Sugad han naglabay nga mga eleksyon, ginhahadian han “guns, goons, gold” an midterm nga eleksyon yana nga 2025. Butaray an nagin panlimbong ngan maniobrahay gamit an automated nga eleksyon ngan kamadarahug kontra ha ordinaryo nga katawhan. Waray bag-o ha eleksyon, ngan utro nga gintagan hini han demokratiko nga tahub an pagpwesto ha mga tinaglawas han dagko nga agaron may tuna, dagko nga kumprador burgesya ngan imperyalismo nga US.

Puno hin panlimbong

Pira kaadlaw antes an piniliay, nabuksas nga ginliwanan han Miru ngan Comelec an sistema nga nagkokontrol ha mga “automated counting machine” nga waray umagi ha independyente nga pag-aram ngan pagrepaso.

Ha mismo nga adlaw, dirudilain nga anomaliya an nahireport han mga grupo nga tagbantay ha eleksyon. Ha report han grupo nga Kontra Daya, masobra 50% han mga reklamo nga nakarawat nira may kalabutan ha nagpalpak nga mga makina, sunod an iligal nga pangampanya, pamalit han botos ngan nawawara nga ngaran ha mga listahan han botante. Mayda liwat mga report han Red-tagging ngan pagpasarang hin buwa nga balita.

Pag-abre pa la han mga presinto, damo na an mga reklamo hiunong ha “inconsistency” han mga makina han Miru Systems Co. Ltd, kompaniya nga South Korean, nga ginbaydan han gubyerno hin ₱18 kabilyon.

Kalakip dinhi an damo nga report han diri ginkarawat nga mga boto tungod ha “overvoting” (sobra nga botos ha mga pusisyon). Mayda liwat report han “undervoting” (kulang nga botos) bisan pa kumpleto an ginmarkahan han mga botante. Gintudlok han mga grupo an “marker” (pentel pen) nga gingamit nga madakmol ura-ura an tinta ngan hitaas nga “sensitivity” han makina.

Sigon ha Parish Pastoral Council for Responsible Voting (PPCRV), yana nga eleksyon la hira nakakarawat hin sugad kadamo ngan tipo han mga reklamo. Sering hini, diri mahibabaruan kun tukma an mga botos ha balota ha iginrerehistro han makina, labot na la kun manwal ini nga ihapon.

Mayda 18.2 kamilyon an nahirekord nga “overvote” diin 16.8 an ha mga senador samtang mayda haros 3.3. kamilyon ha party-list. Dugang hini, damo nga mga presinto an naurhi na nga nagtikang han botosay tungod kay diri ginkakarawat an balota.

Iginreport liwat han PPCRV an mga anomaliya ha pagpasa han Comelec han mga resulta han pag-ihap. Alas-otso han gab-i ha adlaw han botosay, iginreklamo han grupo nga diri hini dungan nga nakarawat an mga electoral transmission. An nakarawat nira nga 15% nag-uunod la hin “headers” ngan diri aktwal nga mga botos. Mas nagin makatarahap an ihapay han tigda nga igin-iban han Comelec an 5 kamilyon nga botos tikang ha 15,000 nga presinto tungod kay “nadoble” kuno an pag-ihap hini.

Puno liwat hin anomaliya an “online voting” han mga overseas Filipino workers diin nakurian hira nga bumutos tungod hini.

Damo gud liwat an nahireport nga kamadarahug nga may kalabutan ha eleksyon ha panahon han kampanya. Tikang Enero tubtub Abril, mayda nahireport nga 26 nga insidente. Ha bisperas ngan mismo ha adlaw han botosay, samwak an mga report han pupsilay ngan armado nga atake nga nagresulta ha 16 nga patay.

Samtang, waray mahipatuman han European Union Election Observation Mission an bug-os nga responsabilidad hini nga magbantay ha eleksyon ha nasud kahuman hira igdiri han Comelec nga makasulod ha mga presinto ha adlaw han piniliay. Naobserbaran liwat nira an hiluagan nga pamalit han botos ha nasud.

Nahirekord liwat han International Observer Mission an luun-luon nga mga anomaliya ha ira pagbabantay. Inatubang liwat ini ha butaray nga panmuypoy han estado han did-an an usa nga delegado hini nga makasulod ha Pilipinas ngan i-deport ha US.

Paghahadi han pipira

Nahuman an eleksyon 2025, kundi waray bag-o ngan papreho pa gihap an mga ngaran han mga nagdaug ngan nakakuha han poder.

Lima nga Marcos an nagdaug ha naglabay nga eleksyon. Malingkod komo senador hi Imee Marcos, hi Cecilia Araneta-Marcos komo gobernador ngan Matthew Joseph Manotoc komo bise gobernador, hi Ferdinand Alexander Marcos (Sandro) ngan Angelo Marcos Barba komo kongresista han syahan ngan ikaduha nga distrito han Ilocos Norte.

Diri naman mamenos ha lima nga Romualdez, kaurupdan gihap han mga Marcos, an nakakuha han puwesto ha Leyte. Nagdaug komo kongresista hi Martin Romualdez ha syahan nga distrito han Leyte. Nakontrol nira an posisyon han meyor, bise meyor, ngan usa nga konsehal ha Tacloban City. Usa nga Romualdez liwat an malingkod komo usa ha tulo nga tinaglawas han Tingog Party-list, partido nga ginbug-os han pamilya.

Ha gapil han mga Duterte, unom an nagdaug ha eleksyon. Dugang hira ha nakalingkod nga hi Bise Presidente Sara Duterte ngan usa nga kapitan han barangay ha Davao City. Nakontrol han mga Duterte an bug-os nga Davao City (meyor, bise meyor, kongresista han syahan ngan ikaduha nga distrito ngan usa nga konsehal). Naeleher nga meyor hi Rodrigo Duterte bisan kun nakapriso ha International Criminal Court ha The Hague tungod ha kaso nga krimen kontra katawhan. Nagdaug liwat an usa nga Duterte nga syahan nga nominado han PPP Party-list.

Samtang, nakakuha han tulo nga pwesto an Duterte Youth Party-list nga bisan kun diri mga Duterte an nominado nagseserbe nga ekstensyon han ira poder.

Ha Senado, duha nga Tulfo yana an nakalingkod kahuman magdaug hi Erwin Tulfo. Mayda gihap tag-duha nga senador an mga Cayetano ngan Villar. Nahiuna nga nakalingkod dinhi an magbugto ha ilarum han pamilya nga Ejercito-Estrada.

Nagpapabilin naman an kapyot han mga Bulut ha Apayao, mga Ortega ha La Union, pamilya nga Dy ha Isabela, Ebdane ha Zambales, Kho ha Masbate, mga Tan han Samar, Alonto-Adiong han Lanao del Sur, Hataman-Salliman han Basilan, pamilya nga Sali ha Tawi-Tawi ngan damo pa nga iba.