Tinawen, tunggal Nobyembre 25, malaglagip ti International Day for the Elimination of Violence Against Women (IDEVAW). Daytoy ket panangbigbig iti panagmartir ti agkakabsat a babbai a Mirabal a pinapatay ti estado ti Dominican Republic idi 1960. Inmandar idi ti diktador a ni Rafael Trujillo ti panangpatay iti agkakabsat a da Patria, Minerva ken Maria Teresa gapu iti panaglaban da.

Dagiti agkakabsat, mabigbig kas mariposa iti pagilyan da, ti kabilang iti nangbuangay ti kontra-diktadura a tignay a “14th of June.” Isuda ket nagbalin a simbolo ti kontra-diktadura a dangdang ti Dominican Republic ken uray iti sabali a pagilyan. Ti ipupusay da ti maysa a nagbalin a mitsa iti panagbagsak ti diktadura a Trujillo, innem a bulan kalpasan ti pammapatay kadakwada.

Kas ti agkakabsat a Mirabal, rinibo a babbai iti Pilipinas ti mangar-aramat iti laing, pigsa ken biag da tapno labanan ti pasismo ti estado, ilaban ti karbnegan ti babbai ken baliwan ti gimong. Kas kadagiti Mirabal, ranggas met ti sungbat kadakwada ti estado. Isuda ket biktima ti panagaresto, panagdukot, detensyon, sekswal a panagabuso, pwersado a panagpukaw ken pammapatay.

Kinaranggas ti saan a nainkalintegan a panagaresto ken detensyon

Kabilang iti biktima ti kinaranggas ti estado ti agkabsat a Banjawan. Ni Fatima nga organisador ti Gabriela Youth ket inaresto ti 85th IB idi Agosto 2, 2024 idiay Santa Elena, Camarines Sur. Kalpasan ti mano a bulan, ni Pauline ket inaresto ti 59th IB idi Abril 26. Agpada da a naipasidong iti pisikal ken mental a tortyur ti militar.

Da Fatima ken Pauline ket sumagmamano laeng iti ginasut a babbai a biktima ti panagaresto ken panagdukot iti sidong ti rehimen US-Marcos.

Segun iti rekord ti grupo a Karapatan, adda ti 696 a balud pulitikal iti pagilyan nu sadinno a 164 ti naaresto iti sidong ti rehimen Marcos. Kadagiti balud, 146 ditoy ket babbai. Nakailista met ti Ang Bayan ti 63 a kaso ti panagaresto ti babbai, tallo kadagitoy ket addaan kadwa nga ubbing wenno maladaga idi naaresto, ken lima kadakwada ket masikog. Kaadwan kadagiti naaresto ket manipud iti Negros (14), sumaruno iti Bikol (10) ken Southern Tagalog (9).

Puntirya ti estado dagiti kabataan a babbai a nangpili nga agorganisa ken agserbi iti intar dagiti mangmangged, mannalon, mangngalap ken katutubo. Kabilang ditoy da Amanda Echanis, Michelle Campos, Emelyn Acevido, Charisse Bañez, Louvaine Erika Espina, Sofia Almonte ken Andy Magno. Isuda ket iligal nga inaresto, dinukot ken naibalud iti kampo ti militar ken naipasidong iti mental ken/wenno pisikal a tortyur sakbay a naipasa iti kapulisan tapno ibalud. Pinilaan isuda kadagiti kaso kas ti illegal possession of firearms and explosives, homicide, murder ken panaglabsing iti Anti-terrorism Act.

Puntirya ti bulnerable a babbai

Dagiti masikog wenno kaan-anak ket puntirya met a pagat-atapanda a Nalabbaga a mannakigubat wenno asawa ti Nalabbaga a mannakigubat. Uray dagiti maladaga ket saan a natalged iti panagdukot dagiti militar.

Idi Enero 13, 2021, banda alas-2 ti parbangon, sinerrek dagiti soldado manipud iti 79th IB ti balay da Edwin ken Marlyn Madin idiay barangay San Fernando, Talisay City, Negros Occidental ken dinukot da ti dua bulan idi a maladaga a ni Baby Marx Cairo Salino. Ti maladaga ket inusar ti AFP a hostage tapno pwersaen dagiti nagannak na a kameng ti New People’s Army nga agsurender. Agingga iti agdama ket ipapaidam ti DSWD ti kustodiya ni Baby Marx iti lolo ken lola na, segun iti mandar ti AFP.

Iti panagirteng ti krisis iti pulitika ken ekonomya iti pagilyan, kumarkaro ti kinaranggas a mapadpadasan ti babbai. Ken iti daytoy a panagirteng, sigurado nga umado pay ti babbai a tumakder tapno magibusan ti pyudal-patriyarkal ken burges-dekadente a sistema.

Segun iti Makabayang Kilusan ng Bagong Kababaihan, 65 tawen kalpasan a mapapatay ti agkakabsat a Mirabal, ad-adda pay nga agbalbalin a napatpateg ti rebolusyon. Ti laeng armado a panaglaban nga addaan sosyalista a perspektiba ti agtaltalinaed a kaykaysuna a mapangngeddeng a dana tapno gibusan ti kinaranggas a nakabasar iti kasarian agingga iti naan-anay a pannakawayawaya ti babbai.