Nagpanindugan ang mga residente sang Ilocos Sur batuk sa mapangwasak nga operasyon dredging sang Isla Verde Mining and Development Company (IVMDC) sa bukana sang Abra River kag sa bahin sang West Philippine Sea nga sakop sang probinsya. Ululupod sila nga nagpalawod sa isa ka fluvial protest sadtong Hulyo 16 agud igiit ang pagpa-untat sa operasyon nga siling nila nagaguba sa kapalibutan kag ila palangabuhian. Nagpangalap man sila sang pirma para sa isa ka petisyon batuk sa dredging.

Ginsugdan ang dredging sadtong Mayo 2024 sa tabon sa pagpauntat sang pagbaha sa Vigan City, Caoayan kag Santa. Ginpasugtan ang operasyon tungod sa kasugtanan sa tunga sang IVMDC kag opisina sang Department of Environment and Natural Resources (DENR) sa rehiyon sadtong Hunyo 2022. Ginhatagan sang permit ang operasyon sang Department of Public Works and Highways kag Mines and Geosciences Bureau.

Tubtob sadtong Disyembre 2024, nakakutkot na ang kumpaniya sang masobra walo ka milyon kubiko metro sang materyal gikan sa Banaoang River nga isa ka bahin sang Abra River. Gindala ini sa Pasay City para gamiton sa isa ka proyektong reklamasyon.

Narumpag nga palangabuhian

Sugod pa lang sang dredging ukon pagkutkot, ginreklamo na sang mga residente sa 12 ka barangay sang mga banwa sang Santa kag Caoayan ang gahod, mas malala ang pagkatiphag sang balas sa baybayon, kag naganubo nga kuha nga isda. Sa masobra isa ka tuig, nagnubo ang nagakakuha nga isda sa lugar tungod ginatabog ang mga isda sang mabaskog nga hagunghong sang mga dalagko nga barko.

Kon sadto makabaligya sila sang ₱1,000 nga bili sang isda, subong halos na sila makakuha bisan pangkonsumo lang. Ginreklamo man sang mga mangingisda ang baho kag sabor gasolina nga mga isda nga nakuha malapit sa baybayon.

Natulod ang pila ka mangingisda nga magpalawod tubtob 30 milya ang kalayuon halin sa baybayon para may bastante nga makuha. Tungod sini, nadugangan ang gasto sa krudo halin sa sadto ₱500 kada adlaw padulong sa ₱1,000 tubtob ₱3,000 kada adlaw.

Nagnubo man ang mga nakuha nga bunog (goby fry). Halin sa sadto 100 ka lata (17 litro kada isa) nga makuha nila, yara sa 30 ka lata na lang ang nagakapuno nila sa subong. Sa pagbaha sang suplay nagsaka man ang presyo sini sa merkado.

Nagakalunod nga mga komunidad

Imbes nga sabton ang isyu sang pagbaha, nagakahangawa subong ang mga residente sa pagbaha tungod sa mas nagadasig nga pagkatiphag sang balas tungod sang dredging. Ginpagrabe sini ang posibilidad sang pagbaha ilabina sa Barangay Dammay, kag sang mga isla-barangay sang Oribi kag Puro. Doble ang pagkabalaka nila ilabina nga nagasulod na ang pungsod sa panahon sang mga bagyo.

Ginbuyagyag ni Dr. Fernando Siringan, eksperto sa marine kag coastal geology, nga sayup ang lugar sang operasyon sang dredging. Siling niya, may yara mga bahin sang Banaoang River nga dapat kutkuton pero indi ang erya kon diin ginapatigayon ang dredging.

Suno sa iya, magadulot lang ang subong nga operasyon sang pagtandog sa indi malig-on nga baba sang suba kag magabutong sang mga lutak padulong sa mga buho nga gintuga sang dredging nga magaresulta sa pagsulod sang dagat sa madamo nga barangay. Labi lang sini nga ginapalala ang problema sa pagbaha imbes nga sabton ini.

Dugang pa sang eksperto, sayup man ang ginahimo nga pagdala sang nakutkot nga balas kag graba sa Pasay City.Imbes, dapat lang kuno nga isaylo ang nakutkot nga mga materyal sa iban nga bahin sang suba.

Reklamo sang mga residente, wala sang bisan ano nga pangpubliko nga konsultasyon nga ginpatigayon antes ang dredging. May ara lang porum sa Barangay Rancho sa Santa sadtong Nobyembre 2024 sang yara na sa tunga-tunga ang proyekto.

Sa atubang sang mga ini, panawagan sang mga residente sa pagpanguna sang Defend Ilocos Sur nga untaton gilayon ang dredging sa pinakadali nga panahon, bayaran sang kumpensasyon ang mga nawad-an sang palangabuhian, isapubliko ang mga dokumento kag syentipiko nga pagtuon bahin diri, kag pasabton ang kumpaniya sa pagpangwasak kag epekto sang operasyon sa komunidad.