Indi na mahimutig nga si Ferdinand Marcos Jr ang utok kag pinakadako nga buaya nga dapat pasabton sa lapnagon nga korapsyon sa gobyerno. Sang nagligad nga halos tatlo ka bulan, tayuyon nga nabuyagyag ang mga korapsyon nga direkta siya nga imbolbado, ang iya pamilya kag pinakalapit nga mga opisyal. Yara sa bibi sang kamatayon ang ICI, ang gintukod niya nga komisyon para pakalmahon ang kaakig sa korapsyon kag tinluan ang iya ngalan.

Kabulig sang iya mga opisyal sa departamento kag mga kahimbon sa kongreso kag senado, ginbalik niya ang sistema sang pork barrel fund sa dagway sang mga “allocable.” Naghugakom siya sang binilyon nga kaugalingon nga pork barrel sa dagway sang confidential and intelligence funds, kag pondo para sa unprogrammed appropriations (UA). Naga-atubang siya sa mga anomaliya nga posible basehan para siya ma-impeach.

Paggamit sang UA sa flood control

Sining Disyembre, ginbuyagyag ni anay Justice Antonio Carpio sang Korte Suprema ang pamatuod sang angot sang pagsaylo sang pondo sang Philhealth kag mga maanomaliya nga proyektong flood control. Sadtong 2024, nangin kabahin sang UA ni Marcos ang ₱60 bilyon nga pondo sang PhilHealth nga “ginbalik” sa gobyerno. Magluwas diri, ginsaylo man sa UA ang ₱170 bilyon nga kita sang Philippine Deposit Insurance Corporation (PDIC). Gingamit ni Marcos ang ining UA para pondohan ang palpak kag ghost nga mga proyektong flood control (₱170 bilyon) kag iban pa nga kaangay sang Davao Bypass Road Project.

Suno kay Carpio, lapas sa konstitusyon ang ginhimo nga pagsaylo sang pondo sa UA ni Ralph Recto, anay tiglikom sa pinansya kag subong executive secretary ni Marcos.

Nagdesisyon sang sini lang ang Korte Suprema nga iligal ang pagsaylo kag ginapabalik ang pondo sa PhilHealth.

Kikbak, ismagling kag manipulasyon sa presyo

Halin Nobyembre 14, pito ka bidyo ang ginpaguwa ni Elizalde Co, anay tiglawas sang Ako Bicol Partylist kag pinuno sang komite sa badyet sa Kongreso, nga nagbuyagyag sa korapsyon sang pamilya Marcos. Sa una nga tatlo ka bidyo, ginbuyagyag ni Co ang pagmando sa iya ni Marcos nga isingit sa badyet para sa 2025 ang mga proyekto nga nagabalor sang ₱100 bilyon. Ginabana-bana nga nakakuha si Marcos diri sang ₱25 bilyon nga kikbak. Suno kay Co, nakadeliber siya sang masobra ₱50 bilyon nga balor sang amo nga kikbak kay anay house speaker Rep. Martin Romualdez kag Marcos halin 2022.

Sa separado nga bidyo, ginbuyagyag ni Co ang pagmando sa iya sang bata sang presidente nga si Rep. Sandro Marcos nga magsingit sang ₱50.9 bilyon sa mga badyet halin 2023 tubtob 2025 para sa kaugalingon niya nga kikbak. Sa isa pa ka bidyo, gin-upod ni Co ang asawa ni Marcos nga si Liza Araneta-Marcos sa lapnagon nga ismagling sang bugas, isda, kag utan. Suno sa iya, ginpunggan ni Araneta-Marcos ang imbestigasyon sadto sa Kongreso sa ismagling sang bugas kag sibuyas. Ini para tabunan ang papel sang iya utod nga si Martin Araneta nga pasimuno sang ismagling kag manipulasyon sang presyo sang bugas kag mga utan halin 2022.

“Allocable” bilang bag-o nga pork barrel

Halin 2022, ginsingit sang rehimen Marcos, kakunsabo nga mga kongresista kag senador, ang pork barrel sa badyet sa ginatawag sini nga mga “allocable” ukon “pwede talanaan.” Sa simple nga paghambal, ang allocable gintalana nga balor nga makadto sa kada kongresista pang-distrito. Nalakip ini sa National Expenditure Program sang presidente sa idalum sang badyet sang Department of Public Works and Highways (DPWH). Makuha sang isa ka kongresista ang iya “allocable” paagi sa pagpasa sang mga panugyan nga imprastruktura nga basbasan naman sang presidente.

Sa imbestigasyon sang Philippine Center for Investigative Journalism (PCIJ), nag-guwa nga si Rep. Marcos ang may pinakadako nga allocable (₱15.79 bilyon) halin 2023 tubtob 2025. Nagapangaduha sa iya ang iya tiyo nga si Rep. Romualdez nga nakahugakom sang ₱14.43 bilyon. Naglab-ot sa ₱1.2 trilyon ang pangkabug-osan nga allocable nga gintunga-tunga sang 254 ka kongresista sa 14 ka rehiyon sang nagligad nga tatlo ka tuig.

Unod pa gihapon sang badyet para sa 2026 ang mga allocable. Nagtalana ang Kongreso para sa kaugalingon sini sang ₱400 bilyon. Gin-ilisan sang mga kongresista ang ginapangayo nila nga mga proyektong flood control padulong sa mga proyektong farm-to-market road, irigasyon, klasrum, mga pasilidad pang-ikaayong-lawas, pabalay kag bilding para paluparan. Ini para likawan nga makakas sa badyet ang ila pondo. May natalana man nga ₱100 bilyon nga non-allocable nga gintawag nga “free-for-all” nga pork barrel.