Maisugong giatubang sa lain-laing mga grupo, lakip ang Karapatan-Southern Tagalog, ang dayag nga pagpamig-ot ug kabangis militar sa 203rd IBde aron malunsad ang usa ka fact-finding mission (FFM) sa isla sa Mindoro niadtong Pebrero 23 hangtud Marso 1.

Laraw sa tim nga sutaon ang kahimtang sa masang Mangyan ug mag-uuma nga gigawong sa militarisasyon ug teroristang paghari sa militar. Dili moubos sa 10 ka batalyong pangkombat sa militar ang nakadeploy sa Mindoro alang sa kampanyang “kontra-insurhensiya.” Sa ilang imbestigasyon, narekord nila ang klase-klaseng paglapas sa militar sa internasyunal nga makitawhanong balaod, nga nagahatag-proteksyon sa mga sibilyan sa mga lugar kung asa adunay armadong panagbangi.

Partikular nga giadtuan sa tim ang lungsod sa Pola, Bulalacao ug Mansalay sa Oriental Mindoro kung asa nataho ang serye sa mga paglapas sa tawhanong katungod sa mga engkwentro sa 203rd IBde sa Bagong Hukbong Bayan (BHB)-Mindoro niadtong Pebrero. Pag-abot pa lang sa tim sa isla, gipahamtang na ang dili deklaradong balaod militar sa mga barangay.

Sa Pola, giharang ug wala gitugutan ang tim nga makasulod sa tulo ka gibulabog nga mga barangay. Gipagawas ang mga upisyal nga anaa sa maayong kahimtang ang komunidad. Apan sa pakighinabi sa mga residente, nasuta sa tim ang kahadlok nga gibunga ngadto sa mga residente sa gihimong istraping sa militar human ang 3-ka-oras nga pinusilay. Tungod dinhi, natukmod silang magbakwit. Usa ka inahan ug iyang 3-ka-bulang anak ang hilabihang natroma.

Human ang insidente, gitigum sa militar ang mga upisyal sa barangay aron ipatuman ang lockdown sa mga komunidad. Nagpahamtang sila og curfew ug pagrekisa, ug gihulgang kasuhan ang kinsamang dili mosunod sa mando.

Gihimong baraks sa mga sundalo ang eskwelahan sa komunidad ug nagtukod og mga tsekpoynt. Adunay mga maglulubi nga iligal nga giaresto ug giakusahang mga Pulang manggugubat. Napugos ang mga sundalo nga buhian sila human mapamatud-ang mga residente sila sa lugar. Daku ang nalugi sa mga mangooprasay tungod kay gibawalan o nahadlok silang mag-adto sa uma. Kini taliwala nga taas ang palit sa kopras. Bisan ang mga resort gibawalang modawat og turista. Samtang, usa ka semana nga walay klase ang mga eskwelahan sa duha ka barangay.

Reklamo sa mga residente, sa pipila ka adlaw nga restriksyon sa mga sundalo wala silay nadawat nga unsamang kumpensasyon o hinabang gikan sa estado.

Susamang sitwasyon usab ang nasuta sa tim sa duha ka barangay sa Bulalacao. Dungan sa pakighinabi sa mga residente, nanghatag sila og mga polyeto nga naghisgot sa kahimtang sa tawhanong katungod sa isla sa Mindoro.

Naglunsad ang tim og Basic Human Rights Orientation sa mga katutubong Mangyan-Hanunuo aron ipahibalo ang ilang mga batakang katungod ug mapanalipdan ang ilang kaugalingon sa panahon sa pagpanghasi sa militar.

Sa Mansalay, gihinabi sa tim ang mga residente sa usa sa mga apektadong barangay. Ayha mibiya sa isla, nagpahigayon ang tim og candle lighting ug paghalad og pag-ampo sa usa ka simbahan sa Calapan.

Atol sa FFM, giharas ug gihasmagan sa duha ka ahente sa paniktik sa militar ang tulo ka myembro sa tim samtang nagpahulay. Giwakli sa braso ang usa samtang gibaharan ang duha ug nagsulay pang batuon sa duha ka ahente ang tim. Sa tibuok panahon, walay hunong ang pagpaniktik kanila sa mga ahente sa militar.

Atubangan sa maong mga pagsulay, malampuson nga nakareport ang FFM sa publiko sa resulta sa ilang imbestigasyon niadtong Marso 5 sa Quezon City. Saad sa tim, mobalik sila sa isla sa Mindoro sa mosunod pang mga higayon aron padayon nga panalipdan ang katungod sa masang Mindoreño.

Sa adlaw mismo sa ilang pagbiya niadtong Marso 1, nataho ang lain na usab nga serye sa aerial strafing ug pagpamomba sa 203rd IBde sa Mansalay, Oriental Mindoro. Sa taho sa mga residente, duha ka hugna nga nagpaulan og bala ang duha ka helikopter nga Blackhawk sa tulo ka magkasikbit nga sityo sa Barangay Panaytayan. Nagbunga kini sa bag-o na usab nga kalisang sa mga sibilyan. Gipanghimakak sa lokal nga yunit sa Bagong Hukbong Bayan nga adunay naigong yunit sa lugar diin nagpaulan og bala.