Mibarog ang mga residente sa Ilocos Sur batok sa magub-ubong operasyong dredging sa Isla Verde Mining and Development Company (IVMDC) sa bukana sa Abra River ug sa parte sa West Philippine Sea nga langkub sa prubinsya. Dungan-dungan silang naglawig sa usa ka fluvial protest niadtong Hulyo 16 aron iduso ang pagpahunong sa operasyon nga matud nila nagadaut sa kinaiyahan ug ilang panginabuhian. Nangalap usab sila og pirma alang sa usa ka petisyon batok sa dredging.

Gisugdan ang dredging niadtong Mayo 2024 sa takuban sa pagpugong sa pagbaha sa Vigan City, Caoayan ug Santa. Gisugdan ang operasyon pinaagi sa kasabutan tali sa IVMDC ug sa Department of Environment and Natural Resources (DENR) sa rehiyon niadtong Hunyo 2022. Gihatagan og permit ang operasyon sa Department of Public Works and Highways ug Mines and Geosciences Bureau.

Hangtud niadtong Disyembre 2024, nakakalot na ang kumpanya og kapin walo ka milyong kubiko metro sa materyal mula sa Banaoang River nga parte sa Abra River. Gidala kini sa Pasay City aron gamiton sa usa ka proyektong reklamasyon.

Nagkahagbang panginabuhian

Sa sinugdanan pa lang sa dredging o pagkubkub, gireklamo na sa mga residente sa 12 ka barangay sa mga lungsod sa Santa ug Caoayan ang kabanha, mas grabeng pagdahili sa balas sa baybay, ug nagkagamay nga sikop sa isda. Sa kapin usa ka tuig, miubos ang nasikop nga isda sa lugar tungod kay nangaabog ang mga isda sa kusog nga hugong sa dagkung mga barko.

Kung kaniadto nakabaligya sila og ₱1,000 balor sa isda, karon dili na paigo ang ilang abot bisan pangkonsumo lang. Gireklamo usab sa mga mangingisda ang baho ug lasang gasolina nga mga isdang nasikop duul sa baybay.

Natukmod ang pipila ka mangingisda nga molayag og hangtud 30 milya gikan sa baybay aron lamang makasikop og ubay-ubay nga isda. Tungod niini, nadugangan ang gasto sa krudo gikan sa kanhing ₱500 kada adlaw ngadto sa ₱1,000 hangtud ₱3,000 kada adlaw.

Miubos usab ang nakuhang ipon (goby fry). Gikan sa kanhing 100 lata (17 litro kada usa) nga ilang nasikop, anaa sa 30 lata na lamang ang ilang gakapuno sa kasamtangan. Sa pag-ubos sa suplay, misaka usab ang presyo niini sa merkado.

Gilunop nga mga komunidad

Imbes nga masulbad ang isyu sa pagbaha, nabalaka na hinuon karon ang mga residente sa pagbaha tungod sa mas paspas nga pagdahili sa mga balas tungod sa dredging. Gipagrabe niini ang posibilidad sa pagbaha ilabina sa Barangay Dammay, ug sa mga isla-barangay sa Oribi ug Puro. Doble ang ilang kabalaka ilabina nga ting-baygo na.

Gibutyag ni Dr. Fernando Siringan, eksperto sa marine ug coastal geology, nga sayop ang lugar sa operasyon sa dredging. Matud niya, adunay mga bahin sa Banaoang River nga angayang kaluton apan dili ang erya kung asa ginahimo ang dredging.

Matud niya, magresulta lamang ang kasamtangan operasyon sa pagkaguba sa dili lig-ong bukana sa suba ug motipun-og sa mga lawog gikan sa mga baybay-dagat padulong sa mga kinalutan sa dredging. Nagresulta kini sa pagsulod sa dagat sa daghang barangay. Labaw lamang niining gipagrabe ang problema sa pagbaha imbes nga sulbaron kini.

Dugang pa sa eksperto, sayop usab ang ginahimong pagdala sa kinalot nga balas ug graba sa Pasay City. Hinunua, angayan lamang kunong ibalhin ang kinalot nga mga materyal sa laing bahin sa suba.

Reklamo sa mga residente, walay unsamang pangpublikong konsultasyon nga gihimo ayha ang dredging. Aduna lamay porum sa Barangay Rancho sa Santa niadtong Nobyembre 2024 dihang anaa na sa tunga-tunga ang proyekto.

Atubangan niini, panawagan sa mga residente sa pagpanguna sa Defend Ilocos Sur nga ihunong ang dredging sa labing daling panahon, hatagag kumpensasyon ang mga nawad-an og panginabuhian, ipubliko ang mga dokumento ug siyentipikong pagtuon dinhi, ug panubagon ang kumpanya sa paggun-ub ug dautang epekto sa dredging sa komunidad.