Saan a mailibak a ni Ferdinand Marcos Jr ti utek ken kadakkelan a buwaya a rumbeng a pagsungbaten iti nasaknap a korapsyon iti gubyerno. Iti napalabas a tallo a bulan, tuluy-tuloy a naibunannag dagiti kunniber a direkta a pakairamramanan na, ti pamilya ken kaasitgan nga upisyal na. Agngangabit ti ICI, nga intakder na a komisyon tapno pakalmaen ti unget iti korapsyon ken dalusan ti nagan na.

Kabadang dagiti upisyal na kadagiti departamento ken dagiti kakunsabos na iti konggreso ken senado, insubli na ti sistema ti pork barrel fund iti langa dagiti “allocable.” Nagakop isuna ti binilyon a bukod a pork barrel iti langa ti confidential and intelligence funds, ken pondo para iti unprogrammed appropriations (UA). Sumangsango isuna kadagiti anomalya a mabalin a pagbasaran tapno ma-impeach isuna.

Panagaramat ti UA iti flood control

Daytoy Disyembre, inbunannag ni dati a Justice Antonio Carpio ti Korte Suprema ti pammaneknek ti silpo ti panagiyakar ti pondo a Philhealth ken dagiti naanomalya a proyekto a flood control. Idi 2024, nagbalin a paset ti UA ni Marcos ti ₱60 bilyon a pondo ti PhilHealth a “naisubli” iti gubyerno. Malaksid ditoy, naiyalis met iti UA ti ₱170 bilyon a pastrek ti Philippine Deposit Insurance Corporation (PDIC). Inusar ni Marcos daytoy a UA tapno pondoan dagiti palpak ken ghost flood control projects (₱170 bilyon) kas ti Davao Bypass Road Project.

Segun ken Carpio, labsing iti konstitusyon ti inaramid ni Ralph Recto, dati a kalihim iti pinansya ken tatta ket executive secretary ni Marcos, a panangiyakar ti pondo iti UA.

Kikbak, ismagling ken manipulasyon ti presyo

Manipud Nobyembre 14, pito a bidyo ti inruar ni Elizalde Co, dati a mangibagi ti Ako Bicol Partylist ken pangulo ti komite iti badyet iti Kongreso, a nangibunannag iti korapsyon ti pamilya a Marcos. Iti umuna a tallo a bidyo, inbutaktak ni Co ti panangmandar kenkwana ni Marcos nga isingit iti badyet para iti 2025 dagiti proyekto nga agbalor ti ₱100 bilyon. Mapatta-patta a kimmubra ni Marcos ditoy ti ₱25 bilyon a kikbak. Segun ken Co, nakaideliber isuna ti nasurok ₱50 bilyon a gatad ti kapada a kikbak kada dati a house speaker Rep. Martin Romualdez ken Marcos manipud 2022.

Iti nakasina a bidyo, inbutaktak ni Co ti panangmandar kenkwana ti anak ti presidente a ni Rep. Sandro Marcos nga agisingit ti ₱50.9 bilyon kadagiti badyet manipud 2023 agingga 2025 para iti bukod na a kikbak. Iti maysa pay a bidyo, inraman ni Co ti asawa ni Marcos a ni Liza Araneta-Marcos iti nasaknap nga ismagling ti bagas, ikan ken nateng. Kunana, linapdan ni Araneta-Marcos ti imbestigasyon idi iti Kongreso iti ismagling ti bagas ken sibuyas. Daytoy ket tapno kaluban ti papel ti kabsat na a ni Martin Araneta a dadaulo ti ismagling ken manipulasyon ti presyo ti bagas ken dagiti nateng manipud 2022.

“Allocable” kas baro a pork barrel

Manipud 2022, insingit ti rehimen Marcos, a kakumplot dagiti konggresista ken senador, ti pork barrel iti badyet iti inawagan daytoy nga “allocable” wenno “mabalin nga ilatang.” Iti simple a pannarita, ti allocable ket naituding a gatad a mapan iti tunggal kongresista a pangdistrito. Nakaipalaon daytoy iti National Expenditure Program ti pangulo iti uneg ti badyet ti Department of Public Works and Highways (DPWH). Makubra ti maysa a konggresista ti “allocable” na babaen ti panangisumite na kadagiti singasing nga imprastruktura nga aprubaran met ti pangulo.

Iti imbestigasyon ti Philippine Center for Investigative Journalism (PCIJ), rimwar a ni Rep. Marcos ti addaan kadakkelan nga allocable (₱15.79 bilyon) manipud 2023 agingga 2025. Sumaruno kanyana ti uliteg na a ni Rep. Romualdez a nakaala ti ₱14.43 bilyon. Dumandanon iti ₱1.2 trilyon ti kabuklan nga allocable a pinagbibingayan ti 254 konggresista iti 14 rehiyon iti napalabas a tallo a tawen.

Lalaunen latta ti badyet para iti 2026 dagiti allocable. Nagilatang ti Kongreso para iti bagbagi daytoy ti ₱400 bilyon. Binaliwan dagiti konggresista ti kadawatan da a proyekto a flood control agturong kadagiti proyekto a farm-to-market road, irigasyon, klasrum, dagiti pasilidad a pangsalun-at, pabalay ken eropwerto. Daytoy ket tapno liklikan a maikkat iti badyet ti pondo da. Adda met nakalatang a ₱100 bilyon a non-allocable a naawagan a “free-for-all” a pork barrel.