Napulo ka tuig na niadtong Hulyo 12 ang desisyon sa Permanent Court of Arbitration (PCA) nga naghatag og mga katungod sa kadagatan alang sa Pilipinas sa exclusive economic zone o EEZ niini sa gilalisang mga sa South China Sea (SCS). Nakabase ang desisyon sa United Nations Convention on the Law of the Seas. Apan imbes nga mahimong instrumento aron malinawong sulbaron ang mga bikil, ug magamit alang sa pagpalambo sa Pilipinas sa rekurso sa kadagatan niini, giusik-usikanan kini sa nagsunod nga mga rehimen subay sa ila-ilang kaugalingong interes.

Sa panahong naglingkod si Rodrigo Duterte sa gahum, gibalewala kini sa tinguhang makapangayo sa China og pabor ug suporta sa pulitika alang sa iyang pamilya ug pundok. Ubos ni Ferdinand Marcos Jr, giwara-wara kini aron painiton ang sitwasyon sa kadagatan, subay sa plano sa iyang imperyalistang agalong US. Kabaylo niini ang suporta sa US alang sa iyang pundok ug gidumtang pamilya.

Sa milbayng upat ka tuig, gigamit ni Marcos ang desisyon aron hatagag katarungan ang paghatag-dalan sa US nga magpahimutang sa nagkadaghang mga base militar, magpundo og mga misayl ug armas ug magpakatag sa liboang tropa sa Pilipinas. Bahin kini sa estratehiya sa US nga “pugngan” ang pagkuyanap sa gahum sa China. Kini karon ang pinakadakong babag aron makab-ot ang malinawong resolusyon sa bikil sa kadagatan. Dugang niining gipalisdan ang mga mananagat nga Pilipino nga gawasnong makalawig ug makabalik sa ilang tradisyunal nga pangisdaan.

Agresibong mga maniobra sa US sa South China Sea

Sa miaging tuig, gipakusog ug agresibo ang mga operasyon sa US ug mga kaalyado niini sa South China Sea aron duslitan ang bikil tali sa Pilipinas ug China. Walang hunong ang pagrekonaysans sa mga barkong iggugubat ug eroplanong pagpamomba niini dili lang sa SCS, kundi apil sa East China Sea ug Taiwan Strait. Kanunay ang paggamit sa US sa mga unmanned aerial vehicle o mga drone aron magpaniid sa mga aktibidad ug hagiton ang mga pwersa sa China. Midaghan usab ang gigamit niining unmanned sea vehicle alang sa sarbeylans ug isip integral nga bahin sa mga operasyon niini sa dagat.

Subay sa mga taho, siyam kabeses nagpahigayon og mga operasyon ang mga barkong iggugubat sa US sa SCS niadtong 2025. Dili mominus sa 12 ka submarino ang gipalawig niini sa lugar sa parehong panahon. Usa niini ang USS Ohio nga “nag-opereyt” gikan sa Subic Bay sa Zambales sa halos tibuok tuig.

Niabot sa 1,200 ka “sortie” o operasyon sa kahanginan ang gipahigayon sa US sa SCS. Dakong bahin niini o 450 (1-2 kada adlaw) naggikan sa Pilipinas, partikular sa Basa Airbase sa Clark, Pampanga nga gihimo niining “drone base” sa Aerial Vehicle Squadron 1. Dinhi ginalupad sa US ang mga MQ-9A reaper drone aron maniid ug patas-on ang tensyon sa Scarborough Shoal ug Spratly Islands.

Dungan niini, nagpahigayon ang US og dagkong war games, kung asa giensayo sa mga tropa niini, uban ang mga tropang Pilipino ug uban pa, ang mga maniobrang “archipelagic defense” ug “distributed operations” o paspas nga pagbalhin-balhin sa mga kahimanan ug tropa sa kadagatan ug taliwala sa mga isla.

Niining 2026, walo ka multilateral nga paglawig ang gipahigayon sa US sa kadagatan sa Pilipinas, uban ang mga barkong iggugubat sa Australia, Japan ug uban pa, sa unang unom ka bulan pa lamang sa tuig.

Patriyotismong nakabase sa independensya

Niadtong Hulyo 13, nagprotesta ang mga mananagat ug uban pang patriyotikong sektor sa embahada sa US aron makmakon ang imperyalismong US isip “aktwal nga hulga” sa nasudnong soberanya sa Pilipinas. Bahin ang paglihok sa komemorasyon sa ika-10 ka tuig nga anibersaryo ug pagduso sa 2016 PCA ruling.

Gimakmak sa mga sektor ang paghandom sa rehimen sa desisyon nga nakasentro lang sa pagsaway sa China samtang ginapanalipdan ang mas dagkong paglapas sa US sa soberanya sa nasud. Gidasig sa mga pagsaulog sa rehimeng Marcos ang sentimyentong kontra-Chinese. Kini samtang ginatago o nagpakahilom sila sa dakong presensya ug subsob nga mga operasyong panghagit sa US sa SCS. Pugos nilang gipagawas nga “higala” ang makadaot nga mga langyawng tropa, ug giaghat ang katawhang Pilipino aron suportahan ang imperyalistang gubat nga gustong duslitan sa US.

Pinaka-aktibo niining mini nga patriyotikong mga aktibidad ang Atin Ito Coalition sa maki-US nga Akbayan Party-list. Samtang ginasaway sa koalisyon ang China, katabang kini sa pagtago sa direktang presensya sa tropang Amerikano ug mga war games niini sa nagkadaiyang bahin sa Pilipinas.