. Inabot ha ₱21 kabilyon an danyos hini pala nga unom nga bagyo ha agrikultura ngan imprastruktura. Ha paglasurbo han mga bagyo, inabot ha 2.9 kamilyon katawo an napiritan nga mag-ebakwet.

Ha pagtantiya han ahensya nga Pagasa, mahiaagum an nasud hin 6-8 nga bagyo ha syahan nga katunga han 2025, durot han paghampak han penomena nga La Niña nga parte han ENSO. An La Niña dara han mas mataghum nga hangin itanding ha normal nga temperatura ha kadagatan ha Pacific, diin nabubug-os an mayoriya han maraut nga panahon.

Hadin Enero la, damo nga bungto ngan umhanan ha Eastern Visayas, Bicol ngan Davao an gin-apo durot han dirudiretso nga uran ngan magkusog nga hangin. Sugad han milyun-milyon nga nadestroso, damo ha ira waray nakarawat nga bulig tikang ha reaksyunaryo nga gubyerno agud makarekober tikang ha kalamidad.