Tuig-tuig, kada Nobyembre 25, ginadumdom ang International Day for the Elimination of Violence Against Women (IDEVAW). Pagkilala ini sa pagka-martir sang babaye nga mag-ulutod nga Mirabal nga ginpatay sang estado sang Dominican Republic sadtong 1960. Ginmando sadto sang diktador nga si Rafael Trujillo ang pagpatay sa mag-utod nga sanday Patria, Minerva kag Maria Teresa tungod sa ila pakig-away.

Ang mga mag-utod, kilala bilang mga mariposa sa ila pungsod, ang kabahin sa nagtukod sang kontra-diktadurya nga kahublagan “14th of June.” Nangin simbolo sila sang kontra-diktardurya nga paghimakas sang Dominican Republic kag bisan sa iban nga pungsod. Ang ila kamatayon ang isa sa nangin mitsa sa pagkapukan sang diktaduryang Trujillo, anum ka bulan pagkatapos ang pagpatay.

Kaangay sang mag-ulutod nga Mirabal, linibo ka kababaehan sa Pilipinas ang ginagamit ang ila kaalam, kusog kag kabuhi agud pakig-awayan ang pasismo sang estado, ipakigbato ang kinamatarung sang kababaehan kag bag-uhon ang sosyedad. Kaangay sang Mirabal, kapintas man ang sabat sa ila sang estado. Biktima sila sang pag-aresto, pag-abdak, detensyon, sekswal nga pagpang-abuso, pilit nga pagdula kag pagpamatay.

Kalakasan sang indi makatarungan nga pag-aresto kag detensyon

Lakip sa biktima sang kapintas sang estado ang mag-utod nga Banjawan.Gin-aresto si Fatima, organisador sang Gabriela Youth, sang 85th IB sadtong Agosto 2, 2024 sa Santa Elena, Camarines Sur. Pagkaligad sang pila ka bulan, gin-aresto si Pauline sang 59th IB sadtong Abril 26. Pareho sila nga ginpaidalum sa pisikal kag mental nga tortyur sang militar.

Sanday Fatima kag Pauline pila lang sa ginatos ka kababaehan nga biktima sang pag-aresto kag pag-abdak sa idalum sang rehimen US-Marcos.

Base sa lista sang grupong Karapatan, may 696 ka bilanggong pulitikal sa pungsod kon diin 164 ang gin-aresto sa idalum sang rehimen Marcos. Sa mga bilanggo, 146 diri mga kababaehan. Nakalista man ang Ang Bayan sang 63 ka kaso sang pag-aresto sang kababehan, tatlo sa mga ini may kaupod nga bata ukon lapsag sang gin-aresto, kag lima sa ila nagabusong. Kadam-an sa mga gin-aresto halin sa Negros (14), sunod sa Bikol (10) kag Southern Tagalog (9).

Target sang estado ang mga pamatan-on nga kababaehan nga ginpili nga mag-organisa kag mag-alagad sa kubay sang mga mamumugon, mangunguma, mangingisda kag tumandok. Lakip diri sanday Amanda Echanis, Michelle Campos, Emelyn Acevido, Charisse Bañez, Louvaine Erika Espina, Sofia Almonte kag Andy Magno. Sila iligal nga gin-aresto, gin-abdak kag ginbilanggo sa kampo sang militar kag ginpaidalum sa mental kag/ukon pisikal nga tortyur antes ginpasa sa kapulisan agud bilangguon. Ginpasakaan sila sang mga kaso kasubong sang illegal possession of firearms and explosives, homicide, murder, kag paglapas sa Anti-terrorism Act.

Target ang bulnerable nga kababaehan

Hungod nga ginatarget man ang mga nagabusong ukon bag-o lang nagbata nga ginasuspetsuhan nila nga Pulang hangaway ukon asawa sang Pulang hangaway. Bisan ang lapsag indi luwas sa pag-abdak sang mga militar.

Sadtong Enero 13, 2021, mga alas-2 sang kaagahon, ginsulod sang mga soldado halin sa 79th IB ang balay nanday Edwin kag Marlyn Madin sa barangay San Fernando, Talisay City, Negros Occidental kag gin-abdak ang sadto 2-bulan nga lapsag nga si Baby Marx Cairo Salino. Gingamit nga hostage sang AFP ang lapsag agud pwersahon ang iya mga ginikanan nga myembro sang Bagong Hukbong Bayan nga magsurender. Tubtob subong gindingot sang DSWD ang kustodiya ni Baby Marx sa iya lolo kag lola, suno sa mando sang AFP.

Sa pagsingki sang pang-ekonomiya kag pangpulitika nga krisis sa pungsod, mas nagasingki ang kalakasan nga gina-antus sang mga kababaehan. Kag sa pagsingki nga ini, pat-od nga mas magdamo pa ang kababaehan nga magtindog agud tapuson ang pyudal-patriyarkal kag burges-dekadenteng sistema.

Suno sa Makabayang Kilusan ng Bagong Kababaihan, 65 ka tuig pagkatapos nga patyon ang mag-utod nga Mirabal, labi pa nga nangin mas signipikante kag malahalon ang rebolusyon. Solo ang armadong pakig-away nga may sosyalistang perspektiba ang nagapabilin nga desaysibo nga banas agud tapuson ang kapintas base sa kasarian tubtob sa lubos nga kahilwayan sang kababaehan.