Subling miulbo sa Kenya niadtong Hunyo ang kasuko ug protesta batok sa anti-katawhang palisiya sa buhis ug pagpakaitoy sa gubyerno dinhi. Niadtong Hunyo 25, liboan ka Kenyan ang mipanon sa mga kalsada sa Nairobi, Mombasa, Kisii ug uban pang syudad aron dumdumon ang mga protesta niadtong miaging tuig. Dili moubos sa 16 ang napatay ug kapin 400 ang nasamdan dihang bangis nga gibungkag sa mga pulis ang mga protesta.

Niadtong Hulyo 7, 38 ka raliyista ang napatay samtang 107 ang nasamdan ug kapin 500 ang giaresto dihang gibungkag sa mga pulis ang mga demonstrasyon nga nagdumdum sa ika-35 nga anibersaryo sa “Saba Saba” o “pito pito” sa pinulungang Kishwahili. Sa maong adlaw niadtong 1990 gilunsad ang higanteng rali nga nagtukmod sa kanhi presidente sa Kenya nga usabon ang sistema sa panggamhanan. Gigamit sa katawhan ang okasyon aron iduso ang pagpalagpot sa kasamtangang presidente sa nasud nga si William Ruto.

Misubsub ang mga protesta niadtong 2024 batok sa Finance Bill, usa ka balaodnon nga magpahamtang og tag-as nga buhis sa batakang mga palaliton ug serbisyo, motangtang sa mga subsidyo, ug magkibhang sa badyet alang sa mga katilingbanong serbisyo. Dikta sa International Monetary Fund ang balaodnon isip kundisyon sa pagpautang. Laraw niining padakuon ang kita sa estado aron siguruhong makabayad kini sa utang, nga mikabat sa $76.6 bilyon niadtong Abril, katugbang sa 75% sa gross domestic product (GDP) sa Kenya. Napaatras ang balaodnon niadtong milabayng tuig apan wala hingpit nga gibasura. Hinunua, gitagodtagod ug minaro nga gilusot ni Ruto sa parlamento ang mga parte niini.

Alang sa daghang Kenyan, girepresentahan sa Finance Bill ang neokolonyal ug neoliberal nga laraw sa rehimeng Ruto. Sigurado sila nga abagahon sa mga mamumuo ug kabus nga sektor sa katilingbang Kenyan ang bug-at nga buhis. Sayod silang dili kini makaya sa ordinaryong katawhan nga nag-ilaid sa kalisud, walay pormal nga trabaho ug nag-atubang sa kanhi nang tag-as nga presyo sa mga palaliton ug serbisyo. Gikasuko nila ang pagsunud-sunod ni Ruto sa mga dikta sa imperyalistang institusyon.

Milapad ang mga protesta ngadto sa kalihukan alang sa pagpalagpot kang Ruto human ang serye sa bangis nga dispersal, dinaghang pagpang-aresto, nagkadaghang kaso sa pagdagit ug pugos nga pagkawala sa mga lider-protesta, ug mga pagpatay.

Dungan sa grabeng krisis sa ekonomiya ang krisis sa pulitika sa nagharing hut-ong. Aktibong ginahagit ang gahum ni Ruto sa kanhing deputy president sa nasud nga si Rigathi Gachagua. Na-impeach si Gachagua niadtong 2024 sa mga kasong paglapas sa konstitusyon, pagpaniak base sa etnisidad, ug pagpahuyang sa awtoridad sa gubyerno.

Kahimtang sa katilingban ug katawhang Kenyan

Atrasado ug agraryo ang katilingbang Kenyan. Nakasandig ang agrikultura niini sa ginagmay ug bulag-bulag nga produksyon. Gilangkuban niini ang hangtud 37% sa GDP ug 40% sa kinatibuk-ang empleyo. Limitado ang industriya, ug gamay ang bahin sa pagmanupaktura sa GDP (8%).

Sa miaging mga tuig, nakasinati ang nasud og grabeng krisis sa empleyo. Niadtong 2022, mikabat sa 13.9% ang tantos sa disempleyo, pinakagrabe sa han-ay sa kabatan-onan. Gibana-banang 67% sa kabatan-onang Kenyan, edad 15 hangtud 34, ang walay trabaho.

Samtang, anaa sa impormal nga sektor ang 80% sa mga trabaho o kapin 17 milyon sa kinatibuk-ang 20 milyon. Niadtong 2024, 90% sa bag-ong namugna nga trabaho mga impormal, mayorya sa ginagmayng retail ug pagmanupaktura.

Nakalansang ang suhulan sa mamumuong Kenyan sa $177/bulan (₱6,680) samtang ginasulting anaa sa $138 (₱7,880) sa kabanikanhan ug $299 (₱17,000) sa kasyudaran ang makabuhi nga suhulan alang sa 5 ka tawong nga pamilya.

Gawas sa mga syudad, nag-atubang ang mag-uumang Kenyan sa kawalay lupa, gagmayng umahan, atrasadong produksyon, walay panag-angay-angay sa pagpanag-iya sa yuta tali sa kababayen-an ug kalalaken-an, ug malukpanong kalisud. Anaa sa 50% sa yuta sa nasud ang ginaila nga agrikultural apan 20% lamang dinhi ang haum sa pag-uma. Ang 20-30% pa niini ginatamnan og pang-eksport nga mga pananum sama sa tsaa, kape ug bulak.