Timmakder dagiti residente ti Ilocos Sur laban iti managdadael nga operasyon a dredging ti Isla Verde Mining and Development Company (IVMDC) iti wangawangan ti Abra River ken iti paset ti West Philippine Sea a saklaw ti prubinsya. Agkakadwa da a naglayag iti maysa a fluvial protest idi Hulyo 16 tapno irupir ti panagsardeng ti operasyon a kunada ket makadadael iti law-ang ken pagbiagan da. Agur-urnong da met ti pirma para iti maysa a petisyon laban iti dredging.

Narugyan ti dredging idi Mayo 2024 iti linged ti pananglapped ti layus idiay Vigan City, Caoayan ken Santa. Napalubosan ti operasyon iti bileg ti katulagan iti baet ti IVMDC ken upisina ti Department of Environment and Natural Resources (DENR) iti rehiyon idi Hunyo 2022. Ti operasyon ket inikkan ti permit ti Department of Public Works and Highways ken Mines and Geosciences Bureau.

Agingga idi Disyembre 2024, nakapagkalin ti kumpanya ti nasurok walo milyon a kubiko metro ti materyal manipud iti Banaoang River a maysa a paset ti Abra River. Naipan daytoy idiay Pasay City tapno usaren para iti proyekto a reklamasyon.

Maregreggaay a pagbiagan

Rugi pay laeng ti dredging wenno panagkali, inreklamon dagiti residente iti 12 barangay kadagiti ili ti Santa ken Caoayan daytoy, ken ti epekto daytoy a nakarkaro a pannakareggaay ti darat iti igid-baybay ken bumasbassit a makalapan nga ikan. Iti nasurok makatawen, bimmassit ti makalkalapan nga ikan iti lugar gapu ta maab-abog dagiti ikan iti napigsa nga ungor ti dadakkel a barko.

Nu dati ket makalaklako da ti ₱1,000 a gatad ti ikan, tatta ket saanen a makaanay ti matiltiliw da uray pangkonsumo da laeng. Inreklamo met dagiti mangngalap ti angot ken raman ti gasolina kadagiti ikan a matiltiliw da asideg iti igid-baybay.

Naiduron ti sumagmamano a mangngalap a tumapog agingga 30 milya a kaadayo manipud iti igid-baybay tapno laeng manayunan ti makalapan da. Gapu ditoy, nanayunan ti gastos iti krudo manipud iti sigud a ₱500 kada aldaw agturong ti ₱1,000 agingga ₱3,000 kada aldaw.

Bimmaba met ti maal-ala nga ipon. Manipud iti dati a 100 lata (17 litro tunggal maysa) a maal-ala da, iti agdama ket adda laengen iti 30 lata ti mapunpunno da. Iti panagbaba ti suplay ket ngimmina met ti presyo daytoy iti merkado.

Lumlumned a komunidad

Imbes a masungbatan ti isyu ti panaglayus, agam-amak tatta dagiti residente iti panaglayus gapu ta ad-adda a pumarpardas ti panagreggaay ti darat gubway ti dredging. Pinakaro daytoy ti posibilidad ti panaglayus nangruna iti Barangay Dammay, kasta met dagiti isla-barangay ti Oribi ken Puro. Doble ti panagdanag da nangruna ta sumreken ti pagilyan iti panawen ti panagbabagyo.

Inrakurak ni Dr. Fernando Siringan, eksperto iti marine ken coastal geology, a kamali ti operasyon ti dredging. Kunana, adda dagiti paset ti Banaoang River a rumbeng a kalyen ngem saan nga ti erya a pakaar-aramidan ti dredging.

Kunana, ti agdama nga operasyon ket mangitunda laeng ti pannakaistorbo ti saan a natibker a wangawangan ti karayan ken mangguyod kadagiti ared-ed manipud kadagiti igid-baybay agturong kadagiti abot nga inaramid ti dredging nga agresulta iti panagserrek ti danum ti baybay iti adu a barangay. Imbes a risuten ket ad-adda laeng a pakpakarwen daytoy ti parikut iti panaglayus.

Nayon pay ti eksperto, kamali met laeng ti panangipan ti nakali a darat ken graba idiay Pasay City, nu di ket rumbeng laeng koma kano nga iyakar dagiti nakali a materyales iti sabali a paset ti karayan.

Inreklamo dagiti residente nga awan ti naaramid nga uray anya a pangpubliko a konsultasyon sakbay ti dredging. Naaramid laeng ti maysa a porum iti Barangay Rancho idiay Santa idi Nobyembre 2024 idi katengngaanen ti proyekto.

Iti sango dagitoy, panawagan dagiti residente iti panangiyuna ti Defend Ilocos Sur nga isardeng ti dredging iti kabiitan a panawen, bayadan ti kumpensasyon dagiti naawanan ti pagbiagan, isapubliko dagiti dokumento ken syentipiko a panagadal kanaig ditoy ken pagsungbaten ti kumpanya iti panagdadael ken epekto ti operasyon iti komunidad.