Kas kadagiti napalabas nga eleksyon, pinagaryan ti “guns, goons, gold” ti eleksyon a midterm tatta 2025. Agdadata ti nagbalin a sinasaur ken manipulasyon babaen ti automated a panagbobotos ken kinaranggas laban iti kadawyan nga umili. Awan ti baro iti eleksyon, ken balbaliw nga inikkan daytoy ti demokratiko nga abbong ti panangipatugaw kadagiti mangibagi kadagiti apo’t daga, dadakkel a burges kumprador ken ti imperyalista a US.

Natatek ti sinasaur

Mano nga aldaw sakbay ti panagbobotos, naibunannag a sinukatan ti Miru ken Comelec ti sistema a mangkonkontrol kadagiti “automated counting machine” a saan a dimmalan iti independyente a panagsukimat ken panagrepaso.

Iti mismo nga aldaw, nadumaduma nga anomalya ti naiyulat dagiti grupo nga agpalpaliiw iti eleksyon. Iti ulat ti grupo a Kontra Daya, nasurok 50% dagiti reklamo a naawat da ket seknan kadagiti pimmalya a makina, kasaruno ti iligal a panagkampanya, ginnatangan ti botos ken dagiti mapukpukaw a nagan kadagiti listaan ti botante. Adda met dagiti ulat ti Red-tagging ken panagipasaknap ti peke a damdamag.

Apaglukat pay laeng dagiti presinto, adun dagiti simmangpet a reklamo panggep iti “inconsistency” wenno saan a panagtutunos dagiti makina ti Miru Systems Co. Ltd, kumpanya a South Korean, a binayadan ti gubyerno ti ₱18 bilyon.

Kabilang ditoy ti adu nga ulat ti saan a naallawat a botos gapu iti “overvoting” (sobra a botos kadagiti pusisyon). Adda met dagiti ulat ti “undervoting” (kurang a botos) uray pay kumpleto ti minarkaan dagiti botante. Dinillaw dagiti grupo ti “marker” (pentel pen) a naaramat nga addaan palalo a napuskol a tinta ken nangato a “sensitivity” (kinasensetibo) ti makina.

Segun iti Parish Pastoral Council for Responsible Voting (PPCRV), tatta laeng nga eleksyon a nakaawat da ti kasdiay kaadu ken klase dagiti reklamo. Kuna daytoy, saan a maamuan nu agtunos dagiti botos iti balota iti irerehistro ti makina, malaksid laengen nu manwal a bilangen dagitoy.

Adda ti 18.2 milyon a naimaldit nga “overvote” nu sadinno a 16.8 kadagiti senador bayat nga adda ti dandani 3.3 milyon iti party-list. Nayon ditoy, adu a presinto ti naladaw idi nangrugin ti panagbobotos gapu ta saan a kankanen (ti makina) ti balota.

Inyulat met ti PPCRV dagiti anomalya iti panangibato ti Comelec kadagiti resulta ti panagbibilang. Alas-8 ti rabii iti aldaw ti panagbobotos, inreklamo ti grupo a saan a kagiddan a naawat daytoy dagiti elektoral a transmisyon. Ti naawat da a 15% ket aglalaon laeng ti “headers” ken saan a dagiti aktwal a botos. Ad-adda a nagbalin a pagduduaan ti panagbilang idi kellaat nga ikissay ti Comelec ti 5 milyon a botos manipud iti 15,000 presinto gapu ta “nadoble” kano dagitoy.

Natatek met ti anomalya ti “online voting” dagiti overseas Filipino workers nu sadinno a narigatan da nga agbotos gapu ditoy.

Nakaad-adu met ti naiyulat a kinaranggas nga addaan kainaigan iti eleksyon iti panawen ti kampanya. Manipud Enero agingga Abril, adda ti naiyulat a 26 nga insidente. Iti bisperas ken mismo a kaaldawan ti panagbobotos, nasaknap dagiti ulat ti pinnaltog ken armado nga atake a nagresulta iti 16 a natay.

Kabayatanna, saan a naipatungpal ti European Union Election Observation Mission ti rebbengen daytoy nga agpaliiw iti eleksyon iti pagilyan kalpasan a paritan isuda ti Comelec a makastrek kadagiti presinto iti aldaw ti panagbobotos. Nadlaw da met ti nasaknap a ginnatangan ti botos iti pagilyan.

Naimaldit met ti International Observer Mission ti agtutuon nga anomalya iti panagpaliiw da. Simmango met daytoy iti agdadata a panagikuspil ti estado idi maparitan ti maysa a delegado da a makastrek iti Pilipinas ken maideport iti US.

Panagari ti sumagmamano

Nalpas ti eleksyon 2025 ngem awan ti baro ken isu met la nga isu dagiti nagan dagiti nangabak ken nakaala ti poder.

Lima a Marcos ti nangabak iti napalabas nga eleksyon. Agtugaw kas senador ni Imee Marcos, ni Cecilia Araneta-Marcos kas gobernador ken Matthew Joseph Manotoc kas bise gobernador, ni Ferdinand Alexander Marcos (Sandro) ken Angelo Marcos Barba kas kongresista ti umuna ken maikadwa a distrito ti Ilocos Norte.

Saan met a bumaba iti lima a Romualdez, kabagyan met dagiti Marcos, ti nakaala ti pwesto idiay Leyte. Nangabak kas kongresista ni Martin Romualdez iti umuna a distrito ti Leyte. Nabukodan da ti pusisyon ti mayor, bise mayor ken maysa a konsehal iti Tacloban City. Maysa met a Romualdez ti agtugaw kas maysa iti tallo a mangibagi ti Tingog Party-list, partido a binukel ti pamilya.

Iti benneg dagiti Duterte, innem ti nangabak iti eleksyon. Mainayon da iti nakatugaw a Bise Presidente Sara Duterte ken maysa a kapitan ti barangay idiay Davao City. Nabukodan dagiti Duterte ti intero a Davao City (mayor, bise mayor, kongresista ti umuna ken maikadwa a distrito ken maysa a konsehal). Nabotosan a mayor ni Rodrigo Duterte uray nakabalud iti International Criminal Court idiay The Hague gapu iti kaso a krimen iti sangkataw-an. Nangabak met ti maysa a Duterte nga umuna a nominado ti PPP Party-list.

Kabayatanna, nakaala ti tallo a pwesto ti Duterte Youth Party-list a numan pay saan a dagiti Duterte ti nominado ket agserserbi a silpo ti bileg da.

Iti Senado, dua a Tulfo tatta ti nakatugaw kalpasan a mangabak ni Erwin. Adda met ti sag-dudwa a senador dagiti Cayetano ken Villar. Siguden a nakatugaw ditoy ti agkabsat nga Ejercito-Estrada iti sidong ti kapada a pamilya.

Agtaltalinaed met ti kapet dagiti Bulut iti Apayao, dagiti Ortega iti La Union, pamilya a Dy iti Isabela, Ebdane iti Zambales, Kho iti Masbate, dagiti Tan ti Samar, Alonto-Adiong ti Lanao del Sur, Hataman-Salliman ti Basilan, pamilya a Sali iti Tawi-Tawi ken adu pay.