Dili ikalimod nga si Ferdinand Marcos Jr mao ang utok ug labing dakung buaya nga kinahanglang papanubagon sa malukpanong korapsyon sa gubyerno. Sa milabayng halos tulo ka bulan, padayon nga nabutyag ang mga kahiwian nga direkta niyang gikalambigitan, sa iyang pamilya, ug sa iyang labing suod nga mga upisyal. Hapit nang mamatay ang ICI, ang iyang gitukod nga komisyon aron pahupayon ang kasuko sa korapsyon ug limpyohan ang iyang ngalan.

Kaabag ang iyang mga upisyal sa mga departamento ug mga kakunsaba sa kongreso ug senado, gibalik niya ang sistema sa pork barrel sa porma sa mga “allocable.” Gihakop niya ang binilyong personal nga pork barrel sa porma sa confidential and intelligence funds ug sa pondo alang sa unprogrammed appropriations (UA). Nag-atubang siya sa mga anomalya nga mahimong basehan sa pag-impeach kaniya.

Paggamit sa UA sa flood control

Karong Disyembre, gibutyag ni kanhing Justice Antonio Carpio sa Korte Suprema ang pruweba sa koneksyon tali sa pagbalhin sa pondo sa PhilHealth ug sa mga maanomalyang proyektong flood control. Niadtong 2024, nahimong bahin sa UA ni Marcos ang ₱60 bilyong pondo sa PhilHealth nga “gibalik” sa gubyerno. Gawas niini, gibalhin usab sa UA ang ₱170 bilyong kita sa Philippine Deposit Insurance Corporation (PDIC). Gigamit ni Marcos ang maong UA aron pondohan ang mga palpak ug ghost nga proyektong flood control (₱170 bilyon) ug uban pa sama sa Davao Bypass Road Project.

Sumala kang Carpio, supak sa konstitusyon ang gibuhat ni Ralph Recto, kaniadto kalihim sa pinansya ug karon executive secretary ni Marcos, sa pagbalhin sa pondo ngadto sa UA.

Bag-o lang nagdesisyon ang Korte Suprema nga iligal ang pagbalhin ug gimando nga ibalik ang pondo sa PhilHealth.

Kikbak, smuggling, ug manipulasyon sa presyo

Sukad Nobyembre 14, pito ka bidyo ang gipagawas ni Elizalde Co, kanhi representante sa Ako Bicol Partylist ug hepe sa komite sa badyet sa Kongreso, nga nagbisto sa korapsyon sa pamilyang Marcos. Sa unang tulo ka bidyo, gibutyag ni Co nga gisugo siya ni Marcos nga isal-ot sa badyet sa 2025 ang mga proyektong nagkantidad og ₱100 bilyon. Gibanabanang mikobra si Marcos og ₱25 bilyong kikbak. Matud pa ni Co, nakahatag siyag kapin ₱50 bilyon nga susamang kikbak kang kanhi house speaker Rep. Martin Romualdez ug kang Marcos sukad 2022.

Sa laing bidyo, gibutyag ni Co nga gisugo siya sa anak ni presidente nga si Rep. Sandro Marcos sa pagsal-ot og ₱50.9 bilyon sa badyet gikan 2023 hangtud 2025 alang sa iyang personal nga kikbak. Sa lain pa nga bidyo, gilambigit ni Co ang asawa ni Marcos nga si Liza Araneta-Marcos sa malukpanong ismagling sa bugas, isda, ug utan. Matud pa niya, gipugngan ni Araneta-Marcos ang imbestigasyon sa Kongreso mahitungod sa smuggling sa bugas ug sibuyas aron tabunan ang papel sa iyang igsuon nga si Martin Araneta nga maoy tigpasiugda sa ismagling ug manipulasyon sa presyo sa bugas ug utan sukad 2022.

“Allocable” isip bag-ong pork barrel

Sukad 2022, gisal-ot sa rehimeng Marcos, kakunsaba ang mga kongresista ug senador, ang pork barrel sa badyet sa gitawag niining “allocable” o “pwedeng igahin.” Sa simpleng pulong, ang allocable mao ang gitakdang kantidad nga mopadulong sa matag kongresista sa mga distrito. Lakip kini sa National Expenditure Program sa presidente ubos sa badyet sa DPWH. Makolekta sa usa ka kongresista ang iyang “allocable” pinaagi sa pagsumite og mga proyektong imprastruktura nga aprobahan sa presidente.

Sa imbestigasyon sa Philippine Center for Investigative Journalism (PCIJ), nabutyag nga si Rep. Marcos adunay pinakadakung allocable (₱15.79 bilyon) gikan 2023 hangtud 2025. Ikaduha siya sa iyang uyoan nga si Rep. Romualdez nga nakakuha og ₱14.43 bilyon. Miabot sa ₱1.2 trilyon ang kinatibuk-ang allocable nga gipangbahinbahin sa 254 ka kongresista sa 14 ka rehiyon sa milabayng tulo ka tuig.

Anaa pa gihapon sa badyet sa 2026 ang mga allocable. Naggahin ang Kongreso og ₱400 bilyon alang sa ilang kaugalingon. Gipulihan sa mga kongresista ang ilang gipangayong proyektong flood control ngadto sa mga farm-to-market road, irigasyon, klasrum, pasilidad panglawas, balay, ug terminal sa airport. Kini aron dili matangtang sa badyet ang ilang pondo. Aduna pay ₱100 bilyon nga non-allocable nga gitawag og “free-for-all” nga pork barrel.