Nasurok-kumurang tallo a bulan ti kapaut ti umuna a tukad ti tignay protesta laban iti korapsyon ken burukrata kapitalismo. Umuna a bimtak daytoy idi Setyembre, ken nagtungpal iti nailyan a koordinado a demonstrasyon daytoy napalabas a Nobyembre 30. Tunggal lawas iti baet na ket dagiti walkout ken demonstrasyon dagiti estudyante kadagiti unibersidad manipud amyanan a Luzon agingga kadagiti syudad ti Kabisayaan ken Mindanao. Iti nadumaduma a komunidad, ili, pabrika, upisina ken kadagiti simbaan, nagrali ken nagmartsa ti nadumaduma a sektor a pinagkaykaysa ti komun a pungtot iti korapsyon ken bulok a sistema.

Nangrugi iti iskandalo iti binilbilyon a piso a kikbak iti naanomalya a flood control projects, saan a nagbayag ket rimwar ti nadumaduma a kapada a nakakaro a langa ti korapsyon iti gubyerno. Naibunannag ti naanomalya a “farm-to-market road” ken nadumaduma a naipatakder nga imprastruktura. Naiparang met ti ginasgasut a bilyon a piso nga “alokabol” iti nailyan a badyet ken ti iligal a panagaramat ni Marcos iti pondo ti PhilHealth.

Nangrugi iti panawagan nga “amin a karaman, rumbeng nga agsungbat” ken panangbabalaw kadagiti upisyal ti Department of Public Works and Highways (DPWH) ken dagiti kasabwat a kontraktor, konggresman ken dagiti senador. Saan a nagbayag, inpukkaw dagiti kabataan ken ti nadumaduma a sektor ti “Marcos, Duterte, padisyen!” kalpasan a maibunannag a mismo a ni Marcos ti Ari ti Agtatakaw nga adda iti tuktok ti bantay ti tinakaw a kinabaknang, ken ni Sara Duterte ti Reyna ti Korapsyon a nangbusbos ti ginasut a milyon a pondo ti umili. Mapagsasaritaan tatta ti panangibangon ti nailyan a konseho a pangtransisyon, tapno irupir ti interes dagiti demokratiko a sektor iti anyaman a maisukat a gubyerno.

Ti panaglayus ti protesta manipud Setyembre ket maikumpara iti istorikal a panagdalluyon dagiti protesta iti pagilyan. Kadagiti napalabas a dekada, mano a daras a bimtak dagiti nabileg a tignay ti umili, a dua a daras a nangpabagsak iti nakatugaw a presidente (Marcos idi 1986 ken Estrada idi 2001). Nayon kadagitoy ti patriyotiko a panagrukwas dagiti kabataan idi First Quarter Storm iti 1970, dagiti welgang bayan idi 1989-1990, dagiti rali laban iti korap ken pasista a rehimen Arroyo ken nalawa a demonstrasyon kontra iti pork barrel idi 2013-2014.

Sarming ti nalawa ken nauneg a pungtot ti umili ti panagbettak ti tignay protesta. Ti napaspas a panagpuswak daytoy ket tanda ti agburburek a pungtot ti umili iti awan sarday a panagtayok ti presyo, panangilansa ti sweldo ken kabuklan a panagsuwek ti pagbiagan da, iti sidong pay laeng ni Duterte ken kimmaro idi nagtugaw ni Marcos. Ad-adda a simged ti unget ti umili iti sango ti nasaknap a didigra manipud Cebu agingga Palawan gubway ti bagyo ken dagiti bulok a proyekto a flood control. Ti panagibulsa ti binilyon a piso a kwarta ti umili ket nangparubrob iti saan a mapukpukaw a gura ti umili iti agtatakaw a pamilya a Marcos.

Naidasay iti nauneg a krisis iti pulitika ti rehimen Marcos gapu iti panaglayus dagiti tignay protesta. Ad-adda a nadayyeg daytoy iti naibutaktak a ni Marcos mismo ket immawat ti saan a bumaba iti ₱25 bilyon a kikbak wenno “SOP” kasukat dagiti proyekto a pang-imprastruktura nga inmandar na nga iserrek iti badyet. Iti gandat a kaluban ni Marcos, sumagmamano a nangangato nga upisyal na ti insakripisyo ken pinaglosulos na. Kabilang kadakwada ti pangulo ti gabinete a nanaganan a sangkot iti anomalya.

Binukel ni Marcos ti “independyente a komisyon” tapno kano agimbestigar kadagiti anomalya, ngem tapno laeng ilemmeng ti papel ti Malacañang iti korapsyon. Tapno agpalastog ken sebseban ken iyadayo kenkwana ti rurod ti umili, idurduron tatta ni Marcos nga idarum ken arestaren ti sumagmamano a dadakkel a kontraktor ken mabigbig a pulitiko.

Ni Marcos ket agpospostura a kontra-korapsyon umannurot iti balakad ti imperyalista nga amo na tapno ikkatan ti angin ti tignay protesta kontra korapsyon. Kabadang na ti sumagmamano a lider ti Akbayan a sipipinget a mangiyaw-awan iti tignay kontra-korapsyon manipud iti panangpasungbat ken Marcos ken gabburan ti awag para iti panaglosulos na. Iti met laeng balakad ti US, inmandar ni Marcos ti balbaliw a panangingato ti sweldo dagiti soldado ken pulis, iti gagem nga ikonsolida ti kontrol na iti AFP ken PNP, ken nair-irut a maaramat dagitoy iti brutal a todo-gera laban iti masa a mannalon iti kaaw-awayan ken panangipawil iti manamnama pay a panaglawa dagiti protesta ti umili iti umay a panawen.

Kalpasan a tuloy-tuloy nga immabante manipud Setyembre, ti tignay protesta laban iti korapsyon ken burukrata kapitalismo ket addan iti tukad ti konsolidasyon – ti panagpapigsa ken panagsagana para iti balbaliw a panagbwelo. Karit kadagiti pwersa a nailyan-demokratiko nga adda iti umuna a linya ti tignay protesta nga aglagom ken umadaw kadagiti adal manipud iti napalabas a tallo a bulan. Karit a patibkeren ken palawaen dagiti timpuyog da, ad-adda pay a palapaden dagiti alyansa da ken papigsaen ti pangngeddeng a labanan ti korapsyon ti rehimen US-Marcos.

Karit kadakwada a tuloy-tuloy nga agsagana iti sumaruno a tukad babaen ti panangdanon ken panang-organisa iti ad-adu pay a pabrika, nakurapay a komunidad, eskwelaan ken dadduma pay a sentro ti populasyon ti pagilyan, ken paadwen dagiti aksyon protesta ti masa kadagiti lokalidad da. Karit a paunegen ti pannakaawat iti burukrata-kapitalismo, iti nadumaduma a langa daytoy ken kadagiti ramut ti panagrigrigat ti umili. Mano a daras a palawaen ti alyansa a kontra-korapsyon ken pairuten ti panagkaykaysa laban iti panagari dagiti Marcos ken Duterte. Karit met nga ibunannag dagiti peke a progresibo a lider ken dagiti ultra-konserbatibo tapno maawid dagiti masa a kontra korapsyon a maal-allilaw ken maiyaw-awan da iti biddut a dana ti panagrukma iti ari ti korapsyon.

Karit iti Partido ken kadagiti rebolusyonaryo a pwersa nga agpapigsa iti tengnga ti agtultuloy a nalawa a tignay kontra- korapasyon ti umili ken pananglaban iti pasismo ti rehimen US-Marcos. Ad-adda pay a palawaen dagiti limed a timpuyog ti masa tapno tuloy-tuloy a riingen ken allukoyen ti nalawa a masa ti umili nga iyabante ti demokratiko a rebolusyon ti umili kas pudno a solusyon iti krisis. Iti sango ti nalabes a pungtot iti kinabulok ti intero a reaksyunaryo nga estado, nakasaysayaat tatta ti sitwasyon tapno agrekrut para iti New people’s Army ken iyabante ti gubat ti umili iti kaw-awayan.