Imbes a bagas a sag-₱20 kada kilo, kamatis a sag-₱20 kada pidaso ti simmabat kadagiti Pilipino apagserrek ti 2025. Sakbay nga aggibus ti Enero, agalen met ti umili ti dumanon iti 10% a panagngato iti presyo ti 60 a basaran a produkto, agingga ₱2.70/litro a balbaliw a panagtayok kadagiti produkto a petrolyo, ken tuon a ₱15 kada byahe iti LRT. Dagitoy a nayon a baklayen ket tumuon iti immunan a naipadamag a nayon a singir iti kuryente ken danum ken nayon a kissay iti sweldo dagiti agitentennag iti SSS wenno Social Security System. (Kitaen ti kanaig nga artikulo a “Didigra iti umili ti ituntunda ti rehimen US-Marcos iti umili,” Ang Bayan, Enero 7, 2025).

Saan laeng nga inutil, sungsungbatan mismo ti rehimen Marcos ti tuloy-tuloy a panagngato ti singir ken presyo dagiti gagatangen, nangruna ti bagas, a mangipabpababa iti kalidad ti panagbiag dagiti Pilipino. Imbes a papigsaen ken suportaran ti lokal a produksyon ti bagas, ad-adda pay nga inlukat daytoy ti lokal a merkado iti panaglayus ti nangina nga imported a bagas. Palpak ti patakaran a panangkissay iti taripa iti imported a bagas a naipatungpal kas pabor iti dadakkel nga importer ken ismagler ti bagas.

Inamin mismo dagiti upisyal ti Department of Agriculture kadagiti panagdengngeg iti Kongreso idi Disyembre 2024 ken daytoy Enero ti kinainutil ti panagbaba ti taripa tapno ibaba ti presyo ti bagas. Kunada, bimmaba ti “landed cost” ti imported a bagas iti agingga ₱8 ngem agtaltalinaed a labes iti ₱50 ti presyo ti inangkat a bagas iti merkado. Nasaknap ti hoarding (pananngilemmeng ti suplay) tapno pagtalinaeden a nangato ti presyo. Idi Disyembre 2024, ti abereyds a presyo kada kilo ti well-milled a bagas ket ₱54.97. Daytoy ket 23.3% wenno ₱10 a nangatngato ngem ₱44.54 kada kilo idi Disyembre 2023. Iti bangir na, natennag agingnga ₱10 ti panaggatang iti lokal a pagay kada kilo iti kapada a panawen.

Resulta ti saan a maanawa a panagngato ti presyo ti taraon ken dadduma pay a gagatangen ti panagbagsak ti pudno a gatad ti piso. Idi 2024, ti pudno a gatad ti sangagasut a piso ket ₱79 laengen. Ti magatgatang idi 2018 a ₱100 ket agkasapulanen tatta ti ₱121.

Inkatlo ti pagkagkagastusan dagiti pamilya a Pilipino ket taraon. Gapu ditoy, nangatngato ti tantos ti implasyon iti karirigatan a pamilya. Anyaman a panagngato iti presyo, kasano man a kabassit daytoy, ket mangitunda ti panagsuwek iti kabaelanda a gumatang ken sungbatan dagiti basaran a pagkasapulan da.

Agsasaruno a didigra

Pinakaro ti agsasaruno a didigra ken kinainutil ti rehimen a sungbatan ti pagkasapulan ti umili ti nangangato a presyo ti gagatangen. Ti basnut ti importasyon ket ad-adda a pinakaro ti panagserrek ti siklo ti maysa iti kakarwan nga El Niño Southern Oscillation (ENSO) manipud pay katengngaan ti 2023. Iti umuna a gudwa ti 2024, bimmaut ti ipus ti El Niño a nagresulta iti nakaro a tikag iti 12 a prubinsya. Pinerdi daytoy ti pagbiagan ti nasurok 300,000 mannalon iti 17 a prubinsya ken nangdadael iti mulmula nga aggatad ti ₱15.3 bilyon.

Simmaruno iti tikag ti napipigsa a panagtudo, bagyo ken tudo nga intunda ti shearline (nu sadinno nga agdungdungpar ti napudot ken nalamiis nga angin) a nangitunda met kadagiti layus ken panagreggaay ti daga ken nangiyanud kadagiti narurukop a rangtay, kalsada ken pasdek. Dimmalan iti pagilyan ti 18 a bagyo idi 2024. Agsasaruno a bimmasnut ti innem a bagyo idi Oktubre 27, 2024-Nobyembre 18, 2024 a nangperdi iti sanikua ken pagbiagan ti 15 a milyon a katao iti 17 a rehiyon, kaadwan ken kakarwan idiay Bicol, Cagayan Valley, Central Luzon ken Ilocos. Dimmanon iti ₱21 bilyon ti danyos ti innem pay laeng a bagyo iti agrikultura ken imprastruktura. Iti kangitingitan dagiti bagyo, dimmanon iti 2.9 milyon a katao ti kapilitan a nagbakwit.

Iti panagtantya ti ahensya a Pag-asa, makapadas ti pagilyan ti 6-8 bagyo iti umuna a gudwa ti 2025, gapu iti panagbaut ti penomena a La Niña a paset ti ENSO. Ti La Niña ket ituntunda ti nalamlamiis kumpara iti normal a temperatura iti kabaybayan iti Pacific, nu sadinno a mabukbukel ti mayorya ti dakes a panawen.

Daytoy Enero laeng, adu nga ili ken kataltalonan iti Eastern Visayas, Bicol ken Davao ti limned iti layus gapu ti tuloy-tuloy a tudo ken napipigsa nga angin.Kas ti minilyon a nadangran, adu kadakuada ket awan ti maaw-awat na a tulong manipud iti reaksyunaryo a gubyerno tapno makabangon manipud iti didigra.