Nahulgang mapalayas ang mga mag-uuma sa 21 ektarya ug 79 ektaryang yuta nga ilang ginaugmad sa Hacienda Chiquita sa E.B. Magalona, Negros Occidental. Gikatakdang iapud-apud ang yuta ilalum sa bogus nga Comprehensive Agrarian Reform Program Extension with Reforms (CARPER), pero subling ginailog karon ang yuta gikan kanila.

Nanimuyo ug nag-ugmad ang mga pamilya sa mga mag-uuma ug residente sa Hacienda Chiquita nga langkub sa Barangay Tuburan ug Barangay Poblacion 1 sukad pa niadtong 1952. Maapektuhan sa pagpangilog sa yuta ang kapin 120 ka mamumuong-panguma ug posibleng magpalayas sa 300 ka bubong o 1,500 ka indibidwal.

Niadtong 2012, giawhag sa Department of Agrarian Reform (DAR) ang mga mag-uuma nga magsumite og aplikasyon aron malangkub sa CARPER ang 21 ka ektaryang yuta. Gisumite nila ang ilang mga dokumento sa tabang sa National Federation of Sugar Workers (NFSW). Upisyal nga napatituluhan ang yuta niadtong 2019.

Nalangan ang pagpwesto sa yuta tungod sa pagbabag sa mga agalong yutaan ug kahinay sa pagproseso sa mga dokumento ug papeles niadtong panahon sa pandemyang Covid-19. Gawas niini, gitarget sa pagpatay ug pagpamig-ot sa kanhing rehimeng Duterte ang mga lider-mag-uuma ug grupong nagatabang sa mga apektadong mag-uuma.

Imbes nga ituloy, gikansela sa DAR ang giapud-apud na nga Certificate of Land Ownership Award (CLOA) niadtong 2022. Gipahibalo lamang kini sa mga mag-uuma niadtong 2023. Giapela sa mga mag-uuma ang pagbawi sa misunod nga tuig.

Samtang ginaproseso ang apela, nagsugod ang konstruksyon sa usa ka kalsada niadtong Disyembre 2024 nga mihagip sa upat ka ektarya sa 21 ektaryang yuta.

Nabalaka ang mga mag-uuma nga kabahin kini sa pagdeklara sa kumbersyon sa yuta nga kasagarang taktika aron wad-ag kapuslanan ang mga CLOA ug distribusyon. Gikataho usab nga ginaadam ang yuta aron mahimong sentro sa komersyo.

Samtang, ang kasikbit niining 79 ka ektaryang yuta gikabalak-an usab nga ilugon. Tungod gamay na lamang ang pondo alang sa CARPER ilalum sa rehimeng Duterte ug Marcos, nahimong hinay ang dagan sa mga kaso ug petisyon kalabot dinhi. Sa kasamtangan, gitakda ang yuta para sa reklasipikasyon. Plano kining igahin sa usa ka proyektong pabalay alang sa mga napalayas sa mga proyekto sa mga baybay sa kasikbit nga mga barangay.

Niadtong Hulyo 9, nagprotesta ang mga mag-uuma sa palengke sa E.B. Magalona, duul sa upisina sa DAR, aron iduso ang ilang katungod sa yuta.

Mini nga reporma sa yuta ilalum ni Marcos

Ilalum sa rehimeng Marcos, walay bag-ong yuta ang gilangkub sa reporma ug pag-apud-apud. Sa giapud-apud sa DAR nga 195,000 CLOA gikan Hulyo 2022 hangtud Enero 2025, 68% o 132,000 niini gikan na sa kanhi nang gunit sa mga mag-uuma nga kolektibong CLOA nga gibahin-bahin ilalum sa programang SPLIT sa World Bank. Instrumento ang SPLIT aron bahin-bahinon ang pagpanag-iya sa dagkung parsela sa yuta ug ibutang kini sa market valuation (pagtakda sa bili) alang sa pagbuhis, pagbaligya ug kumbersyon.

Ilalum sa New Agrarian Emancipation Act (NAEA), ginapagawas ni Marcos nga “abswelto” ang wala nabayarang amortisasyon sa mga benepisyaryo sa CARP. Gani, mumho lamang sa karaang mga utang ang giabswelto niini ug dili lakip ang bag-ong utang sa mga benepisyaryo. Anaa sa 14% lamang sa target sa benepisyaryo ug 6% sa mga mag-uuma ang nalangkub dinhi. Ingonman, wala gipapha sa NAEA ang dakung kumpensasyon nga gitanyag sa CARP sa mga agalong yutaan, ug gipasa lamang sa katawhan ang pagbayad dinhi. Karong tuiga, gimando sa Court of Appeals ang pagbayad sa estado sa makapahibulong nga ₱28 bilyon sa pamilyang Aquino-Cojuangco alang sa Hacienda Luisita.

Sa lintunganay, ang SPLIT ug NAEA dugang lamang sa taas nang listahan sa mga pamaagi aron ilogon ug monopolyohon ang yuta sa mga agalong yutaan ug asendero, mga plantasyon ug dagkung langyawng kumpanya sa agribisnes, real estate ug uban pa.