Kaangay sa nagligad nga mga eleksyon, ginharian sang “guns, goons, gold” ang eleksyon midterm subong nga 2025. Hayagan ang nangin dinayaay kag maniobrahanay gamit ang automated nga piniliay kag kalakasan batuk sa kinaandan nga pumuluyo. Wala sang bag-o sa eleksyon, kag ginhatagan sini liwat sang demokratikong tabon ang pagpapungko sa mga tiglawas sang mga dalagko nga agalon mayduta, mga dalagko nga burgesya kumprador kag sang imperyalistang US.

Napun-an sang dinayaay

Pila ka adlaw antes ang botohay, nabuyagyag nga gin-islan sang Miru kag Comelec ang sistema nga nagakontrol sa mga “automated counting machine” nga wala nag-agi sa independyente nga pagkilatis kag pagrepaso.

Sa mismo adlaw, nanari-sari nga anomaliya ang nareport sang mga grupo nga naga-obserbar sa eleksyon. Sa report sang grupo nga Kontra Daya, masobra sa 50% sang mga reklamo nga nabaton nila may kaangtanan sa nagpalpak nga mga makina, sunod ang iligal nga pagpangkampanya, baklanay sang boto kag nadula nga mga ngalan sa mga listahan sang botante. May mga report man sang Red-tagging kag pagpalapta sang peke nga balita.

Pagbukas pa lang sang mga presinto, nagdinagsa na ang mga reklamo bahin sa “inconsistency” sang mga makina sang Miru Systems Co. Ltd, kumpaniya nga South Korean, nga ginbayaran sang gobyerno sang ₱18 bilyon.

Lakip diri ang madamo nga report sang wala ginbaton nga mga boto tungod sa “overvoting” (sobra nga boto sa mga pusisyon). May yara man report sang “undervoting” (kulang nga boto) bisan pa kumpleto ang ginmarkahan sang mga botante. Ginbatikos sang mga grupo ang “marker” (pentel pen) nga gingamit nga masyado ka damol ang tinta kag mataas ang “sensitivity” sang makina.

Suno sa Parish Pastoral Council for Responsible Voting (PPCRV), subong nga eleksyon lang sila nakabaton sang amo sini ka damo kag klase nga mga reklamo. Suno diri, indi mahibaluan kon husto ang mga boto sa balota sa ginrehistro sang makina, magluwas na lang kon manwal nga isipon ang mga ini.

May yara 18.2 milyon ang nalista nga “overvote” kon diin 16.8 ang sa mga senador samtang may yara halos 3.3 milyon sa party-list. Dugang diri, madamo nga mga presinto ang naulihi na nagsugod sang botohay tungod indi pagkaunon sang makina ang balota.

Gin-report man sang PPCRV ang mga anomaliya sa paghaboy sang Comelec sang mga resulta sang inisipay. Alas-8 sang gab-i sa adlaw sang botohay, ginreklamo sang grupo nga indi dungan sini nabaton ang mga electoral transmission. Ang nabaton nila 15% naga-unod lang sang “headers” kag indi sang aktwal nga boto. Mas nga nangin makaduluda ang inisipay sang kalit nga ginbuhin sang Comelec ang 5 milyon nga boto halin sa 15,000 ka presinto tungod “nagdoble” kuno ang pag-isip sang mga ini.

Napun-an man sang anomaliya ang “online voting” sang mga overseas Filipino workers kon diin nabudlayan sila nga magboto tungod diri.

Tuman ka damo man sang na-report nga kalakasan nga may kaangtanan sa eleksyon sa panahon sang kampanya. Halin Enero tubtob Abril, may na-report nga 26 ka insidente. Sa bisperas kag mismo adlaw sang botohay, lapnagon ang mga report sang tiruhay kag armado nga atake nga nagresulta sang 16 ka patay.

Samtang, wala natungdan sang European Union Election Observation Mission ang bug-os nga katungdanan sini nga mag-obserbar sa eleksyon sa pungsod pagkatapos sila dumilian sang Comelec nga makasulod sa mga presinto sa adlaw sang piniliay. Natalupangdan man nila ang lapnagon nga baklanay sang boto sa pungsod.

Nalista man sang International Observer Mission ang sampaw-sampaw nga mga anomaliya sa ila pag-obserbar. Nag-atubang man ini sang direkta nga pagpang-ipit sang estado sang dumilian ang isa ka delegado sini nga makasulod sa Pilipinas kag i-deport sa US.

Paghari sang pipila

Natapos ang eleksyon 2025, apang wala sang bag-o kag amo man gihapon ang mga ngalan kag nakakuha sang poder.

Lima ka Marcos ang nagdaog sa nagligad nga eleksyon. Mapungko bilang senador si Imee Marcos, si Cecilia Araneta-Marcos bilang gobernador kag Matthew Joseph Manotoc bilang bise gobernador, si Ferdinand Alexander Marcos (Sandro) kag Angelo Marcos Barba bilang kongresista sang una kag ikaduha nga distrito sang Ilocos Norte.

Indi naman magnubo sa lima ka Romualdez, himata man sang mga Marcos, ang nakakuha sang pwesto sa Leyte. Nagdaog bilang kongresista si Martin Romualdez sa una nga distrito sang Leyte. Naubos nila ang pusisyon sang alkalde, bise alkalde, kag isa ka konsehal sa Tacloban City. Isa ka Romualdez man ang magapungko bilang isa sa tatlo ka tiglawas sang Tingog Party-list, partido nga gintukod sang pamilya.

Sa bahin sang mga Duterte, anum ang nagdaog sa eleksyon. Dugang sila sa nagapungko nga si Bise Presidente Sara Duterte kag isa ka barangay kapitan sa Davao City. Naubos sang mga Duterte ang bug-os nga Davao City (alkalde, bise alkalde, kongresista sang una kag ikaduha nga distrito kag isa ka konsehal). Napili nga alkalde si Rodrigo Duterte bisan nga nakabilanggo sa International Criminal Court sa The Hague tungod sa kaso nga krimen sa katawhan. Nagdaog man ang isa ka Duterte nga una nga nominado sang PPP Party-list.

Samtang, nakakuha sang tatlo ka pwesto ang Duterte Youth Party-list, bisan indi mga Duterte ang nominado nagaserbe nga ekstensyon sang ila gahum.

Sa Senado, duha ka Tulfo subong ang nagapungko pagkatapos nga nagdaog si Erwin. May yara man tag-duha ka senador ang mga Cayetano kag Villar. Daan na nga nagapungko diri ang mag-utod sa idalum sang pamilya nga Ejercito-Estrada.

Nagpabilin naman ang uyat sang mga Bulut sa Apayao, mga Ortega sa La Union, pamilya Dy sa Isabela, Ebdane sa Zambales, Kho sa Masbate, mga Tan sang Samar, Alonto-Adiong sang Lanao del Sur, Hataman-Salliman sang Basilan, pamilyang Sali sa Tawi-Tawi kag madamo pa nga iban.