Natured a sinaranget ti nadumaduma a grupo, kabilang ti Karapatan-Southern Tagalog, ti sangon-sango a panaglipit ken militar a kinaranggas ti 203rd IBde tapno maiyaramid ti maysa a fact-finding mission (FFM) iti isla ti Mindoro idi Pebrero 23 agingga Marso 1.

Panggep ti tim nga ammuen ti kasasaad ti masa a Mangyan ken mannalon a saksakloten ti militarisasyon ken terorista a panagari ti militar. Saan a bumaba iti 10 a batalyon a pangkombat ti militar ti nakapakat idiay Mindoro para iti kampanya a “kontra-insurhensya.” Iti imbestigasyon da, naimaldit met ti nadumaduma a panaglabsing ti militar iti internasyunal a makatao a linteg, a mangmangted proteksyon kadagiti sibilyan kadagiti lugar nga adda ti armado a risiris.

Partikular a tinurong ti tim dagiti ili ti Pola, Bulalacao ken Mansalay idiay Oriental Mindoro nu sadinno a naiyulat ti serye dagiti panaglabsing iti karbengan-tao kasaruno dagiti engkwentro ti 203rd IBde iti New People’s Army (NPA)-Mindoro idi Pebrero. Apagsangpet pay laeng ti tim iti isla, nakapatawen ti saan a deklarado a linteg militar kadagiti barangay.

Idiay Pola, hinarang ken saan a napalubosan a makastrek ti tim iti tallo a nabulabog a barangay. Pinarwar dagiti upisyal a nasayaat ti kasasaad ti komunidad. Ngem iti pannakiuman kadagiti residente, naamuan ti tim ti riribuk nga intunda kadakuada dagiti inyaramid dagiti militar nga istraping manipud iti ere kalpasan ti 3-oras a sinnukat ti putok. Gapu ditoy, naiduron da nga agbakwit. Maysa nga ina ken ti 3-bulan a maladaga na ti palalo a natroma.

Kalpasan ti insidente, miniting ti militar dagiti upisyal ti barangay tapno ipatungpal ti lockdown kadagiti komunidad. Nagiyatnag da ti curfew ken panagrikisa, ken nagpangta da a makasuan dagiti saan a sumurot iti mandar.

Inaramid a baraks dagiti soldado ti eskwelaan iti komunidad ken nagitakder da kadagiti tsekpoynt. Adda dagiti mannalon ti niyog nga iligal nga inaresto ken inakusaran da a Nalabbaga a mannakigubat. Napilitan dagiti soldado a ruk-atan isuda kalpasan a mapaneknekan a residente da iti lugar. Dakkel ti nalugi kadagiti agkopkopras gapu ta maparparitan wenno mabuteng da a mangged. Nangato pay koma ti panaggatang ti kopras. Uray dagiti resort ket naparitan nga umawat kadagiti turista. Kabayatan na, makalawas nga awan serrek kadagiti eskwelaan iti dua a barangay.

Reklamo dagiti residente, iti mano nga aldaw a panagir-irut dagiti soldado ket awan man laeng ti naawat da nga anyaman a kumpensasyon wenno tulong manipud iti estado.

Kapada a sitwasyon met ti naamuan ti tim iti dua a barangay idiay Bulalacao. Kagiddan ti pannakiuman kadagiti residente, nagiwaras da kadagiti polyeto nga aglalaon ti kasasaad ti karbengan-tao iti isla ti Mindoro.

Nagisayangkat ti tim ti Basic Human Rights Orientation kadagiti katutubo a Mangyan-Hanunuo tapno ipakaammo dagiti basaran a karbengan da ken masalakniban ti bagbagi da iti panawen ti panangriribuk ti militar.

Idiay Mansalay, nakauman met ti tim dagiti residente ti maysa kadagiti apektado a barangay. Sakbay a panawan da ti isla, nagiyaramid ti tim ti candle lighting ken panangisagut ti kararag iti maysa a simbaan idiay Calapan.

Iti kangitingitan ti FFM, hinaras ken sinaktan ti dua nga ahente a paniktik ti militar ti tallo a kabilang iti tim bayat nga agin-inana da. Ginuyod da ti takyag ti maysa bayat a linayatan da ti dua ken ginandat pay a barsaken ti dua nga ahente ti tim. Iti intero a panawen, awan-sarday ti panagtiktik kadakuada dagiti ahente ti militar.

Iti sango dagitoy a pannubok, balligi a nakapag-ulat ti FFM iti publiko iti resulta ti imbestigasyon da idi Marso 5 idiay Quezon City. Inkari ti tim nga agsubli da iti isla ti Mindoro iti sumaruno pay a gundaway tapno ituloy ti panangsalaknib iti karbengan ti masa a Mindoreño.

Iti mismo nga aldaw ti ipapanaw da idi Marso 1, naiyulat ti baro a serye ti aerial strafing ken panagbomba ti 203rd IBde idiay Mansalay, Oriental Mindoro. Iti ulat dagiti residente, dua a daras a nagpatudo ti bala ti dua nga helikopter a Blackhawk iti tallo nga agkakaabay a sityo iti Barangay Panaytayan. Nangitunda daytoy ti baro a riribuk kadagiti sibilyan. Pinaglibakan ti lokal a yunit ti New People’s Army nga adda ti natamaan a yunit da iti lugar a pinatuduan ti bala ti militar.