Kada Martes, nagabag-o ang presyo sang mga produktong petrolyo sa Pilipinas.Halin Enero tubtob Mayo 20, nagsaka ini sang 11 ka beses samtang 10 ka beses naman ini nga nagnubo. Mas dalagko ang mga pagsaka kumparar sa mga pagnubo nga nagresulta sa neto nga dugang nga ₱4/litro sa presyo sang gasolina kag ₱3.80/litro sa presyo sang diesel.

Sadtong Mayo 20, liwat nagprotesta ang mga demokratikong grupo, sa pagpanguna sang Bayan Muna, batuk sa isa na naman ka dako nga pagsaka sang presyo (₱1.30/litro sa gasolina; ₱1.80 sa diesel, kag ₱0.95-₱1.40 sa kerosene). Ini sa pihak sang tayuyon nga pagnubo sang presyo sang krudo nga lana sa merkado halin pa Abril nga tubtob $10 kada bariles.

Permi na lang, ginarason sang mga kumpaniya sang lana kag sang Department of Energy (DoE) nga ang pagsaka sang presyo “laragway sang pagbag-o bag-o sang presyo sang krudo nga lana sa pangkalibutanon nga merkado.” Lakip sa mga ginarason ang pagbuhin sang produksyon sang Organization of the Petroleum Exporting Countries (OPEC), pagsaka sang demand sa mga matugnaw nga pungsod, pati na ang paglupok sang mga armado nga kagamo nga may kaangtanan sa mga prodyuser sang lana.

Manipulasyon kag monopolyo nga pagpresyo

Indi prodyuser sang lana ang Pilipinas. Isa lang ang planta sini nga nagarepina sang krudo nga lana. Sadtong 2024, ginabana-bana nga yara sa abereyds nga 471,000 bariles sang lain-lain nga klase sang produktong petrolyo kada adlaw ang ginakonsumo sa pungsod, kon diin 95-99% sini imported. Sadtong 2022,78.2% sang imported nga lana repinado, samtang 21.8% lang ang gina-import nga krudo nga lana.

Gani, matuod nga apektado ang lokal nga presyo sang lana sang pagbag-o bag-o sang presyo sang krudo nga lana sa kalibutan, apang indi ini direkta. Mas direkta ang epekto sa lokal nga presyo ang mga pagbag-o sa gasto sa pagrepina, mga problema sa suplay ukon proseso sa pagrepina, lokal nga ginpatong nga mga buhis (12% VAT kag excise), gasto sa transportasyon kag bayluhanay sang piso kag dolayar.

Sa kabug-osan, apektado sang mga hulag-kartel sang OPEC+ ang presyo tungod kontrolado sini ang 40% sang suplay kag 80% sang mga reserba nga lana sa bug-os nga kalibutan. May ikasarang ang kartel nga magtalana sang sobra-sobra sa gasto sini sa produksyon ang baklanay sang krudo nga lana sa merkado. Ang Aramco sang Saudi Arabia, halimbawa, makaprodyus sang krudo nga lana sa balor nga $11.80/bariles sadtong 2024. Sa tuig nga ini, yara sa $31/bariles ang baligyaanay sa pangkalibutanon nga merkado.

Ginamanipular sang OPEC+ ang presyo sang krudo nga lana sa pangkalibutanon nga merkado paagi sa koordinado nga pagbuhin ukon pagdugang sang suplay. Sa isa ka pagtuon, ginasiling nga tubtob 30% sang pangkalibutanon nga presyo sang lana tungod sang manipulasyon sang OPEC+ sa suplay.

Ulihi nga nagtalana sang pagbuhin sang produksyon ang OPEC+ sadtong Nobyembre 2023. Yara sa 2.2 milyon bariles kada adlaw ang nakasugtan sang mga pungsod nga ibuhin sa produksyon para punggan ang sadto pabulusok nga presyo sang krudo nga lana. Apang sugod Abril subong nga tuig, naghisugot naman ang walo ka pinakadalagko nga prodyuser nga amat-amat nga ipasaka ang suplay sa masunod nga tatlo ka bulan. Ginasiling nga balos tikang ini sa paglapas sang Iran sa gintalana nga kota sa produksyon, kag sa amo nga panahon, pangkontra sa pamahog sang US nga bahaon ang merkado sang relatibo mas barato nga shale oil. Indi parte sang OPEC+ ang US kag ano man nga hulag sini sa produksyon sang lana nagahana nga mag-agaw sang parte sang OPEC+ sa merkado.

Sa pang-adlaw-adlaw nga kalakaran, aspeto sa pagbag-o bag-o sang presyo sang lana ang ispekulasyon sa ginatawag nga “futures trading,” isa ka sistema sang baligyaanay kon diin ginabakal kag ginabaligya ang lana nga iprodyus pa lang kag gamiton sa palaabuton. Ginasiling nga ginatalana ang presyo sang “futures” sandig sa ispekulasyon sa hulag sa merkado, posible mga upang sa produksyon kag mga heyopulitikal nga panghitabo, pareho sang kalit nga paglupok sang mga gyera ukon pag-alsa. Apang suno sa isa ka pagtuon sini lang, 60%-65% nga paghulag sang presyo sang lana sa sulod sang isa ka trading day dulot na sang “algorithmic trading” ukon pagbakal kag pagbaligya sang “futures” sandig sa hulag sang teknikal nga datos. Wala na ini kahilabtanan sa aktwal nga hulag sa merkado kag mga panghitabo sa kalibutan.

Deregulado nga manipulasyon

Sa Pilipinas, labi pa nga ginapasaka sang mga kumpaniya sang lana ang lokal nga presyo tungod sa Oil Deregulation Law, ang layi nga nagakuha sang kontrol sang estado sa industriya. Sa idalum sang layi nga ini, ginapahanugutan sang estado ang mga kumpaniya nga “isanto” ang ila presyo sa hulag sang pangkalibutanon nga merkado kag direkta nga ipasa ang ano man nga pagbag-o bag-o sa mga konsyumer. Ginpasar ang layi sa katuyuan nga ganyaton ang “hilway nga kumpetisyon” sa sektor.

Imbes nga “kumpetisyon,” nagtuga ang layi sang mala-kartel kon diin ginhimo nga mahapos para sa mga kumpaniya sang lana nga manipulahon, sobra nga magpresyo (overprice) kag maghimbunanay. Wala sang obligasyon ang mga kumpaniya nga pahibaluon ang estado kag publiko kon pila sa pagbag-o bag-o sa presyo ang bahin sang pagbag-o bag-o sa presyo sa pangkalibutanon nga merkado; pila ang bahin sa pagrepina, pag-imbak kag transportasyon; kag pila ang ginaangkon nga kita halin diri. Sadtong 2019, natulod ang estado nga obligahon ang mga kumpaniya nga isapubliko ang mga numero, apang aktibo ini nga ginpamatukan kag ginpa-untat sang mga kumpaniya.

Napamatud-an sang nagligad nga mas dako ang ginsaka sang lokal nga mga presyo kumparar sa pagsaka sang presyo sang krudo nga lana sa pangkalibutanon nga merkado. Sa isa ka pagtuon sang Ibon Foundation nga nagasakop sa mga pagbag-o sa presyo halin 1999 tubtob 2011, mas mataas sang 20-22% ang lokal nga presyo sang lana kumparar sa ginsaka sang presyo sang lana sa pangkalibutanon nga merkado. Duha sa pinakadalagko nga kumpaniya sang lana sa pungsod, ang Shell kag Caltex, subsidyaryo sang multinasyunal nga mga kumpaniya, nga amo ang may kahimuan sa manipulasyon kag ispekulasyon sa pangkalibutanon nga sakup.